Abbaye du Betton

Abbaye du Betton to ruiny dawnego opactwa cysterek w miejscowości Betton-Bettonet w Sabaudii (Savoie), we francuskich Alpach. Założone w pierwszej połowie XII wieku, przez stulecia było ważnym ośrodkiem religijnym doliny Gelon, a dziś przyciąga turystów szukających śladów historii regionu i szlaków pieszych w otoczeniu gór.

Kiedy powstało opactwo?

Klasztor założono w 1133 roku, równocześnie z męskim opactwem w Tamié, które pełniło rolę opactwa macierzystego. Zakonnice cysterskie osiedliły się w niewielkiej dolinie rzeki Gelon, na granicy zboczy grani Montraillant i doliny Gelon, po jej lewym brzegu, w gminie Betton-Bettonet. Wybór tego miejsca - na uboczu głównego ciągu komunikacyjnego Combe de Savoie - odpowiadał cysterskiemu ideałowi odosobnienia.

Jak rozwijało się opactwo w średniowieczu?

Już w 1183 roku, zaledwie pięćdziesiąt lat po założeniu, wspólnota posiadała trzy folwarki (granże) oraz ziemie rozsiane po wielu wsiach na terenie całej Combe de Savoie. Świadczy to o szybkim wzroście majątku klasztornego w pierwszym stuleciu istnienia opactwa. Możny ród Montmayeur otoczył wspólnotę opieką i zapewnił jej uposażenie w zamian za prawo pochówku w budynkach klasztornych - praktyka typowa dla relacji między możnowładztwem a fundacjami zakonnymi tamtej epoki. W XV wieku Gaspard de Montmayeur uzyskał zgodę na wzniesienie przy opactwie kaplicy pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela.

Co spowodowało upadek klasztoru?

Od XVI wieku liczba powołań zakonnych zaczęła wyraźnie spadać, do czego przyczyniły się ogólny kryzys życia monastycznego w tym okresie oraz wprowadzenie systemu komendy, czyli nadawania dochodów opactw świeckim beneficjentom niezwiązanym z życiem zakonnym. Dodatkowym ciosem okazały się wojny toczone między Francją, Sabaudią i Delfinatem, a następnie wojny religijne. W lipcu 1597 roku oddziały hugenockie pod dowództwem Lesdiguières'a splądrowały kościół klasztorny, znieważyły przebywające tam siostry, spaliły archiwum opactwa i zniszczyły dach zabudowań.

Czy budynki zostały odbudowane?

Tak - po zniszczeniach z końca XVI wieku zabudowania opactwa odbudowano w kolejnym stuleciu. Na fasadzie zachowanych do dziś budynków widnieje data 1658, wskazująca na okres tej przebudowy i skalę prac renowacyjnych.

Co działo się z opactwem po rewolucji francuskiej?

Rewolucja Francuska rozproszyła zakonnice, a wielowiekowa historia religijna klasztoru zakończyła się formalnie w 1793 roku. Same budynki nie zniknęły jednak z krajobrazu doliny Gelon. W 1872 roku lyoński kupiec jedwabiu nazwiskiem Payen urządził w dawnych zabudowaniach klasztornych przędzalnię jedwabiu, w której pracowało nawet 250 robotnic i uczennic, przerabiających rocznie do 13 200 kilogramów surowego jedwabiu. Później teren przekształcono w gospodarstwo rolne, a obecnie część dawnych zabudowań pełni funkcję mieszkalną.

Co można dziś zobaczyć na miejscu?

Abbaye du Betton to dziś przede wszystkim ruiny i pozostałości dawnych budynków klasztornych, uznawane za punkt historyczny i archeologiczny doliny Gelon. Miejsce leży w malowniczym otoczeniu gór Sabaudii, a prowadzi do niego szlak pieszy, co czyni je popularnym celem dla osób łączących zwiedzanie zabytków z aktywnością na świeżym powietrzu.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Abbaye du Betton?

Opactwo leży w gminie Betton-Bettonet, w departamencie Sabaudia (Savoie), w niewielkiej dolinie rzeki Gelon, na granicy zboczy grani Montraillant i doliny rzeki, przy jej lewym brzegu.

Jaki zakon zamieszkiwał klasztor?

Był to żeński klasztor zakonu cysterskiego, założony w 1133 roku równocześnie z męskim opactwem w Tamié, które pełniło funkcję opactwa macierzystego.

Czy opactwo można zwiedzać?

Tak, teren dawnego opactwa jest dostępny jako historyczne miejsce archeologiczne, a prowadzą do niego lokalne szlaki piesze.

Dlaczego opactwo przestało funkcjonować jako klasztor?

Złożyło się na to kilka czynników: spadek liczby powołań zakonnych od XVI wieku, wprowadzenie systemu komendy, wojny między Francją a Sabaudią, zniszczenia dokonane przez wojska hugenockie w 1597 roku, a ostatecznie rozproszenie zakonnic podczas rewolucji francuskiej w 1793 roku.