Amelgemmolen

Amelgemmolen to zabytkowy młyn wodny stojący na południowym brzegu strumienia Molenbeek, przy północnej granicy gminy Wemmel w Belgii, niedaleko osady Amelgem i posiadłości zamkowej Bouchout, na terenie dzisiejszego Narodowego Ogrodu Botanicznego w Meise. To jedno z tych miejsc, które łatwo przeoczyć na mapie turystycznej Brabancji Flamandzkiej, a które kryje w sobie kilka wieków lokalnej historii gospodarczej.

Skąd wzięła się nazwa młyna?

Obiekt funkcjonował pod dwiema nazwami, co bywa mylące dla osób szukających go w starszych źródłach. Pierwsza z nich, "Elverikmolen", pojawia się już w dokumencie z 1206 roku – to najstarszy ślad istnienia młyna w tym miejscu. Nazwa "Amelgemmolen" pojawiła się dopiero w akcie sprzedaży z 1529 roku, gdy nieruchomość nabył Bernard van Orley, malarz nadworny Małgorzaty Habsburżanki, namiestniczki Niderlandów. Obie nazwy funkcjonowały równolegle przez stulecia i do dziś bywają używane zamiennie w regionalnych źródłach historycznych.

Jak zmieniali się właściciele młyna?

Historia własności Amelgemmolen odzwierciedla losy okolicznych dóbr ziemskich. Od 1574 roku młyn należał do panów Wemmel, którzy rezydowali w pobliskim zamku Bouchout. Ten sam zamek w 1879 roku został wykupiony przez króla Belgów Leopolda II z myślą o jego siostrze, cesarzowej Marii Charlotcie (znanej też jako Charlotte Meksykańska) – co pokazuje, jak ściśle losy młyna były powiązane z historią rodziny królewskiej i arystokracji regionu. W drugiej ćwierci XIX wieku hrabia Amédée de Beauffort zlecił częściowe wyprostowanie przebiegającej w pobliżu drogi Bosch Straet, co świadczy o dalszym zagospodarowywaniu tego terenu przez kolejnych właścicieli.

Do czego służył młyn?

Amelgemmolen był młynem zbożowym typu nasiębiernego (overshot), czyli takim, w którym woda spływała na koło młyńskie od góry – rozwiązanie typowe dla młynów wodnych o niewielkim spadku terenu, pozwalające efektywniej wykorzystać energię wody. Co ciekawe, w 1740 roku na terenie kompleksu działały de facto dwa młyny: młyn zbożowy należący do wydzierżawiającego oraz osobny młyn do przemiału gryki, prowadzony przez dzierżawcę. Taki podział wskazuje na złożoną strukturę gospodarczą typową dla dawnych młynów wiejskich, gdzie różne uprawnienia i urządzenia mogły należeć do różnych stron.

Co zachowało się do dziś?

Obecne zabudowania Amelgemmolen pochodzą głównie z XIX i XX wieku, jednak zachowały starsze jądro w budynku mieszkalnym młynarza – co oznacza, że pod nowszą warstwą architektoniczną kryje się znacznie starsza substancja budowlana, sięgająca wcześniejszych stuleci funkcjonowania młyna. Obiekt figuruje w belgijskim rejestrze dziedzictwa niematerialnego i architektonicznego (Inventaris Onroerend Erfgoed) jako "Watermolen Amelgem- of Elverikmolen".

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Amelgemmolen? Młyn leży na południowym brzegu strumienia Molenbeek, przy północnej granicy gminy Wemmel, w pobliżu osady Amelgem i dawnej posiadłości zamkowej Bouchout, czyli terenów dzisiejszego Narodowego Ogrodu Botanicznego w Meise.

Czy Amelgemmolen i Elverikmolen to ten sam obiekt? Tak. To dwie historyczne nazwy tego samego młyna wodnego – "Elverikmolen" jest starsza (1206), "Amelgemmolen" pojawiła się później (1529) i z czasem stała się bardziej rozpowszechniona.

Jakiego typu był to młyn? Młyn zbożowy typu nasiębiernego, a od 1740 roku obok niego działał także osobny młyn do przemiału gryki.

Czy młyn nadal działa? Dostępne fakty nie precyzują obecnego stanu funkcjonalnego młyna – zachowane zabudowania pochodzą z XIX i XX wieku ze starszym jądrem w domu młynarza, co wskazuje na obiekt o statusie historycznym raczej niż czynny zakład przemysłowy.