Antigua Iglesia de Garayo

Antigua Iglesia de Garayo, czyli dawny kościół parafialny pod wezwaniem św. Szczepana Protomęczennika (Iglesia de San Esteban Protomártir), to ruina stojąca na terenie opuszczonej wsi Garaio (bask. Garaio, hiszp. Garayo), dziś wchodzącej w skład gminy Barrundia w prowincji Álava, w Kraju Basków. Zabytek znajduje się na półwyspie otoczonym wodami zbiornika Ullibarri-Gamboa i jest jednym z niewielu widocznych świadectw po miejscowości, która zniknęła z mapy w połowie XX wieku.

Gdzie leży ten kościół?

Barrundia leży w Llanadzie Alaweskiej (Arabako Lautada), rolniczej równinie zajmującej centralną część Álavy. Sama Garaio to dziś nie wieś, a półwysep wcinający się w zbiornik Ullibarri-Gamboa u ujścia rzeki Zadorra — teren o powierzchni około 116 hektarów, zagospodarowany jako park prowincjonalny z siecią dróg dojazdowych i parkingów. Ruiny kościoła stoją w obrębie tego parku, dostępne dla zwiedzających pieszo.

Dlaczego wieś zniknęła?

Garaio istniało jako samodzielna miejscowość jeszcze w XIX wieku — w połowie tego stulecia notowano tu 52 mieszkańców. 10 maja 1957 roku miejscowość formalnie włączono do gminy Barrundia, a w kolejnych latach jej los przesądziła budowa zbiornika Ullibarri-Gamboa: wody zalały część doliny, mieszkańcy stopniowo opuszczali domy, aż wieś całkowicie wyludniła się. Z dawnej zabudowy ocalały nieliczne ślady, a najbardziej rozpoznawalnym z nich pozostaje właśnie kościół.

Jak stary jest ten kościół?

Obecny budynek wzniesiono w XVIII wieku jako kościół parafialny Garaio, jednak tradycja kultu religijnego w tym miejscu sięga dużo dalej — już w 1556 roku źródła wspominają o istniejącej tu wcześniej pustelni (ermita) pod wezwaniem św. Bartłomieja, po której nie zachowały się żadne pozostałości. Kościół pod wezwaniem św. Szczepana przetrwał opuszczenie wsi, popadając stopniowo w ruinę — do naszych czasów dotrwały głównie mury oraz wieża dzwonnicy.

Co można dziś zobaczyć na miejscu?

W 2017 roku Zarząd Prowincji Álava (Diputación Foral de Álava) przeprowadził prace konserwatorskie o budżecie 68 061 euro. Oczyszczono i wzmocniono konstrukcję przylegającą do wieży oraz zbudowano drewniany pomost, który pozwala zwiedzającym wejść do wnętrza ruin bez ryzyka dla zachowanej struktury. Ciekawostką jest to, że od 1995 roku w opuszczonej wieży gniazduje para bocianów — ruina stała się więc nie tylko pomnikiem historii, ale i miejscem lęgowym ptaków.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy?

Park Garaio to dziś przede wszystkim cel wypadów nad wodę. W jego północnej części, na terenie gminy Barrundia, znajduje się plaża Moskurio, wyróżniona błękitną flagą — międzynarodowym certyfikatem potwierdzającym jakość wody i infrastruktury. Odwiedzający mają do dyspozycji prysznice, toalety, punkty pierwszej pomocy, podjazdy dla osób o ograniczonej mobilności, a także pola piknikowe ze stołami i grillami. Teren parku przecinają szlaki piesze i rowerowe, a sam zbiornik wykorzystywany jest do wioślarstwa, kajakarstwa i windsurfingu.

Kiedy najlepiej przyjechać?

Latem park żyje pełnią sezonu kąpieliskowego, co oznacza więcej osób, ale też pełną dostępność infrastruktury plażowej. Wiosna i jesień to z kolei dobry wybór dla tych, którzy chcą w spokoju obejrzeć ruiny kościoła i odbyć spacer wokół zbiornika bez tłumów.

Najczęstsze pytania

Czym była Antigua Iglesia de Garayo? To dawny kościół parafialny wsi Garaio, wzniesiony w XVIII wieku pod wezwaniem św. Szczepana Protomęczennika, opuszczony wraz z całą wsią w połowie XX wieku.

Dlaczego wieś Garaio została opuszczona? Z powodu budowy zbiornika Ullibarri-Gamboa, który zalał część doliny; miejscowość formalnie włączono do gminy Barrundia 10 maja 1957 roku, a mieszkańcy stopniowo się wyprowadzili.

Co zachowało się z kościoła do dziś? Mury oraz wieża dzwonnicy, poddane konserwacji w 2017 roku dzięki pracom Zarządu Prowincji Álava, z drewnianym pomostem umożliwiającym wejście do wnętrza.

Co jeszcze można robić w okolicy ruin? Park Garaio oferuje plażę Moskurio z błękitną flagą, pola piknikowe, szlaki piesze i rowerowe oraz możliwość uprawiania sportów wodnych na zbiorniku Ullibarri-Gamboa.