Abbaye de Jovilliers

Abbaye de Jovilliers to dawne opactwo norbertanów (premonstratensów) położone w gminie Stainville, w departamencie Moza (Meuse), pomiędzy miejscowościami Ménil-sur-Saulx i Juvigny-en-Perthois. Mimo skromnych rozmiarów miejscowości, opactwo należy do najciekawszych zabytków sakralnych regionu i od 1995 roku figuruje w rejestrze zabytków historycznych Francji.

Jak powstało opactwo?

Historia Jovilliers sięga 1132 roku, kiedy Gotfryd III, seneszal Szampanii i pan na Joinville, przekazał folwark Jovillaris opatowi Herbertowi z Riéval z myślą o założeniu wspólnoty zakonnej. Dziewięć lat później, w 1141 roku, darowiznę potwierdził biskup Tulu Henryk Lotaryński, a w 1142 roku ruszyła budowa pierwszego klasztoru. Kanonicy regularni, działający w duchu reguły premonstratensów, uprawiali okoliczne ziemie otrzymywane w darze, a kościół klasztorny pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła pełnił jednocześnie funkcję kościoła parafialnego dla rolników osiadłych w dolnym dziedzińcu opactwa.

Co wydarzyło się w czasie wojen religijnych?

Spokojny rozwój wspólnoty przerwały wojny religijne. W 1592 roku hugenoci spalili nawę kościoła oraz część zabudowań klasztornych. Odbudowa nie zdążyła się na dobre rozpocząć, gdy w 1611 roku kolejne najazdy wojsk i powrót hugenotów zniweczyły dotychczasowe wysiłki. Dopiero od 1672 roku opactwo zaczęło odzyskiwać dawną rangę — zarówno duchowo, po powrocie do surowszej reguły Ancienne Rigueur, jak i materialnie, gdy od 1720 roku przystąpiono do gruntownej przebudowy budynków w stylu klasycznym, wykorzystując kamień z pobliskich Savonnières-en-Perthois.

Co stało się z opactwem po rewolucji?

5 maja 1790 roku sporządzono spis majątku opactwa, a w październiku tego samego roku zakonnicy opuścili teren na dobre. Kościół rozebrano, oszczędzając jedynie fasadę, a pozostałą część założenia przekształcono w gospodarstwo rolne. Ten stan rzeczy przetrwał w dużej mierze do dziś — żaden element pierwotnej, XII-wiecznej budowli nie zachował się, a wszystkie obecne zabudowania pochodzą z klasycystycznej przebudowy z 1720 roku.

Co można dziś zobaczyć na miejscu?

Najbardziej rozpoznawalnym elementem jest zachowana fasada kościoła z dwiema masywnymi, kwadratowymi wieżami, ozdobiona neoklasycznymi pilastrami korynckimi i jońskimi oraz niewielkim putto wspartym na wsporniku. Poza fasadą przetrwały zabudowania gospodarcze, kryta studnia, sklepione piwnice oraz część budynków klasztornych z okazałymi wnętrzami — w tym krużganek i dawna rezydencja opacka. Wschodnie skrzydło założenia, gdzie mieściły się niegdyś zakrystia, skryptorium, kapitularz, refektarz, wielka kuchnia i dormitorium, nie zachowało się — na jego miejscu stoją dziś zabudowania rolnicze. W dziedzińcu przylegającym do klasztoru urządzono ogród ziół leczniczych i aromatycznych, nawiązujący do roślin uprawianych niegdyś przez zakonników.

Jak zwiedzić opactwo?

Od 1988 roku nad ożywieniem i promocją opactwa czuwa stowarzyszenie Jovilliers Échanges et Culture, organizujące wydarzenia kulturalne na terenie posiadłości. Zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się w pierwsze niedziele lipca i sierpnia i trwa około półtorej godziny.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się Abbaye de Jovilliers? W gminie Stainville, w departamencie Moza, pomiędzy Ménil-sur-Saulx a Juvigny-en-Perthois.

Jaki zakon zamieszkiwał opactwo? Kanonicy regularni działający według reguły premonstratensów (norbertanie).

Czy zachowały się oryginalne, średniowieczne budynki? Nie — obecne zabudowania pochodzą z przebudowy klasycystycznej z 1720 roku; z XII-wiecznego założenia nic się nie zachowało.

Kiedy opactwo wpisano do rejestru zabytków? 17 listopada 1995 roku.

Kiedy można zwiedzać opactwo z przewodnikiem? W pierwsze niedziele lipca i sierpnia, podczas ok. półtoragodzinnych wycieczek organizowanych przez lokalne stowarzyszenie.