Natura w Niemczech
Lista 337 miejsc z kategorii Natura w Niemczech — z opisami, zdjęciami i wizytami od społeczności NextOnTrip. Miejsca rozmieszczone są w 252 miejscowościach. Najpopularniejsze miejsca według społeczności: Leichtweißhöhle, Götzenloch, Kleinsteinhöhle.
-
Erdmannshöhle
Hasel
Erdmannshöhle to jaskinia naciekowa w wiosce Hasel w południowych Niemczech, w Badenii-Wirtembergii, między miejscowościami Schopfheim i Wehr, około 20 km na wschód od Lörrach. Należy do najstarszych jaskiń udostępnionych turystom w Niemczech i jest jedną z ciekawszych atrakcji południowego skraju Schwarzwaldu. Gdzie leży Erdmannshöhle i jak do niej trafić? Jaskinia znajduje się w paśmie Dinkelberg, na przejściu do Południowego Schwarzwaldu, w północno-wschodniej części tego wzgórza, tuż przy południowym wyjeździe z Hasel. To położenie sprawia, że łatwo połączyć wizytę z wycieczką po okolicy: pobliskie Schopfheim i Wehr leżą w Dolinie Wiesy i Wehry, a granica ze Szwajcarią oraz Bazylea są niedaleko. Dojazd samochodem jest najwygodniejszy, a sama wieś jest niewielka, więc łatwo ją znaleźć. Co zobaczymy w środku? To klasyczna jaskinia krasowa z naciekami: stalaktytami, stalagmitami i formami z wapiennych osadów, które woda tworzyła przez tysiące lat. Zwiedzanie zaczyna się od zejścia po kilkudziesięciu stopniach do dużej pierwszej komory. Trasa turystyczna ma kilkaset metrów i jest oświetlona, a całość trwa około 40 minut. Zwiedza się z przewodnikiem, który opowiada o budowie jaskini i jej historii. Udostępniona część to tylko fragment systemu. Cała znana długość korytarzy wynosi ponad 2 km, a badania naukowe opisują ją jako najdłuższą jaskinię w tym rejonie głębokiego, otwartego krasu wokół Hasel. Publikacje geologiczne omawiają zarówno środowisko krasowe, jak i rozwój samej jaskini. Dlaczego jest taka znana? Według informacji państwowego urzędu geologicznego Badenii-Wirtembergii jaskinię zabezpieczono i przygotowano dla zwiedzających w 1773 roku, za czasów margrabiego i jego rodziny. Potem zamknięto ją, a wstęp był możliwy tylko podczas zorganizowanych oglądań. Dzięki temu Erdmannshöhle zalicza się do najstarszych jaskiń pokazowych w Niemczech. Znajduje się też w zestawieniach najciekawszych jaskiń kraju. Skąd nazwa? Nazwa wiąże się z miejscową legendą o krasnoludkach, czyli „Erdmännchen", które miały mieszkać w podziemiach. Niemieckie „Erdmännchen" to dosłownie ziemne ludziki, stąd „jaskinia ziemnego ludka". Legenda dodaje zwiedzaniu klimatu, zwłaszcza gdy przewodnik opowiada ją rodzinom z dziećmi. Dla kogo to miejsce? Erdmannshöhle sprawdzi się jako przystanek dla rodzin, miłośników geologii i osób, które w drodze przez Schwarzwald chcą na chwilę zejść pod ziemię. W jaskini panuje niska temperatura niezależnie od pogody na zewnątrz, więc warto zabrać ciepłą bluzę i wygodne buty na mokrych, śliskich stopniach. Kilka razy w roku w jaskini odbywają się też koncerty, a akustyka podziemnych komór nadaje im niezwykły charakter. Najczęstsze pytania Czy do jaskini trzeba schodzić po schodach? Tak, wejście prowadzi w dół po stopniach do pierwszej dużej komory, więc osoby z trudnościami w poruszaniu się powinny to uwzględnić. Jak długo trwa zwiedzanie? Około 40 minut z przewodnikiem. Czy cała jaskinia jest dostępna? Nie. Dla turystów przygotowano kilkaset metrów, a znana długość całego systemu przekracza 2 km. Czy odbywają się tu wydarzenia? Tak, kilka razy w roku organizowane są koncerty. Aktualne terminy i godziny otwarcia warto sprawdzić u operatora przed wizytą. Jak daleko jest od Lörrach? Około 20 km na wschód.
-
Zwergenhöhle
Odenthal
Zwergenhöhle (po polsku „Jaskinia Krasnoludków") to krasowa jaskinia w dolinie potoku Strunde, na terenie gminy Odenthal w Zagłębiu Bergisches Land w Nadrenii Północnej-Westfalii. Leży przy drodze z Herrenstrunden do miejscowości Spitze i jest uznawana za pomnik przyrody. Dla miłośników geologii, historii lokalnej i legend to ciekawy przystanek na spacerze po okolicy Bergisch Gladbach i Odenthal. Gdzie leży Zwergenhöhle? Jaskinia znajduje się w dolinie Strunde, nieco na uboczu popularnych szlaków turystycznych. W niektórych serwisach mapowych jej adres podawany jest jako należący do Bergisch Gladbach (ulica Kürtener Straße), jednak według opisów lokalnych leży ona na terenie gminy Odenthal. Granica obu miast przebiega w pobliżu, więc spotkasz różne wskazówki dojazdu. Współrzędne w przybliżeniu to 51,01 N, 7,19 E. Najłatwiej szukać jej wzdłuż drogi między Herrenstrunden a Spitze. Uwaga na nazwę: w Niemczech funkcjonuje kilka jaskiń o nazwie Zwergenhöhle, między innymi w Lindlar, Bielefeld czy w okolicach Heiligenstadt. Ta opisywana tutaj to Zwergenhöhle (Herrenstrunden), często wymieniana w kontekście Odenthal. Jak powstała jaskinia? Jaskinia leży w tzw. nieckach wapiennych Paffrather Kalkmulde. Skała, w której się znajduje, to dewoński wapień rafowy, który powstał około 380 milionów lat temu w ciepłym, płytkim, tropikalnym morzu. Dziś, setki kilometrów od najbliższego wybrzeża, można więc oglądać pozostałość dawnej rafy. Jaskinię ukształtowały procesy krasowe, czyli rozpuszczanie wapienia przez wodę, a późniejsze prace kamieniołomowe w okolicy częściowo ją przecięły i odsłoniły. Legenda o krasnoludkach Nazwa nie wzięła się znikąd. Według miejscowej opowieści w jaskini mieszkały niegdyś krasnoludki. Takie podania są typowe dla regionu, gdzie ciemne zakamarki skał od wieków pobudzały wyobraźnię okolicznych mieszkańców. W lokalnym dialekcie jaskinia nosi nazwę Quergskuhl, co pokazuje, że miejsce było dobrze znane mieszkańcom doliny i miało własne, ludowe miano. Historia i znaczenie Według serwisu turystycznego gminy Odenthal jaskinia prawdopodobnie służyła jako schronienie ludziom w czasach prehistorycznych. Naturalne jaskinie w wapieniu były dla dawnych społeczności praktycznym miejscem postoju, osłoniętym przed wiatrem i deszczem. To jeden z powodów, dla których obiekt pojawia się w zestawieniach lokalnych zabytków i miejsc wartych uwagi. Status pomnika przyrody podkreśla jego wartość krajobrazową i naukową. Nietoperze i ochrona przyrody Dziś jaskinia pełni ważną rolę ekologiczną: jest zimowiskiem nietoperzy. Zwierzęta te w chłodnych miesiącach zapadają w sen zimowy i bardzo źle znoszą niepokojenie, dlatego dostęp do wnętrza bywa ograniczony. Według jednego z opisów wejście wymaga zgody, a więc nie należy zakładać, że można wejść do środka swobodnie. Zanim wybierzesz się na miejsce, sprawdź aktualne zasady w gminie lub u lokalnych organizacji przyrodniczych. Najczęstsze pytania Czy można wejść do Zwergenhöhle? Dostęp jest ograniczony, a wnętrze chroni zimujące nietoperze. Według dostępnych opisów do wejścia potrzebne jest zezwolenie, więc zwykle ogląda się jaskinię z zewnątrz. W której miejscowości leży jaskinia? Opisy lokalne wskazują gminę Odenthal, choć część map podaje adres w Bergisch Gladbach. Najlepiej orientować się po drodze z Herrenstrunden do Spitze. Skąd nazwa Zwergenhöhle? Z legendy, według której w jaskini mieszkały krasnoludki. W miejscowym dialekcie znana jest jako Quergskuhl. Z jakiej epoki pochodzi skała? Z dewonu środkowego, czyli sprzed około 380 milionów lat. To wapień rafowy z dawnego tropikalnego morza. Czy to jedyna Zwergenhöhle w Niemczech? Nie, jaskiń o tej nazwie jest kilka, dlatego przy planowaniu wizyty warto dodać do nazwy Herrenstrunden lub Odenthal. Wskazówki dla odwiedzających Zwergenhöhle najlepiej połączyć ze spacerem po dolinie Strunde i okolicznych szlakach gminy Odenthal, która oferuje także tematyczne trasy piesze, w tym trasę zabytków. Zabierz wygodne buty, bo teren bywa nierówny i wilgotny. Szanuj ograniczenia dostępu, nie hałasuj w pobliżu jaskini i nie zostawiaj śmieci, zwłaszcza w sezonie zimowym, gdy w środku śpią nietoperze. To miejsce raczej dla ciekawych geologii i legend niż dla szukających rozbudowanej infrastruktury turystycznej, ale dzięki swojemu pochodzeniu i opowieściom stanowi niewielką, charakterystyczną atrakcję regionu.
-
Prinzenhöhle
Hartenstein
Prinzenhöhle to skalny korytarz w lesie nieopodal Hartenstein, w saksońskich Rudawach (Erzgebirge). Ma około 18 metrów długości i od stuleci wiąże się z jednym z najgłośniejszych porwań w historii Saksonii. Czym jest Prinzenhöhle? Mimo nazwy nie jest to klasyczna jaskinia krasowa. Opisuje się ją jako skalną szczelinę, a właściwie sztolnię, którą w średniowieczu wykuto przy poszukiwaniu rudy żelaza. Lokalnie funkcjonuje też nazwa Teufelsloch, czyli „Diabelska Dziura". Obiekt leży w zachodniej części Rudaw i jest dziś raczej ciekawostką krajoznawczą niż atrakcją z infrastrukturą turystyczną. Co ma wspólnego z porwaniem Prinzenraub? W 1455 roku rycerz Kunz von Kaufungen uprowadził z zamku w Altenburgu młodego księcia Ernesta, jednego z synów saskiego elektora. Wydarzenie przeszło do historii jako Prinzenraub, czyli „porwanie książąt". Według miejscowej tradycji współpracownicy Kunza, którzy wiedli księcia inną drogą niż główny porywacz, ukryli się w tej właśnie sztolni i poddali się dopiero panu zamku Hartenstein. Inne przekazy mówią wprost, że to tu przetrzymywano Ernesta. Warto wiedzieć, że związek tego miejsca z wydarzeniami z 1455 roku należy do tradycji lokalnej. Regionalna prasa sama zadaje pytanie, czy rzeczywiście było to miejsce opisane w kronikach. Dla odwiedzających to jednak część uroku: stoi się w skale, o której od pokoleń opowiada się tę historię. Jak dojść? Do Prinzenhöhle prowadzi leśna ścieżka przez Hartensteiner Wald. Jedna z tras dojścia liczy około 4,5 km i wiedzie przez Poppenwald. Szlak przez lata nie był porządkowany, a ostatni większy remont dostępu pochodził jeszcze z czasów NRD. Niedawno, za zgodą właściciela lasu, ścieżkę naprawiono. Wnętrze nie jest oświetlone, więc warto zabrać latarkę. Obuwie powinno być przystosowane do leśnego, miejscami wilgotnego terenu. Dlaczego tu zajrzeć? Można zobaczyć miejsce, z którym wiąże się słynna saksońska legenda historyczna. Spacer prowadzi przez spokojny las Rudaw, z dala od tłumów. Okolica oferuje inne punkty: ruiny zamku Hartenstein oraz trasy wędrowne w dolinie Zwickauer Mulde. Prinzenraub dziś Od czasu, gdy w Hartenstein wznowiono widowisko plenerowe „Prinzenraub", wystawiane na terenie ruin zamku, jaskinia znów przyciąga gości. W inscenizacji 2025 roku wzięło udział ponad stu aktorów amatorów, a kontynuację zapowiedziano na 2026 rok. Wizyta w Prinzenhöhle dobrze łączy się z obejrzeniem przedstawienia albo samych ruin zamku. Najczęstsze pytania Czy Prinzenhöhle to prawdziwa jaskinia? Nie w sensie geologicznym. To około 18-metrowy korytarz w skale, opisywany jako średniowieczna sztolnia. Czy trzeba płacić za wstęp? Nic nie wskazuje na istnienie opłat ani kasy. To miejsce w lesie, dostępne ścieżką. Czy potrzebna jest latarka? Tak, wnętrze nie ma oświetlenia. Czy to na pewno miejsce z 1455 roku? Powiązanie opiera się na lokalnej tradycji i nie jest potwierdzone ponad wszelką wątpliwość. Czy miejsce nadaje się dla rodzin z dziećmi? Krótki korytarz i leśny spacer sprawdzą się dla większości, ale na szlaku trzeba liczyć się z nierównym podłożem. Podsumowanie Prinzenhöhle nie zaskakuje rozmiarem, lecz historią. To niewielki skalny tunel w lesie, w którym zbiegają się średniowieczne górnictwo, saksońska legenda i współczesne widowisko teatralne. Jeśli odwiedzasz Hartenstein i jego zamek, warto poświęcić czas na leśny spacer do tego miejsca.
-
Karstquelle Schwarzbachloch
Ramsau bei Berchtesgaden
Karstquelle Schwarzbachloch to źródło krasowe u podnóża masywu Reiter Alm, w pobliżu przełęczy Wachterl w gminie Ramsau bei Berchtesgaden w Bawarii. To miejsce, w którym woda z wnętrza gór wypływa na powierzchnię i daje początek potokowi Schwarzbach. Czym jest Schwarzbachloch? Schwarzbachloch to jaskinia źródłowa, czyli otwór w skale, z którego wypływa woda krasowa. Masyw Reiter Alm zbudowany jest ze skał wapiennych, w których opady wsiąkają w szczeliny i leje krasowe, by po drodze przez góry pojawić się dopiero w niżej położonych źródłach. Schwarzbachloch jest największym z nich i najważniejszym wypływem wód z północnej strony masywu. Dlatego w literaturze hydrologicznej pojawia się jako klucz do zrozumienia, jak Reiter Alm odwadnia się pod ziemią. Potok Schwarzbach Z jaskini wypływa potok Schwarzbach. Płynie on około sześciu kilometrów, pokonując różnicę wysokości rzędu 290 metrów, i uchodzi do rzeki Saalach w okolicy Unterjettenberg. Dolina potoku jest cichym, górskim zakątkiem, z dala od najbardziej uczęszczanych szlaków regionu. Ochrona przyrody Jaskinia źródłowa miała status pomnika przyrody jeszcze przed 1996 rokiem. W 1996 roku objęto ochroną jako rezerwat przyrody cały obszar: potok Schwarzbach, otaczające go stoki i samo Schwarzbachloch, łącznie około 51 hektarów. W praktyce oznacza to, że warto zachować się tu szczególnie ostrożnie: nie zaśmiecać, nie schodzić z dróg i nie niepokoić zwierząt. Badania i nurkowanie Głębsze partie systemu są trudno dostępne. Dalej prowadzą zalane odcinki, tak zwane syfony, które można pokonać wyłącznie z wyspecjalizowanym sprzętem nurkowym. Dla zwykłego turysty to więc miejsce do oglądania z zewnątrz. Wody krasowe w Parku Narodowym Berchtesgaden bada się systematycznie od 1987 roku, a Reiter Alm jest jednym z obszarów, gdzie śledzi się drogi wody pod ziemią. Jak odwiedzić? Źródło jest ogólnodostępne, a według informacji turystycznych można je oglądać o każdej porze. Znajduje się około 200 metrów na południowy zachód od schroniska Schwarzbach Alpe. Dojście wiedzie z okolic przełęczy Wachterl, a krótki spacer nagradza widokiem na chłodną wodę wypływającą wprost ze skały. Źródła różnie wskazują gminę (Ramsau lub sąsiednie Schneizlreuth), ponieważ miejsce leży niedaleko granicy obu gmin. Najczęstsze pytania Czy do Schwarzbachloch można wejść? Można obejrzeć wypływ i okolicę. Głębsze części jaskini wymagają nurkowania jaskiniowego i nie są dla turystów. Czy wstęp jest płatny albo ograniczony godzinami? Według informacji turystycznych miejsce jest dostępne o każdej porze, bez ograniczeń godzinowych. Gdzie leży źródło? U północnego podnóża masywu Reiter Alm, w pobliżu przełęczy Wachterl, niedaleko schroniska Schwarzbach Alpe i granicy gmin Ramsau oraz Schneizlreuth. Dlaczego to miejsce jest chronione? Jaskinia źródłowa była pomnikiem przyrody, a od 1996 roku wraz z potokiem i stokami tworzy rezerwat o powierzchni około 51 hektarów.
-
Mauerner Höhlen
Mauern
Mauerner Höhlen (zwane też Weinberghöhlen von Mauern) to naturalne jaskinie krasowe w Bawarii, na północny zachód od wsi Mauern, należącej do gminy Rennertshofen w powiecie Neuburg-Schrobenhausen. To jedno z ważniejszych stanowisk archeologicznych epoki lodowcowej w południowych Niemczech. Gdzie leżą Mauerner Höhlen? Jaskinie otwierają się w lewym zboczu doliny Wellheimer Trockental, bocznej doliny Altmühl, na terenie Parku Naturalnego Altmühltal. Siedem wejść znajduje się mniej więcej 20 metrów nad dnem doliny, na wysokości około 425 m n.p.m. Okolica jest dobrze znana pieszym i rowerzystom, bo szlaki wzdłuż Altmühl i Dunaju przecinają całą okolicę. Dlaczego te jaskinie są tak ważne? Ludzie korzystali z nich jako schronienia już w paleolicie. Podczas wykopalisk znaleziono narzędzia kamienne i kości zwierząt z epoki lodowej, a także fragment ręcznego rubla (pięściaka) z warstwy środkowego paleolitu. W warstwach kultury pawłowskiej odkryto biżuterię z kła mamuta oraz narzędzia dłutowate. Badania wznowiono w 1967 roku i od tamtej pory osady jaskiniowe opracowywano na nowo, co pozwoliło dokładniej uporządkować kolejne warstwy zasiedlenia. Czym jest „Rote von Mauern”? Najsłynniejszym znaleziskiem jest niewielka figurka z wapienia, zwana „Rote von Mauern” albo Wenus z Mauern. Odkryto ją 24 sierpnia 1948 roku na zewnętrznym stoku, między drugą a trzecią jaskinią kompleksu Weinberghöhlen. Figurka ma 72 mm wysokości i należy do znanych na świecie przykładów sztuki epoki lodowcowej. Szczegółową historię odkrycia i datowania opisują publikacje naukowe, między innymi czasopisma uniwersytetu w Heidelbergu. Ochrona przyrody Teren ma status obszaru chronionego jako Naturschutzgebiet Mauerner Höhlen. Bawarski urząd ochrony środowiska (Landesamt für Umwelt) uznaje jaskinie za ważny geotop i pomnik przyrody. Dla odwiedzających oznacza to, że przyroda i zabytki archeologiczne mają pierwszeństwo przed swobodnym zwiedzaniem. Czy można wejść do środka? Wnętrza głównych jaskiń są zabezpieczone kratami z powodu ryzyka zawalenia, więc nie wchodzi się do nich swobodnie. Przy stanowisku stoją tablice informacyjne, z których dowiesz się o historii badań i znaleziskach. Zwiedzanie sprowadza się więc do spaceru po zboczu, oglądania wejść z zewnątrz i czytania tablic. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie są Mauerner Höhlen? W Bawarii, przy wsi Mauern w gminie Rennertshofen, w powiecie Neuburg-Schrobenhausen, w dolinie Wellheimer Trockental. Co tu znaleziono? Narzędzia kamienne, kości zwierząt, ozdoby z kła mamuta oraz figurkę „Rote von Mauern” wysoką na 72 mm. Czy jaskinie są chronione? Tak, jako rezerwat przyrody, geotop i pomnik przyrody. Czy można wejść do jaskiń? Wejścia są zakratowane. Można obejrzeć je z zewnątrz i skorzystać z tablic informacyjnych. Do kogo skierowana jest ta wizyta? Do miłośników archeologii, prehistorii i spokojnych spacerów po Parku Naturalnym Altmühltal, którzy chcą zobaczyć miejsce związane z ludźmi epoki lodowej.
-
Kalkberghöhle
Bad Segeberg
Kalkberghöhle w Bad Segeberg Kalkberghöhle to jaskinia turystyczna w sercu Bad Segeberg w Szlezwiku-Holsztynie, w północnych Niemczech. Wejście prowadzi do wnętrza Kalkbergu, niewysokiego wzgórza, które wyrasta ponad miasto i otaczający je pagórkowaty krajobraz. To jedna z najbardziej niezwykłych atrakcji regionu, bo łączy geologiczną ciekawostkę z przyrodniczym spektaklem. Jak powstała jaskinia? Kalkberg nie jest zwykłym wzgórzem wapiennym, choć nazwa na to wskazuje. Wypiętrzyły go ruchy soli w głębi ziemi, a jego jądro tworzy anhydryt. Zewnętrzną powłokę buduje gips, który powstaje, gdy anhydryt wchłania wodę. Skała ta wyłania się pośrodku młodoglacjalnego krajobrazu wschodniego Holsztynu, ukształtowanego przez lodowiec, więc na płaskim terenie wzgórze rzuca się w oczy. Jaskinia należy do typu wymywanych: woda stopniowo rozpuszczała skałę i drążyła w niej korytarze. W Niemczech zalicza się ją do najdłuższych jaskiń w skałach gipsowych udostępnionych zwiedzającym. Co zobaczysz w środku? Zwiedzanie odbywa się w grupie z przewodnikiem. Trasa obejmuje tylko niewielką część całego systemu korytarzy, który liczy około dwóch kilometrów, a spacer trwa mniej więcej pół godziny. Wąskie, niskie przejścia i gładkie gipsowe ściany robią wrażenie labiryntu, a temperatura jest przez cały rok niska, więc warto zabrać cieplejszą bluzę nawet w upalny dzień. Dlaczego jaskinia jest ważna dla nietoperzy? Największą sławę przyniosły jej nietoperze. Jaskinia uchodzi za największe znane zimowisko tych zwierząt w Niemczech, a w sezonie zimowym gromadzą się tu dziesiątki tysięcy osobników. Z tego powodu zwiedzanie jest możliwe tylko od kwietnia do września, gdy zwierzęta nie śpią zimowego snu i nie wolno ich niepokoić. W jaskini żyje też niewielki chrząszcz, znany jako Segeberger Höhlenkäfer, którego spotyka się wyłącznie tutaj. Tuż obok działa centrum edukacyjne Noctalis poświęcone nietoperzom. Dobrze uzupełnia wizytę, bo pokazuje życie tych ssaków i tłumaczy, czemu ich ochrona jest tak ważna. Najczęstsze pytania Czy do jaskini można wejść samodzielnie? Nie, zwiedza się ją wyłącznie z przewodnikiem, w zorganizowanych grupach. Kiedy jest otwarta? Wycieczki odbywają się od kwietnia do września. Zimą jaskinia pozostaje zamknięta, bo służy nietoperzom jako schronienie. Ile trwa zwiedzanie? Zwykła wycieczka trwa około 30 minut. Co zabrać ze sobą? Ciepłe ubranie i wygodne, antypoślizgowe buty. Wewnątrz jest chłodno i wilgotno, a niektóre przejścia są ciasne. Czy to dobry cel dla rodzin z dziećmi? Tak, krótka trasa, ciekawa geologia i sąsiedztwo Noctalis czynią z niej wygodny punkt programu dla rodzin. Warto sprawdzić aktualne godziny i bilety u operatora przed wyjazdem. Jak zaplanować wizytę? Kalkberg leży w centrum miasta, więc łatwo połączyć go ze spacerem po Bad Segeberg i wejściem na samo wzgórze. Miasto leży w niewielkiej odległości od Hamburga i Lubeki, co czyni z jaskini dobrą propozycję na jednodniowy wypad. Planując wyjazd, pamiętaj o sezonowości: poza miesiącami letnimi jaskinia pozostaje zamknięta, ale zewnętrzny teren i centrum Noctalis zachowują własne godziny otwarcia, które lepiej sprawdzić wcześniej. Dla miłośników przyrody i geologii to miejsce, w którym w ciągu godziny można zobaczyć, jak woda, sól i czas ukształtowały krajobraz.
-
Brunnensteinhöhle
Honau
Brunnensteinhöhle to jaskinia na Jurze Szwabskiej, położona około 500 metrów na zachód od miejscowości Honau w powiecie Reutlingen (Badenia-Wirtembergia), tuż poniżej zamku Lichtenstein. Z łącznej długości 1400 metrów należy do dłuższych jaskiń w okolicy, ale nie jest atrakcją dla zwykłych turystów: to obiekt dla speleologów. Gdzie leży Brunnensteinhöhle? Jaskinia znajduje się w stromym zboczu między krawędzią Alby (Albtrauf) a wsią Honau w górnej dolinie rzeki Echaz. Mały otwór wejściowy leży mniej więcej 200 metrów na zachód-północny zachód od ruin Alter Lichtenstein i jest ukryty wśród zbocza, z dala od szlaku. Nad nią wznosi się neogotycki zamek Lichtenstein, jeden z najczęściej odwiedzanych celów w tej części Jury Szwabskiej, więc okolica sama w sobie warta jest wycieczki, nawet jeśli samej jaskini nie da się zobaczyć. Czy można zwiedzać Brunnensteinhöhle? Nie. Jaskinia nie jest udostępniona publicznie i jest trudna do przejścia. Wejście ma zaledwie około metra wysokości i 80 centymetrów szerokości. Na pierwszych stu metrach znajdują się liczne przewężenia oraz syfony, czyli odcinki całkowicie wypełnione wodą. Wymaga to doświadczenia, sprzętu i znajomości technik jaskiniowych. Osoby bez przygotowania nie powinny nawet próbować szukać wejścia. Geologia i badania Wąski, niski korytarz wejściowy został wycięty w formacji skał wapiennych zwanej Untere Felsenkalk (dolny wapień skalisty), typowej dla masywu Jury Szwabskiej. Jaskinię badają grupy speleologiczne, w tym Arbeitsgemeinschaft Höhle und Karst Grabenstetten. Pierwszy obóz badawczy przy jaskini odbył się w dniach 22-31 sierpnia 1997 roku, a późniejsze wyprawy opisano w rocznikach tej grupy, między innymi w raporcie o stanie badań z 2008 roku. Szczególne znaczenie naukowe mają nacieki. Artykuł z 2013 roku opisuje stalagmit z jaskini, który rósł mniej więcej od 10 500 do 5 000 lat temu. Takie nacieki zapisują zmiany klimatu, dlatego pozwalają odtworzyć historię klimatu Jury Szwabskiej w okolicy jaskini po zakończeniu epoki lodowej. Kolejna publikacja z 2014 roku opisuje planowane pobranie aktywnego stalagmitu oznaczonego jako BSH-2 z komory zwanej Königsdom. Co warto wiedzieć przed wyjazdem Jaskinia jest zamknięta dla ogółu zwiedzających, a wejście jest trudne i ukryte. Najbliższa miejscowość to Honau, około pół kilometra od jaskini, w gminie Lichtenstein. W pobliżu leży zamek Lichtenstein, który jest łatwo dostępny i dobrze przygotowany dla turystów. Kto interesuje się jaskiniami, może poszukać informacji w stowarzyszeniach speleologicznych działających na Jurze Szwabskiej, które organizują wyjazdy dla zorganizowanych grup. Najczęstsze pytania Jak długa jest Brunnensteinhöhle? Ma łącznie 1400 metrów korytarzy. Czy można wejść do jaskini na własną rękę? Nie. Jaskinia nie jest publicznie dostępna, a wejście ma około metra wysokości i jest pełne przewężeń oraz syfonów. Co jest nad jaskinią? Zamek Lichtenstein, a w pobliżu ruiny Alter Lichtenstein. Dlaczego jaskinia interesuje naukowców? Z powodu nacieków, które dokumentują klimat Jury Szwabskiej sprzed kilku tysięcy lat.
-
Girgelhöhle NW von Nagel
Tröstauer Forst-West
Girgelhöhle koło Nagel Girgelhöhle to skalna jaskinia w okolicach miejscowości Nagel w Smreczanach (Fichtelgebirge), w północno-wschodniej Bawarii. Formalnie jest geotopem w powiecie Wunsiedel im Fichtelgebirge, a w rejestrze bawarskich geotopów figuruje pod numerem 479H001. To krótka atrakcja na leśnym szlaku, dobra na przystanek podczas pieszej wędrówki. Czym jest Girgelhöhle? Nie jest to jaskinia w sensie głębokiego systemu podziemnych korytarzy. Powstała wśród granitowych bloków, które typowo układają się w Fichtelgebirge w chaotyczne sterty i szczeliny. Przestrzenie między skałami tworzą coś w rodzaju małego labiryntu, w którym można się przecisnąć i przejść na drugą stronę. W opisach szlaków pojawia się jako mniej znany punkt, który łatwo przeoczyć, jeśli nie zna się trasy. Skąd nazwa? Nazwa pochodzi od postaci o imieniu Girgel. Według opowieści przytaczanej na miejscowej tablicy informacyjnej był to człowiek, który przekraczał granicę między Bawarią a Prusami. Granica ta biegła w przeszłości przez okolicę, a według lokalnej legendy Girgel został później stracony. Jaskinia do dziś nosi jego imię. Nazwa przeniosła się także na pobliskie formacje skalne: Prinzenfelsen bywały dawniej nazywane „Girglstein". Jak dojść? Jaskinia leży przy szlaku Höhenweg prowadzącym między Silberhaus a Hohe Matze. Przejście przez nią umożliwiają schody, więc nie trzeba się wspinać ani mieć sprzętu. Wędrowcy często łączą ją w jednej trasie z Prinzenfelsen, również chronionym pomnikiem przyrody i ważnym geotopem regionu. Sam Nagel ma status uzdrowiska uznanego przez władze krajowe, co czyni go wygodną bazą wypadową do spacerów po okolicznych lasach. Praktyczne wskazówki Załóż buty z dobrą podeszwą: granit bywa śliski, zwłaszcza po deszczu. Latarka w telefonie przyda się w ciemniejszych fragmentach przejścia. Zaplanuj kilka godzin na trasę, by obejrzeć także pobliskie skały i punkty widokowe. Przy tablicy informacyjnej warto przeczytać historię Girgela, zanim wejdziesz do środka. Najczęstsze pytania Czy wejście jest płatne? Jaskinia leży przy szlaku w lesie i nie ma przy niej kasy biletowej według dostępnych opisów tras. Czy jaskinia jest trudna do przejścia? Nie. Dzięki schodom przejście jest proste, choć wymaga uwagi na nierównym, wilgotnym podłożu. Co jeszcze zobaczyć w pobliżu? Prinzenfelsen, które łączą się z tą samą legendą o Girglu, oraz inne formacje granitowe i jaskinie regionu Fichtelgebirge. Dla kogo jest to miejsce? Dla piechurów, rodzin z dziećmi lubiących eksplorowanie skał oraz osób zainteresowanych geologią i lokalnymi legendami granicznymi. Warto zatrzymać się tu choć na chwilę, by zobaczyć granit z bliska. Girgelhöhle to niewielki, ale ciekawy przystanek, który łączy geologię granitu z regionalną opowieścią o dawnej granicy bawarsko-pruskiej.
-
Heimensteinhöhle
Neidlingen
Heimensteinhöhle to jaskinia przelotowa na skraju Jury Szwabskiej, w pobliżu wsi Neidlingen w Badenii-Wirtembergii. Leży na krawędzi progu Albtrauf, czyli stromego brzegu płaskowyżu, który opada ku przedpolu Alby. To jedno z tych miejsc, do których nie jedzie się po bilet, tylko idzie na piechotę, a nagrodą jest sama skała, jej wnętrze i widok na okolicę. Gdzie leży Heimensteinhöhle? Jaskinia znajduje się około 2 km na południowy zachód od Neidlingen, na skalnym grzbiecie zwanym Heimenstein. Według opracowań geologicznych krajowego urzędu geologicznego Badenii-Wirtembergii (LGRB) leży na wschodnim krańcu prawie kilometrowego pasa skał, który ciągnie się wzdłuż krawędzi płaskowyżu. Sama skała Heimenstein stoi naprzeciw ruin zamku Reußenstein, jednego z najbardziej rozpoznawalnych zabytków tej części Alby, i od niej jaskinia wzięła nazwę. Jak dojść do jaskini? Najwygodniejszy punkt startowy to parking turystyczny Bahnhöfle przy drodze łączącej Reußenstein z Neidlingen. Stamtąd jaskinia jest łatwo osiągalna pieszo. Wejście jest swobodne: nie ma bramki, kasy ani godzin otwarcia, a obiekt jest ogólnodostępny. Skoro leży na szlakach spacerowych w rejonie Reußenstein, łatwo połączyć ją z wycieczką do ruin zamku. Jaki to typ jaskini? Heimensteinhöhle jest jaskinią przelotową (niem. Durchgangshöhle), co oznacza, że ma co najmniej dwa otwory i można przez nią przejść na drugą stronę, zamiast wracać tą samą drogą. Według LGRB ma około 80 m długości. Wyrzeźbiona jest w wapieniach formacji Untere Felsenkalke, czyli wapieni skalistych dolnej części górnej jury, które budują skalne ściany krawędzi Alby. Geolodzy zwracają uwagę na lokalnie dobrze wykształcony profil korytarza typowy dla jaskiń rzecznych. W praktyce oznacza to zagłębienia wyżłobione przez wodę, tak zwane kotły wymywania (niem. Auskolkungen), oraz ślady dawnych poziomów wody na ścianach. Gdy wchodzi się do środka, widać więc, że ten korytarz został ukształtowany przez płynącą wodę, na długo zanim stał się celem spacerów. To dobry przykład tego, jak krasowa Jura Szwabska jest podziurawiona systemami podziemnych przepływów. Co jeszcze warto wiedzieć? Skalna partia Heimenstein wraz z jaskinią figuruje jako chroniony geotop, czyli obiekt przyrody nieożywionej wart ochrony ze względu na wartość geologiczną. Warto o tym pamiętać na miejscu: nie niszczyć skał, nie zostawiać śmieci i trzymać się dróg. Z miejscem związana jest też miejscowa legenda o olbrzymie imieniem Heim, od którego, według podań, pochodzi nazwa skały. Jest to opowieść ludowa, nie fakt historyczny, ale dodaje wycieczce lokalnego kolorytu, zwłaszcza jeśli idzie się z dziećmi. Najczęstsze pytania Czy wstęp do Heimensteinhöhle jest płatny? Nie. Jaskinia jest ogólnodostępna i swobodnie dostępna. Skąd najlepiej wyruszyć? Z parkingu Bahnhöfle przy drodze Reußenstein–Neidlingen. Jak długa jest jaskinia? Około 80 m; jest to jaskinia przelotowa, więc przechodzi się na drugą stronę. Czy to jaskinia turystyczna z oświetleniem? Źródła opisują ją jako swobodnie dostępną formację przyrodniczą. Na wszelki wypadek weź latarkę i wygodne, przyczepne buty, bo wnętrze skalne bywa wilgotne i śliskie. Co zobaczyć w okolicy? Przede wszystkim ruiny zamku Reußenstein, które stoją naprzeciw skały Heimenstein, oraz widoki z krawędzi Albtrauf.
-
Altenstein cave
Bad Liebenstein
Jaskinia Altenstein (Altensteiner Höhle) to naturalna jaskinia krasowa w Turyngii, w okolicach uzdrowiskowego miasta Bad Liebenstein. Uchodzi za najstarszą jaskinię udostępnioną zwiedzającym w tym kraju związkowym i leży tuż poniżej parku krajobrazowego przy pałacu Altenstein. Jak odkryto jaskinię Altenstein? Jaskinię znaleziono w 1799 roku, gdy w zboczu poniżej parku Altenstein budowano drogę. Robotnicy natrafili na otwór prowadzący w głąb skały, a wiadomość o odkryciu szybko dotarła na dwór książęcy. Już dwa lata później, w 1801 roku, przeprowadzono pierwsze badania paleontologiczne. Od 1813 roku jaskinię badał dalej Ernst Friedrich von Schlotheim, przyrodnik zajmujący się skamieniałościami. Dlaczego jaskinia wygląda tak romantycznie? Wyrobisko rozbudować kazał książę Jerzy I Sachsen-Meiningen. Wnętrze urządzono w duchu romantyzmu, który w tamtych latach kształtował także otaczający park. W 1802 roku nad podziemnym jeziorkiem ustawiono dekorację w kształcie świątyni, mającą nadać miejscu teatralny, niemal baśniowy charakter. Źródła nie zgadzają się co do tego, kiedy ją usunięto: jedne wskazują rok 1869, inne 1850. Jak jaskinia służyła w XX wieku? W 1909 roku zainstalowano w niej oświetlenie elektryczne, co ułatwiło zwiedzanie. W 1942 roku objęto ją ochroną jako obszar chronionego krajobrazu, a w latach 1944–1945 pełniła funkcję schronu przeciwlotniczego. Po wojnie, od 1951 roku, miejscowi miłośnicy przyrody ze Schweiny wznowili jej udostępnianie i badania. W 1984 roku pojawiły się wystawa poświęcona powstawaniu jaskiń oraz regularne koncerty w podziemnej sali. Co warto wiedzieć o rozmiarach i statusie? Według dostępnych opracowań jest to najdłuższa jaskinia Turyngii. Zbadano i zmierzono w niej około 1785 metrów korytarzy, choć dla zwiedzających dostępny jest tylko fragment tej sieci. Jaskinia jest częścią zespołu parkowego i podlega ochronie jako zabytek. Co zobaczyć w okolicy? Wejście znajduje się w pobliżu pałacu i parku Altenstein, więc wizytę w jaskini łatwo połączyć ze spacerem po alejach parkowych, ogrodach i wzgórzach nad doliną Werry. Park jest jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc w regionie, a samo Bad Liebenstein od dawna przyjmuje kuracjuszy i turystów. W pobliżu leżą też ruiny zamku Liebenstein oraz szlaki piesze po Lesie Turyńskim. Najczęstsze pytania Czy jaskinia Altenstein jest naturalna? Tak. To jaskinia krasowa powstała w sposób naturalny. Człowiek jedynie ją udostępnił, dobudował elementy w stylu romantycznym i zadbał o oświetlenie. Kiedy została odkryta? W 1799 roku, podczas prac drogowych poniżej parku Altenstein. Czy to rzeczywiście najstarsza jaskinia dla turystów w Turyngii? Tak twierdzą zgodnie opracowania poświęcone jaskiniom udostępnionym turystycznie. Zwiedzający wchodzili do niej już na początku XIX wieku, kiedy urządzano ją w stylu romantycznym. Czy odbywają się tu wydarzenia kulturalne? Od 1984 roku w jaskini organizowane są regularne koncerty, które wykorzystują wyjątkową akustykę i nastrój podziemnej przestrzeni. Jak długa jest jaskinia? Zmierzono około 1785 metrów. Turyści zwiedzają jednak tylko niewielką część systemu, a resztę badają speleolodzy. Czy warto połączyć wizytę z pałacem? Tak, jaskinia leży niemal przy parku pałacowym, więc oba miejsca łatwo zobaczyć jednego dnia. Godziny otwarcia i ceny biletów warto sprawdzić przed wizytą na stronie miasta Bad Liebenstein, ponieważ zmieniają się w zależności od sezonu.
-
Alexander-von-Humboldt-Höhle
Geroldsgrün
Jaskinia Alexandra von Humboldta (Alexander-von-Humboldt-Höhle) to jedyna znana jaskinia naciekowa w Lesie Frankońskim (Frankenwald). Leży w lesie koło miejscowości Geroldsgrün w powiecie Hof, w górnej Frankonii w Bawarii. Dziś jest chroniona i zamknięta dla zwiedzających, ale okolica nadaje się na ciekawą wędrówkę. Gdzie leży jaskinia? Wejście znajduje się na północnym stoku wzgórza Rauheberg (663 m n.p.m.), nad doliną potoku Langenaubach. Jaskinię otaczają dwa nieczynne kamieniołomy wapienia, co dobrze tłumaczy obecność skał krasowych w regionie, który kojarzy się raczej z łupkami i gęstymi lasami. Bliskość Geroldsgrün sprawia, że łatwo połączyć ją z wycieczką po okolicy. Skąd nazwa? Dawniej obiekt nazywano jaskinią Rauheberg lub jaskinią Langenau, od wzgórza i doliny, przy których leży. Obecne imię zaproponował lokalny badacz Hans Leheis, prawdopodobnie około 1963 roku. Sporządził on też pierwszy użyteczny plan jaskini. Patronem został Alexander von Humboldt, przyrodnik i pruski radca górniczy, który mieszkał w pobliskim Bad Steben i badał także tę jaskinię. Co o niej wiadomo z historii? Już pod koniec XVIII wieku jaskinia przyciągała kolekcjonerów. Raport rektora szkoły z 1797 roku odnotował, że liczni miłośnicy przyrody odwiedzający to miejsce zdążyli w dużej mierze ogołocić ją z nacieków. W 1879 roku opisał ją geolog Carl Wilhelm von Gümbel. W latach 60. XX wieku organizowano regularne zwiedzanie z przewodnikiem, które zakończono w 1982 roku, by chronić jaskinię przed dalszymi zniszczeniami. Czy można wejść do środka? Nie. Jaskinia jest objęta ochroną przyrody i stanowi schronienie dla nietoperzy, dlatego nie jest dostępna dla turystów. Nie planuj więc zwiedzania wnętrza i szanuj zakaz wstępu, bo spokój zwierząt jest tu głównym powodem ograniczeń. Jak zobaczyć okolicę? Do miejsca można dojść szlakiem Geopfad Geroldsgrün (trasa Rauhebergrunde). To ścieżka geologiczna, która pozwala poznać budowę terenu i miejsca związane z dawną eksploatacją skał. Warto zabrać wygodne buty i zaplanować kilka godzin spaceru po lesie. Najczęstsze pytania Czy do jaskini Humboldta można wejść? Nie, jest zamknięta od 1982 roku ze względu na ochronę przyrody i nietoperzy. Czy to jedyna jaskinia naciekowa w Lesie Frankońskim? Tak, to jedyna znana jaskinia tego typu w regionie. Czy Humboldt naprawdę ją badał? Tak, mieszkał w Bad Steben i zajmował się także tą jaskinią, choć nazwę nadano jej dopiero w XX wieku. Jak do niej dotrzeć? Najlepiej pieszo, ścieżką Geopfad Geroldsgrün (Rauhebergrunde) z Geroldsgrün. Do samej jaskini nie wchodzi się jednak do środka. Kiedy najlepiej wybrać się na spacer? Las jest przyjemny od późnej wiosny do jesieni, kiedy szlaki są suche i łatwiejsze do przejścia.
-
Salzgrabenhöhle
Schönau am Königssee
Salzgrabenhöhle to naturalna jaskinia krasowa w lesie Sankt Bartholomä, w gminie Schönau am Königssee w powiecie Berchtesgadener Land w Bawarii. Leży w masywie Simetsberg, nad południowym krańcem jeziora Königssee, w sercu Alp Berchtesgadeńskich. Dla zwiedzających jest zamknięta, ale ma ważne miejsce w historii niemieckiej speleologii. Czym jest Salzgrabenhöhle? To rozległy system korytarzy w wapiennym masywie górskim. Łączna długość zbadanych przejść przekracza 9 kilometrów. Przez długi czas jaskinia uznawana była za najdłuższą w Niemczech. Według stanu z 2016 roku zajmuje szóste miejsce wśród najdłuższych jaskiń kraju, ponieważ w kolejnych latach eksploratorzy odkryli w Alpach dłuższe układy. Jej wpisanie na listę geotopów Bawarii, pod numerem 172H005, potwierdza wartość naukową obiektu. Kto ją odkrył i kiedy? Jaskinię odkryto w 1959 roku. Dokonali tego Erhard Sommer z Berchtesgaden oraz Kajo Wohlgeschaffen. Od tamtej pory kolejne wyprawy badawcze stopniowo odsłaniały jej rozmiary, aż korytarze osiągnęły ponad dziewięć kilometrów. Czy można wejść do jaskini? Nie jako zwykły turysta. Wejście jest zamknięte od połowy lat 80. XX wieku. Powodem była duża liczba odwiedzających, która prowadziła do szkód w środowisku jaskini, nie do przyjęcia z punktu widzenia ochrony przyrody. Klucz do zamknięcia przechowuje administracja Parku Narodowego Berchtesgaden. Wejście bywa możliwe po wcześniejszym zgłoszeniu, ale nie w okresie ochrony nietoperzy, kiedy zwierzęta potrzebują w jaskini spokoju. Jeśli planujesz wizytę, skontaktuj się z zarządem parku z wyprzedzeniem. Dlaczego jaskinia jest ważna dla hydrologii? Badania z użyciem znaczników barwnych wykazały, że nadmiar wody z jezior Funtensee i Grünsee przepływa przez Salzgrabenhöhle. Woda wypływa następnie ze źródeł u podnóża Simetsbergu, w pobliżu Königssee. Jaskinia jest więc częścią podziemnego systemu odwadniania górskiego płaskowyżu, a jej korytarze pokazują, jak krasowe podłoże kieruje wodę w stronę doliny. Jak dużo mierzy głębokość jaskini? Źródła podają różne wartości. Lista geotopów powiatu Berchtesgadener Land wskazuje maksymalną różnicę wysokości 265 metrów, bawarska karta geologiczna podaje głębokość całkowitą 399 metrów, a baza GrottoMap 414 metrów. Różnice wynikają zapewne z odmiennych metod pomiaru i kolejnych poprawek map jaskini. Co zobaczyć w okolicy? Choć sama jaskinia pozostaje niedostępna, okolica Königssee należy do najpiękniejszych zakątków Bawarii. Las Sankt Bartholomä leży w granicach parku narodowego, a jezioro otaczają strome ściany Alp Berchtesgadeńskich. Rejs po Königssee i spacer brzegiem wody pozwalają zobaczyć krajobraz, pod którym biegną podziemne korytarze Salzgrabenhöhle. Najczęstsze pytania Czy Salzgrabenhöhle jest otwarta dla turystów? Nie. Wejście jest zamknięte od połowy lat 80., a dostęp wymaga zgody administracji Parku Narodowego Berchtesgaden. Jak długa jest jaskinia? Zbadane korytarze mają ponad 9 kilometrów. Kiedy ją odkryto? W 1959 roku.
-
Dachshöhle
Oberfischbach
Dachshöhle to niewielka jaskinia w Bawarii, w powiecie Bad Tölz-Wolfratshausen, położona w pobliżu wsi Oberfischbach. Formalnie leży na terenie gminy Wackersberg i jest oficjalnie wpisana na listę geotopów pod numerem 173H001. To cichy, krótki cel spaceru dla osób, które lubią drobne przyrodnicze osobliwości Przedgórza Alp. Czym jest Dachshöhle? Nazwa po niemiecku oznacza dosłownie „jaskinię borsuka". Obiekt jest tak zwaną półjaskinią, czyli zagłębieniem skalnym otwartym na zewnątrz, a nie systemem korytarzy prowadzącym w głąb góry. Wnętrze nie wymaga sprzętu ani doświadczenia speleologicznego, a wejście można obejrzeć z zewnątrz bez żadnych przygotowań. Jak powstała jaskinia? Skałą budującą to miejsce jest zlepieniec zwany nagelfluh, typowy dla bawarskiego przedgórza. Składa się z otoczaków spojonych masą skalną. Zagłębienie wyżłobiła niewielka wypływająca tu woda: źródło stopniowo cofało się w głąb skały, a proces ten nazywa się erozją wsteczną. Efektem jest nisza znajdująca się pod małym progiem wodnym. Powyżej progu koryto potoku jest zwykle suche, więc wodospadzik widać głównie po obfitszych opadach. Wymiary Jaskinia jest niewielka, a jej szerokość i głębokość określa się na około 10 metrów. W źródłach pojawiają się różne dane o wysokości nad poziomem morza: jedne podają 695 m, inne 707 m. Dlatego przy planowaniu trasy lepiej nie traktować liczby jako ścisłej. Gdzie leży i jak dojść? Miejsce znajduje się w okolicy Oberfischbach, wsi nad zbiornikiem Isarstausee Tölz. Obok jaskini przepływa potok Einbach, który dalej płynie do Oberfischbach i tam wpada do zbiornika. Do jaskini prowadzi szlak spacerowy, więc dotarcie nie wymaga wspinaczki. Odcinek jest krótki i dobrze pasuje do kilkugodzinnej wycieczki po okolicy. Współrzędne obiektu to około 47,745 N i 11,538 E, co pozwala łatwo znaleźć go w aplikacji mapowej. Najczęstsze pytania Czy do Dachshöhle można wejść? Tak, to półjaskinia otwarta na zewnątrz, dostępna ze szlaku. Warto jednak uważać na mokre i śliskie kamienie przy progu wodnym. Czy to duża jaskinia? Nie. Ma około dziesięciu metrów szerokości, więc to raczej ciekawostka przyrodnicza niż obiekt na całodzienną wyprawę. Czy jest tam woda? Pod progiem znajduje się źródło i mały wodospad, natomiast wyżej koryto jest zwykle suche. Najlepiej odwiedzić miejsce po opadach, gdy woda płynie widoczniej. Dlaczego jest chroniona? Dachshöhle jest geotopem i naturalnym zabytkiem przyrody nieożywionej. Ochrona obejmuje formę skalną, powstałą w procesie erozji w nagelfluh, dlatego nie należy niczego w niej wydrapywać ani wynosić. Dla kogo to miejsce? Dla spacerowiczów, rodzin i miłośników geologii, którzy chcą zobaczyć, jak woda rzeźbi skałę. Dobrze łączyć wizytę z innymi punktami w okolicy zbiornika Isarstausee i miejscowości Wackersberg.
-
Heimkehle
Südharz
Heimkehle to jedna z dwóch wielkich jaskiń gipsowych w Niemczech udostępnionych turystom. Leży w południowej części gór Harz, między miejscowościami Rottleberode i Uftrungen, na wschód od Nordhausen. Granica Turyngii i Saksonii-Anhalt biegnie tu dosłownie przez teren jaskini, co czyni ją ciekawym punktem na mapie regionu Südharz. Czym jest Heimkehle? To krasowa jaskinia w skałach gipsowych. Gips rozpuszcza się w wodzie znacznie łatwiej niż wapień, dlatego w Südharz powstały rozległe komory i korytarze, a krajobraz powierzchni znaczą zapadliska i lejki krasowe. Łączna długość systemu jest podawana w źródłach na około 1,7–2 km, z czego dla zwiedzających przygotowano trasę o długości około 700–750 metrów. Jaskinię można zwiedzać wyłącznie z przewodnikiem. Jak wygląda zwiedzanie? Wycieczka z przewodnikiem trwa według różnych źródeł od około 45 minut do godziny. Trasa prowadzi przez przestronne podziemne sale. Punktem kulminacyjnym jest tzw. Großer Dom, komora o wysokości około 22 metrów, w której pokazywany jest pokaz laserowy. Warto zabrać ciepłą odzież, bo pod ziemią panuje chłodniejsza temperatura niż na powierzchni, a podłoże bywa wilgotne, więc przyda się solidne obuwie. Jak zmieniała się historia jaskini? Pierwsza znana wzmianka o jaskini pochodzi z 1357 roku. Jako atrakcja turystyczna Heimkehle została otwarta w 1920 roku, a przedsięwzięcie umożliwiło finansowe wsparcie Theodora Wienricha. Mroczny rozdział przypada na czasy II wojny światowej. Jaskinię przekształcono w podziemny zakład zbrojeniowy, w którym produkowano części lotnicze dla koncernu Junkers. Pracowali tu więźniowie obozu koncentracyjnego Dora-Mittelbau, a wielu z nich zginęło. To miejsce pamięci o zbrodniach nazizmu, więc zwiedzanie ma także wymiar historyczny, nie tylko przyrodniczy. W 1946 roku eksplozje zniszczyły sztuczne wejścia do jaskini. Do ruchu turystycznego wróciła na początku lat pięćdziesiątych, według źródeł w 1953 lub 1954 roku. Z powodu prac budowlanych w 2008 roku dostępny był tylko krótszy odcinek, około 600 metrów. Najczęstsze pytania Czy do jaskini można wejść na własną rękę? Nie, zwiedzanie odbywa się wyłącznie w ramach wycieczki z przewodnikiem. Ile trwa zwiedzanie? Zwykle od 45 minut do godziny, zależnie od źródła i programu. Gdzie dokładnie leży Heimkehle? W okolicy Uftrungen, na granicy Turyngii i Saksonii-Anhalt, na wschód od Nordhausen, u południowego skraju Harzu. Czy to wyłącznie atrakcja przyrodnicza? Nie. Obok zjawisk krasowych jaskinia jest świadectwem historii z czasów pracy przymusowej więźniów podczas wojny. Co jest najbardziej efektowne? Wielka komora Großer Dom z pokazem laserowym. Dla kogo? Heimkehle sprawdzi się u miłośników geologii, rodzin z dziećmi szukających deszczowej atrakcji oraz osób zainteresowanych historią XX wieku. Łatwo połączyć ją z wycieczką po okolicznych gipsowych krajobrazach Südharz i innych atrakcjach południowego Harzu, a także z odwiedzinami w pobliskim Nordhausen.
-
Stülpnerhöhle
Ehrenfriedersdorf
Stülpnerhöhle to niewielka jaskinia w lesie koło Ehrenfriedersdorfu w Rudawach Saskich, położona tuż przy słynnych skałach Greifensteine. Jest związana z legendą Karla Stülpnera, ludowego bohatera regionu, i należy do ciekawszych krótkich przystanków na szlaku spacerowym w tej okolicy. Czym jest Stülpnerhöhle? Choć nazwa sugeruje naturalną jaskinię, miejsce ma pochodzenie górnicze. Opisuje się je jako dawny wyłom po wydobyciu cyny, czyli ślad po wielowiekowej tradycji górnictwa, z którego Ehrenfriedersdorf słynie. Wydobycie cyny rozpoczęło się tu około 1200 roku, a dziś jedna z dawnych kopalń działa jako kopalnia dla zwiedzających. Jaskinia jest więc małym fragmentem tego samego górniczego dziedzictwa, tyle że ukrytym w lesie. Obiekt został poświęcony pamięci Karla Stülpnera i jest oznaczony tablicą informacyjną, która wyjaśnia pochodzenie nazwy. Kim był Karl Stülpner? Karl Stülpner żył w latach 1762–1841 (część źródeł podaje rok śmierci 1842). Urodził się i zmarł w Scharfenstein. Był kłusownikiem i leśnym złodziejem zwierzyny, a według przekazów zdezerterował z armii saskiej, po czym trudnił się kłusownictwem i przemytem. W Rudawach nazywa się go często „Robin Hoodem Rudaw". Jego postać żyje w opowieściach, książkach i regionalnych szlakach tematycznych. Legenda o kryjówce Według podania Stülpner miał wykorzystywać tę jaskinię jako zimową kryjówkę, a niektóre opowieści mówią nawet o jednym z jego schronień. To jednak legenda, a nie udokumentowany fakt. Skojarzenie z jaskinią utrwaliła później turystyka, dlatego tablica na miejscu opowiada raczej o micie niż o potwierdzonej historii. Jak dojść? Jaskinia leży około 300 m od skały widokowej Greifensteine, bezpośrednio przy leśnej ścieżce Waldgeisterweg (ścieżka leśnych duchów). To wygodny cel krótkiego spaceru, który można połączyć ze zwiedzaniem Greifensteine: skalnych baszt granitowych, popularnego terenu wspinaczkowego i miejsca z naturalną sceną plenerową. Całość sprawdza się dobrze jako rodzinna wycieczka. Czy można wejść do środka? Źródła podają różne informacje. Jedne opisują jaskinię jako dostępną, inne mówią, że wejść do niej nie można, ale da się zajrzeć do wnętrza z zewnątrz. Odwiedzający wspominają o zamkniętych wejściach, a w jednym z serwisów turystycznych odnotowano czasowe zamknięcie z powodu prac leśnych jesienią 2025 roku. Zdarza się też, że wnętrze bywa zalane wodą. Przed wizytą warto sprawdzić aktualny stan na stronie regionu Greifensteine. Najczęstsze pytania Czy Stülpnerhöhle to naturalna jaskinia? Nie do końca. To dawny wyłom po wydobyciu cyny, a nie jaskinia krasowa. Czy Karl Stülpner naprawdę tu mieszkał? Tak mówi legenda, ale brak na to potwierdzenia w dokumentach. Związek z miejscem utrwaliła głównie turystyka. Jak daleko jest od Greifensteine? Około 300 m od skały widokowej, przy ścieżce Waldgeisterweg. Czy trzeba kupować bilet? Jaskinia znajduje się w lesie przy szlaku i nie jest zorganizowaną atrakcją z kasą, a zwiedzanie ogranicza się zwykle do obejrzenia jej z zewnątrz. Dla kogo jest to miejsce? Dla osób lubiących lokalne legendy, historię górnictwa i krótkie leśne spacery w rejonie Rudaw Saskich.
-
Hohler Stein
Kallenhardt
Hohler Stein to jaskinia i skalny masyw na południowy zachód od Kallenhardt, części miasta Rüthen w Nadrenii Północnej-Westfalii. Należy do najważniejszych jaskiniowych stanowisk archeologicznych w regionie Sauerland i jest zarazem przystankiem na szlaku spacerowym wśród lasów i skał doliny potoku Lörmecke. Czym jest Hohler Stein? To naturalna jaskinia wapienna wyrzeźbiona w skałach nad potokiem Lörmecke. Według lokalnych materiałów turystycznych to właśnie woda przez miliony lat żłobiła masyw skalny, a potok dał nazwę otaczającemu go obszarowi chronionemu. Miejsce określa się mianem jaskini kulturowej, bo oprócz walorów przyrodniczych ma bogatą historię użytkowania przez ludzi. Co odkryli archeolodzy? W latach 1928–1934 jaskinię badali nauczyciel Eberhard Henneböle oraz geolog Julius Andree. Prace wykopaliskowe wykazały, że ludzie przebywali tu w co najmniej dwóch odrębnych fazach. Znaleziska pochodzą z szerokiego przedziału czasu: od późnego paleolitu aż po przedrzymską epokę żelaza. Dzięki temu Hohler Stein zalicza się obok Blätterhöhle i Balver Höhle do głównych stanowisk jaskiniowych w tej części Niemiec. Legendy związane z jaskinią Miejsce obrosło opowieściami, dlatego bywa nazywane stacją legend. Jedna z nich mówi o skazańcu imieniem Röigh, którego miano spalić w jaskini. Inna opowiada o królu Attali z Soestu, który według podania zmarł tu podczas poszukiwania skarbu. Spotyka się też wzmianki, że w czasie wojny trzydziestoletniej mogła działać tu fałszerska wytwórnia monet, oraz luźne powiązania jaskini z wątkami Pieśni o Nibelungach. To jednak tradycje ludowe i domysły, a nie udokumentowane fakty. Rola w regionie Hohler Stein pokazuje, że okolice dzisiejszego Rüthen były zamieszkiwane przez tysiące lat. Ślady z tak odległych epok, zachowane w jednej jaskini, czynią z niej cenne źródło wiedzy o dawnych mieszkańcach Sauerlandu. Jak zwiedzać? Wstęp do jaskini jest bezpłatny. W pobliżu, w odległości około kilometra, znajduje się oznakowany parking wyjściowy dla pieszych. Dojście prowadzi leśnymi ścieżkami, więc warto włożyć wygodne, trzymające się podłoża buty, zwłaszcza po deszczu, gdy ścieżki bywają śliskie. Wnętrze jest naturalne, bez oświetlenia, dlatego przyda się latarka. Dla kogo to miejsce? dla miłośników archeologii i prehistorii, dla rodzin z dziećmi, które lubią legendy i eksplorowanie jaskiń, dla wędrowców odkrywających Sauerland i okolice Rüthen, dla fotografów skał i leśnych krajobrazów. Najczęstsze pytania Czy wejście do Hohler Stein jest płatne? Nie, jaskinia jest dostępna bezpłatnie. Gdzie zaparkować? Przy oznakowanym parkingu dla wędrowców, około kilometra od jaskini. Z jakiego okresu pochodzą znaleziska? Od późnego paleolitu do przedrzymskiej epoki żelaza. Kto prowadził badania? W latach 1928–1934 Eberhard Henneböle i Julius Andree. Czy opowieści o skarbie i fałszerzach są prawdziwe? To miejscowe podania i domysły, nie potwierdzone ustalenia naukowe. Z czym połączyć wizytę? Z spacerem po rezerwacie doliny Lörmecke i zwiedzaniem zabytkowego miasta Rüthen.
-
Schönebecker Höhle
Herscheid
Schönebecker Höhle (znana też jako Herscheider Höhle) to jaskinia w Westfalii, w Nadrenii Północnej-Westfalii, położona w gminie Herscheid w powiecie Märkischer Kreis. Nie jest to atrakcja do zwiedzania od środka, lecz chroniony obiekt przyrodniczy, który warto znać przed wizytą w regionie Sauerlandu. Gdzie leży Schönebecker Höhle? Jaskinia znajduje się na północny wschód od osady Schönebecke, w granicach gminy Herscheid. To typowy krajobraz Sauerlandu: pagórkowaty, zalesiony, z wapiennymi skałami, w których tworzą się podziemne formy krasowe. Współrzędne obiektu to około 51,205° N i 7,727° E. Jak duża jest jaskinia? Według niemieckiej Wikipedii jaskinia ma 118 metrów długości. To niewielki system w porównaniu z wielkimi jaskiniami Europy, ale w skali regionu wystarczający, by stanowić ważne schronienie dla zwierząt. Starsze opracowania podawały nieco inne wymiary, co w przypadku jaskiń bywa normalne, bo pomiary są doprecyzowywane z czasem. Dlaczego jaskinia jest chroniona? Ochrona obiektu ma dwa poziomy: Pomnik przyrody (Naturdenkmal). Status ten nadano 1 października 1998 roku w planie krajobrazowym gminy Herscheid. Obszar chroniony ma 1,1 ha, czyli obejmuje nie tylko samą jaskinię, ale też jej bezpośrednie otoczenie. Obszar Natura 2000 (FFH). W 2005 roku jaskinię wyznaczono jako europejski obszar ochrony siedlisk o kodzie DE-4712-302. Oznacza to, że jej przyrodę chroni nie tylko prawo krajowe, ale też unijna dyrektywa siedliskowa. Kto tu mieszka? Największą wartością jaskini jest rola zimowiska nietoperzy. Z dokumentacji Natura 2000 wynika, że miejsce od dawna znane jest jako schronienie dla tych zwierząt na czas zimy; źródła wymieniają siedem gatunków. Nietoperze zapadają tu w sen zimowy i każde wybudzenie kosztuje je cenną energię, której może zabraknąć do wiosny. Obok nietoperzy żyją tu wyspecjalizowane zwierzęta jaskiniowe, w tym rzadka płaziniec Rectocephala schneideri oraz skorupiak z gatunku Niphargus fontanus, czyli kiełż podziemny. Takie organizmy całe życie spędzają w ciemności i są bardzo wrażliwe na zmiany warunków. Czy można wejść do środka? Nie. Wejście zabezpieczono kratą, a jaskinia jest zamknięta dla zwiedzających, żeby nie niepokoić zimujących nietoperzy. Wchodzenie do chronionych jaskiń bez zezwolenia jest w Niemczech niedozwolone, więc nie należy próbować omijać zabezpieczeń. Co zobaczyć w okolicy? Skoro do wnętrza nie da się wejść, wizyta sprowadza się do spaceru po okolicy Schönebecke i Herscheid. Gminę otaczają lasy Sauerlandu, dlatego dobrze nadaje się na piesze wycieczki i spokojny wypoczynek na łonie przyrody. Jaskinię najlepiej potraktować jako ciekawy punkt na mapie i przykład tego, jak chroni się podziemne siedliska. Najczęstsze pytania Czy do Schönebecker Höhle można wejść? Nie, wejście jest zakratowane, a jaskinia zamknięta dla ruchu turystycznego ze względu na nietoperze. Ile ma długości? Według niemieckiej Wikipedii 118 metrów. Kiedy objęto ją ochroną? Jako pomnik przyrody 1 października 1998 roku, a jako obszar Natura 2000 w 2005 roku. Jakie zwierzęta tu żyją? Przede wszystkim nietoperze zimujące w jaskini, a także rzadkie, wyspecjalizowane bezkręgowce jaskiniowe.
-
Heidensteinhöhle
Albstadt
Heidensteinhöhle to niewielka jaskinia krasowa w dzielnicy Ebingen, należącej do miasta Albstadt w Badenii-Wirtembergii. Leży na Jurze Szwabskiej i od dawna przyciąga zarówno spacerowiczów, jak i osoby interesujące się archeologią oraz paleontologią. Wejście jest bezpłatne, a sama jaskinia jest dobrym celem na krótką wycieczkę z jednoczesnym spacerem po wapiennych zboczach. Czym jest Heidensteinhöhle? To typowa jaskinia jurajska wydrążona w skałach wapiennych, o długości około 40 metrów. Nie jest to wielka jaskinia z podziemnymi salami i oświetlonymi trasami, lecz skromny, naturalny korytarz, który zwiedza się na własną rękę. Właśnie ta surowość sprawia, że wizyta ma charakter małej wyprawy, a nie turystycznej atrakcji z infrastrukturą. Dlaczego jaskinia jest ważna naukowo? Znaleziska z jaskini pokazują, że była odwiedzana przez ludzi już w epoce kamienia. Podczas ostatniej epoki lodowcowej korzystali z niej łowcy: odkryto tu dwa krzemienne ostrza, które świadczą o obecności ludzi w paleolicie. Część narzędzi kamiennych oraz kości z plejstocenu przechowuje się dziś w muzeum w Albstadt. Drugi wątek to górnictwo. Co najmniej od 1834 roku wydobywano tu rudę fasolową, czyli żelazną rudę występującą w kieszeniach krasowych. Podczas tych prac natrafiono na szczątki bogatej fauny z późnego trzeciorzędu. Jaskinia należy też do zaledwie pięciu stanowisk w Niemczech, na których znaleziono szczątki małp człekokształtnych, co czyni ją miejscem wyjątkowym w skali kraju. Jak wygląda wejście i jak dojść? Otwór wejściowy jest niski, ma około 1,5 metra wysokości, więc do środka trzeba wejść w pochyleniu. Rysunek wejścia z 1817 roku, autorstwa amerykańskiego malarza Johanna Ludwiga Krimmela, pokazuje, że było ono wówczas w dużej mierze zamurowane kamieniami. Do jaskini prowadzi szlak Ochsenbergtour, a najłatwiej dojść do niej z parkingu Kälberwiese. Czy można tu wejść o każdej porze roku? Nie. Od października do końca marca wstęp jest zabroniony, ponieważ jaskinia służy nietoperzom jako zimowa kryjówka. Niepokojenie zwierząt w czasie hibernacji mogłoby je poważnie osłabić, dlatego ograniczenie obowiązuje wszystkich. Wizytę warto więc zaplanować na okres od wiosny do początku jesieni. Źródła turystyczne różnią się co do godzin dostępności, dlatego warto sprawdzić aktualne informacje u lokalnej informacji turystycznej Albstadt. Zwiedzanie z przewodnikiem organizuje stowarzyszenie ArGe Höhle und Karst. Co zabrać ze sobą? Wnętrze jest wilgotne i chłodne, a podłoże nierówne, więc potrzebne są solidne buty, ciepła warstwa ubrania i latarka lub czołówka. Kask nie jest wymagany, ale przy niskim wejściu trzeba uważać na głowę. Jaskinię łatwo połączyć ze spacerem szlakiem Ochsenbergtour, który prowadzi po krawędzi Jury i oferuje widoki na okolicę. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie, jaskinia jest ogólnodostępna i bezpłatna. Jak długa jest jaskinia? Ma około 40 metrów. Kiedy jest zamknięta? Od października do końca marca, z powodu zimujących nietoperzy. Skąd najlepiej wyruszyć? Z parkingu Kälberwiese, skąd prowadzi szlak Ochsenbergtour. Czy to ta sama jaskinia co Heimensteinhöhle? Nie. Heimensteinhöhle znajduje się w innej części Jury Szwabskiej, w okolicy Neidlingen. Heidensteinhöhle leży w Ebingen, w granicach miasta Albstadt. Czy znaleziono tu ślady ludzi? Tak, dwa krzemienne ostrza z paleolitu oraz inne narzędzia kamienne z czasów ostatniej epoki lodowcowej.
-
Bauerloch
Neuffen
Bauerloch to jaskinia krasowa na północnym skraju Jury Szwabskiej, w pobliżu miasta Neuffen w Badenii-Wirtembergii. Leży na wysokości około 520 m n.p.m. w górnej części wąwozu Bauernlochschlucht, u stóp wzgórza z twierdzą Hohenneuffen. To jedno z bardziej znanych miejsc speleologicznych w okolicy, chronione jako geotop i pomnik przyrody. Czym jest Bauerloch? Jaskinia powstała w skałach wapiennych Jury Szwabskiej, gdzie woda od tysięcy lat rozpuszcza skałę i tworzy podziemne korytarze. W wykazach jaskiń w Niemczech podaje się dla całego systemu długość około 469 m, choć w opisach turystycznych pojawiają się też krótsze wartości, odnoszące się do części dostępnej bez specjalnego sprzętu. Jaskinię opisywano już w XIX wieku w urzędowym opisie powiatu Nürtingen, jako jaskinię naciekową u podnóża góry zamkowej Neuffen. W 1985 roku odkryto tu odnogę prowadzącą w stronę podziemnego biegu strumienia Dürrenbach. Jedno ze źródeł wspomina także szczelinę z tufem wulkanicznym, nietypową dla Jury Szwabskiej. Szczegółową monografię poświęcił jaskini Hans Martin Luz w książce „Das Bauerloch bei Neuffen” z 1990 roku. Jest ona również wymieniana w przewodnikach po jaskiniach Jury Szwabskiej. Jak dojść do Bauerloch? Do wejścia prowadzi oznakowana ścieżka odchodząca od drogi między Neuffen a Hülben oraz szlak turystyczny z Hülben w stronę Hohenneuffen. Trasę łatwo włączyć w pętlę przez wrzosowiska Neuffener Heide i zamek Hohenneuffen. Po drodze trzeba przekroczyć strumień Dürrenbach. Wejście do jaskini zamyka żelazna krata, więc zwykły turysta ogląda ją głównie z zewnątrz. Czy wejście do jaskini jest bezpieczne? Tu trzeba uważać. Korytarze są wąskie i prowadzą wodę. Po intensywnych deszczach i podczas topnienia śniegu strumień Dürrenbach wypływa wprost z wejścia, a duże części jaskini zostają zalane. W okresach suchych woda wychodzi na powierzchnię niżej. Poziom wody może wzrosnąć szybko, a wtedy wydostanie się z jaskini bywa niemożliwe. Dlatego eksplorację pozostawia się doświadczonym grotołazom, a przy deszczu lepiej w ogóle nie podchodzić do wejścia. Co jeszcze jest w pobliżu? Niedaleko jaskini działa „Offenes Bauerloch” prowadzone przez stowarzyszenie CVJM Neuffen. To łąka na skraju lasu ze strumieniem, miejscem na grilla i małym domkiem z toaletą, zaproponowana jako otwarta przestrzeń dla wszystkich, szczególnie dla rodzin z dziećmi. Pasuje na odpoczynek w trakcie wędrówki. Z Bauerloch niedaleko też do ruin i murów twierdzy Hohenneuffen, jednego z najbardziej rozpoznawalnych zamków regionu. Najczęstsze pytania Czy można wejść do Bauerloch? Wejście zamyka żelazna krata, a po opadach jaskinia się zalewa. Turyści zwykle oglądają ją z zewnątrz. Czy jaskinia jest chroniona? Tak, jest geotopem i pomnikiem przyrody. Jak długa jest jaskinia? W wykazach jaskiń całkowita długość systemu to około 469 m. Gdzie leży? Na północnym skraju Jury Szwabskiej, w pobliżu Neuffen, na wysokości około 520 m n.p.m. Czy nadaje się dla dzieci? Okolica tak, ze względu na łąkę CVJM i łatwe ścieżki. Samej jaskini dzieci nie powinny eksplorować.
-
Mühlheimer Felsenhöhle
Mühlheim an der Donau
Mühlheimer Felsenhöhle to niewielka jaskinia krasowa na Jurze Szwabskiej, położona tuż przy miasteczku Mühlheim an der Donau w Badenii-Wirtembergii. Jest jednym z mniej oczywistych, a przez to ciekawszych celów wycieczek w regionie Donaubergland, w górnym biegu Dunaju. Co to za jaskinia? To typowa jaskinia naciekowa, czyli taka, w której woda sącząca się przez wapienne skały przez tysiące lat tworzy stalaktyty, stalagmity i kolumny. W Mühlheimer Felsenhöhle znajdziesz ładne misy martwicowe z wodą, malownicze kolumny naciekowe oraz mnóstwo cienkich, zwisających ze stropu stalaktytów, zwanych w literaturze rurkowymi. Wnętrze jest niewielkie, a trasa dla zwiedzających ma według państwowego urzędu geologicznego Badenii-Wirtembergii około 93 metrów. W innych opracowaniach podawana jest większa długość, 134 metry, bo różni się sposób pomiaru całego układu korytarzy. Jak została odkryta? To nie jest jaskinia odkryta przez przypadek po osunięciu ziemi. Wejście od zawsze znajdowało się na widoku, w zboczu skalnym zwanym Felsenhalde, więc miejscowi znali je od pokoleń. Zwiedzających udostępniono po raz pierwszy w 1912 roku, kiedy zrobiła to lokalna grupa Mühlheim an der Donau Schwäbischer Albverein, czyli Towarzystwa Jury Szwabskiej, jednej z najstarszych niemieckich organizacji turystycznych. Ponowne udostępnienie nastąpiło w 1977 roku. Co zobaczysz po drodze? Zwiedzanie ma wyraźny, przygodowy charakter. Najpierw przechodzi się po betonowym pomoście nad głęboką na około 25 metrów szczeliną skalną. Następnie trzeba wspiąć się po drabinie o wysokości około 8,5 metra, która prowadzi do komory z naciekami. To nie jest spacer po wyasfaltowanej alejce, więc przyda się sprawność fizyczna i solidne obuwie. W środku panuje stała, chłodna temperatura rzędu 5–7°C przez cały rok, niezależnie od pogody na zewnątrz. Nawet w upalny dzień lipcowy warto zabrać ciepłą bluzę. Kiedy można wejść? Jaskinia nie jest zwykłą atrakcją z kasą i stałymi godzinami. Wejście organizuje się zwykle z wyprzedzeniem: według lokalnych informacji turystycznych jaskinia bywa otwierana w Święto Wniebowstąpienia (Christi Himmelfahrt) lub na prośbę, po kontakcie z miejscową grupą Albverein. Od końca października do końca marca jest zamknięta, aby nie przeszkadzać nietoperzom zimującym w jej wnętrzu. Ponieważ informacje w różnych serwisach bywają rozbieżne, przed wyjazdem najlepiej skontaktować się z miejscowym oddziałem towarzystwa albo z urzędem miasta. Jak dojść? Szlak zaczyna się przy starym cmentarzu w Mühlheim an der Donau. Dalej prowadzi oznakowana ścieżka, a marsz zajmuje około 20 minut. Trasa jest krótka, ale prowadzi po leśnym zboczu, więc nie jest to spacer wózkiem dziecięcym. Dlaczego warto? Od października 2022 roku jaskinia jest oficjalnym geopunktem Geoparku UNESCO Szwabska Jura. To dobre wyróżnienie dla miejsca, które łączy w sobie lokalną historię, geologię i odrobinę przygody. Dla osób zainteresowanych geologią krasową jest świetnym uzupełnieniem wizyty w okolicy, gdzie w pobliżu znajduje się też słynne zjawisko zaniku Dunaju, czyli wsiąkania rzeki w podłoże. Najczęstsze pytania Czy do jaskini można wejść samemu? Zwykle nie. Zwiedzanie organizuje się z wyprzedzeniem przez miejscową grupę Albverein. Czy jest tam zimno? Tak, przez cały rok panuje temperatura około 5–7°C. Czy jaskinia jest czynna zimą? Nie, od końca października do końca marca jest zamknięta, aby chronić nietoperze. Ile idzie się od miasta? Około 20 minut oznakowaną ścieżką od starego cmentarza.
-
Wundershöhle
Wiesenttal
Wundershöhle to naturalna jaskinia krasowa w pobliżu Muggendorfu, części gminy Wiesenttal w powiecie Forchheim, w bawarskiej Górnej Frankonii. Należy do tych jaskiń, które od stuleci przyciągają ciekawskich w okolice doliny rzeki Wiesent, a jej nazwa pochodzi od nazwiska człowieka, który ją odkrył. Czym jest Wundershöhle? To jaskinia nacieków krasowych, czyli taka, w której wapienne formy rosną powoli pod wpływem sączącej się wody. Łączna długość korytarzy wynosi około 70 metrów, więc nie jest to rozległy labirynt, lecz niewielka, zwarta jaskinia, którą da się ogarnąć jako jeden z przystanków podczas wędrówki po okolicy. Jaskinia leży w sercu regionu, w którym wapienne skały skrywają wiele podobnych podziemnych pustek. Kto i kiedy ją odkrył? Historia odkrycia jest jedną z ciekawszych w okolicy. Johann Georg Wunder, muggendorfski inspektor jaskiń, znalazł wejście 7 listopada 1772 roku. Schronił się wtedy przed burzą pod występem skalnym i właśnie tam zauważył otwór prowadzący w głąb zbocza. Później własnoręcznie odkopał wąskie przejście, którym do dziś wchodzi się do środka. Jaskinia została nazwana jego imieniem, a niemieckie słowo „Wunder" znaczy też „cud", co dodatkowo tłumaczy chwytliwą nazwę. W tym samym okresie nazwisko związane z tutejszymi jaskiniami nosił także Johann Friedrich Esper, któremu przypisuje się znalezienie kości niedźwiedzia jaskiniowego. Znaleziska z tego czasu należą do pierwszych świadectw naukowego zainteresowania jaskiniami Szwajcarii Frankońskiej. Jak powstała i z czym jest połączona? Wundershöhle, Witzenhöhle i Oswaldhöhle tworzyły pierwotnie jeden system jaskiniowy. Rozdzieliło je dopiero pogłębianie się doliny Wiesent, która z czasem wcięła się w skały i odcięła od siebie poszczególne części. Dziś Wundershöhle łączy się z sąsiednią Witzenhöhle przez wąski przesmyk, czyli tzw. Schluf, w którym trzeba się przeciskać. Dzięki temu da się zrozumieć, że trzy osobne dziś jaskinie są w istocie fragmentami jednej dawnej całości. Ślady dawnych ludzi Jaskinia służyła również jako kryjówka. Według przekazów w czasie wojny trzydziestoletniej chronili się w niej mieszkańcy Muggendorfu. Przy wejściu zachowały się resztki muru z tamtych czasów, które można obejrzeć, zanim wejdzie się w głąb skały. Dużo starsze ślady wykryto w 1969 roku. M. Geyer i Manfred Moser natrafili na warstwę węgla drzewnego, a w niej na kilka fragmentów ceramiki z epoki metali. Oznacza to, że ludzie korzystali z tego miejsca na długo przed odkryciem z 1772 roku. Dlaczego warto tu zajrzeć? Niewielka jaskinia z naciekami, o długości około 70 metrów. Opowieść o przypadkowym odkryciu podczas burzy. Resztki muru z czasów wojny trzydziestoletniej przy wejściu. Łatwe wpisanie w trasę po jaskiniach wokół Muggendorfu, gdzie w pobliżu leżą Witzenhöhle i Oswaldhöhle. Najczęstsze pytania Gdzie leży Wundershöhle? Przy Muggendorfie, w gminie Wiesenttal, w powiecie Forchheim w Bawarii. Jak długa jest jaskinia? Jej łączna długość to około 70 metrów. Skąd wzięła się nazwa? Od Johanna Georga Wundera, inspektora jaskiń z Muggendorfu, który odkrył wejście w 1772 roku. Czy jest połączona z innymi jaskiniami? Tak, przez wąski przesmyk łączy się z Witzenhöhle, z którą wraz z Oswaldhöhle tworzyła kiedyś jeden system. Czy można tu znaleźć ślady dawnych mieszkańców? Tak: mur przy wejściu pochodzi z czasów wojny trzydziestoletniej, a znaleziska z 1969 roku sięgają epoki metali.
-
Pommerlesloch
Mötzingen
Pommerlesloch to jaskinia szczelinowo-studniowa w lesie pomiędzy miejscowościami Mötzingen i Unterjettingen w Badenii-Wirtembergii, około 50 km na południowy zachód od Stuttgartu. Uchodzi za największą jaskinię tego typu w powiecie Böblingen i jedną z ważniejszych jaskiń w strefie wapienia muszlowego w regionie Oberes Gäu, na wschód od północnego Schwarzwaldu. Gdzie leży Pommerlesloch? Obiekt znajduje się w niewielkim kompleksie leśnym między Mötzingen a Unterjettingen. Z perspektywy geologicznej leży w pobliżu granicy pomiędzy wapieniem muszlowym głównym a warstwami określanymi w niemieckiej literaturze jako Lettenkeuper, w dolomicie z kopalnym małżem trigonodus. To krajobraz typowy dla wyżyn Gäu: łagodne wzniesienia, pola i lasy, pod którymi skały węglanowe stopniowo rozpuszczane są przez wodę. Jak powstała jaskinia? Wapień muszlowy jest skałą rozpuszczalną, dlatego w takim podłożu tworzą się pionowe studnie i szczeliny. Pommerlesloch jest przykładem takiej formy krasowej. Ma charakter szybu, czyli prowadzi głównie w dół, a nie poziomym korytarzem, więc nie jest jaskinią do spokojnego spaceru. Wnętrza nie da się zwiedzać jak typowej jaskini turystycznej. Ile ma głębokości? Źródła nie są w tej sprawie zgodne. Wikipedia i serwis historyczny regionu podają około 51 metrów, natomiast lokalne środowiska przyrodnicze wspominają o znacznie większych wartościach. Opracowanie naukowe z końca lat 90. opisuje pomiary punktu położonego około 80 metrów poniżej otworu wejściowego, który leży mniej więcej na wysokości 530 m n.p.m. Jeśli planujesz tekst, relację lub wpis w przewodniku, warto więc zaznaczyć, że dane różnią się w zależności od źródła i metody pomiaru. Legenda o psie Pommerle Nazwa jaskini wiąże się z miejscową opowieścią. Według niej około 1750 roku podczas polowania ulubiony pies pewnego szlachcica wpadł do głębokiej, jak mówiono bezdennej, szczeliny. Zwierzę miało nosić imię Pommerle i od niego wzięła nazwę cała jaskinia. To przekaz ustny, a nie udokumentowany fakt historyczny, ale dobrze oddaje, jak silnie miejsce to działało na wyobraźnię okolicznych mieszkańców. Wokół jaskini krąży też kilka innych opowieści i podań, dlatego lokalne media nazywają ją miejscem pełnym historii i legend. Wypadki i akcje ratunkowe Głęboka, pionowa jaskinia zawsze niosła ryzyko. Kroniki wspominają o śmierci studenta około 1910 roku oraz o wypadku z 1965 roku, gdy starszy mężczyzna został uwolniony dopiero po trzech dniach. W czerwcu 2015 roku w okolicy odbyły się ćwiczenia ratownictwa jaskiniowego, podczas których wydobywano osobę z głębokości około 21 metrów. Te historie tłumaczą, dlaczego wejście jest dziś zabezpieczone. Ochrona przyrody i dostępność Pommerlesloch jest chronionym geotopem. Zimą służy jako schronienie dla licznych nietoperzy, które w spokojnych, chłodnych jaskiniach przeczekują zimowe miesiące. Aby ich nie płoszyć, otwór zamknięto kratą, a zejście do środka wymaga zgody urzędu ochrony przyrody. Turysta nie powinien więc próbować wchodzić do środka na własną rękę. Najczęstsze pytania Czy można wejść do Pommerlesloch? Nie swobodnie. Wejście jest zamknięte kratą, a wejście do wnętrza wymaga zezwolenia organów ochrony przyrody. Wyjątkiem są zorganizowane działania uprawnionych osób. Dlaczego jaskinia jest chroniona? Jest geotopem i zimowiskiem nietoperzy. Niepokojenie zwierząt w czasie hibernacji może być dla nich śmiertelnie groźne. Jak głęboka jest jaskinia? Podawane wartości różnią się: najczęściej wymienia się około 51 m, ale istnieją też opisy sięgające wyraźnie głębiej. Skąd wzięła się nazwa? Według legendy od psa myśliwskiego Pommerle, który około 1750 roku wpadł do jaskini podczas polowania. Co można zobaczyć z zewnątrz? Las wokół otworu, zabezpieczone wejście i krajobraz Oberes Gäu. To miejsce raczej dla osób lubiących geologię, speleologię i lokalne legendy niż dla szukających atrakcji z infrastrukturą.
-
Goetz-Höhle
Meiningen
Goetz-Höhle to jaskinia na zachodnim skraju Meiningen w Turyngii, położona w połowie stoku wzgórza Dietrichsberg, od strony doliny rzeki Werry. Jest zarazem pomnikiem przyrody i stanowiskiem archeologicznym, a w Niemczech uchodzi za największą jaskinię tego typu. To także jedyna w Europie udostępniona zwiedzającym jaskinia szczelinowa, po której można spacerować. Czym wyróżnia się ta jaskinia? Goetz-Höhle nie powstała przez wypłukiwanie skał przez wodę, jak większość znanych jaskiń krasowych. To jaskinia typu oderwaniowo-szczelinowego: korytarze tworzą pęknięcia i szczeliny, które otworzyły się, gdy stok ześlizgnął się w stronę Werry. Proces ten zaczął się około 25 tysięcy lat temu i według geologów trwa do dziś. Dla osób przyzwyczajonych do kapiących stalaktytów wnętrze wygląda więc zupełnie inaczej: to wąskie, wysokie szczeliny w wapieniu muszlowym. Jak odkryto jaskinię? Historia zaczyna się w 1915 roku. Meiningeński kupiec Reinhold Goetz zakładał na stoku Dietrichsberg ogród i natrafił na otwór w skale z wapienia muszlowego. Zamiast zasypać znalezisko, zaczął je badać i udostępniać. Po jego śmierci w 1925 roku prace na pewien czas zamarły, a znaczną część kosztów dalszej rozbudowy pokryła wdowa, Martha Goetz. Dla zwiedzających jaskinię otwarto w kwietniu 1934 roku. Dlaczego jaskinię zamykano i otwierano na nowo? Po ostatnim oprowadzaniu w 1970 roku jaskinia została zamknięta. Wróciła do obiegu dzięki zaangażowaniu mieszkańców: w 1996 roku powstało stowarzyszenie Goetz-Höhlen-Verein, które doprowadziło do gruntownej renowacji. Ponowne otwarcie nastąpiło w 2000 roku. Ochronę prawną jaskinia ma już od 1983 roku, gdy rada powiatu Meiningen objęła ją statusem geologicznego pomnika przyrody. Jak wygląda zwiedzanie? Do środka wchodzi się wyłącznie z przewodnikiem, w grupach. Czas trwania podawany jest różnie, zwykle od około 40 minut do godziny. Terminy zależą od dnia tygodnia i sezonu, a poza stałymi godzinami możliwe są wizyty po wcześniejszym uzgodnieniu, dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić aktualny harmonogram u operatora. Wewnątrz panuje niska temperatura, więc przyda się ciepła warstwa ubrania i stabilne, antypoślizgowe obuwie. Korytarze są wąskie, a ścieżka prowadzi pośród skalnych ścian, co może być wyzwaniem dla osób z ograniczoną mobilnością. Co warto połączyć z wizytą? Meiningen jest znane z bogatej tradycji teatralnej i muzycznej, a jaskinia leży tuż przy centrum miasta, więc łatwo zaplanować spacer po starówce i wizytę w jaskini w jeden dzień. Wzgórze Dietrichsberg i dolina Werry zachęcają też do krótkiej przechadzki na świeżym powietrzu. Najczęstsze pytania Czy do jaskini można wejść bez przewodnika? Nie, zwiedzanie odbywa się w ramach oprowadzania. Czy jaskinia jest naturalna? Tak, jest tworem natury, który człowiek jedynie udostępnił i zabezpieczył; ma status pomnika przyrody. Kiedy powstały jej szczeliny? Około 25 tysięcy lat temu, w wyniku osuwania się stoku ku Werze, które trwa do dziś. Kto ją odkrył? Reinhold Goetz, meiningeński kupiec, w 1915 roku. Od kiedy jest otwarta dla turystów? Od kwietnia 1934 roku, z przerwą po 1970 roku; po renowacji ponownie od 2000 roku. Czy to największa jaskinia w Niemczech? Jest największą w kraju jaskinią tego typu oderwaniowo-szczelinowego, a w Europie jedyną tego rodzaju dostępną dla zwiedzających.
-
Friedrichshöhle
Volkringhausen
Friedrichshöhle to rozległa jaskinia w dolinie Hönne (Hönnetal) w Sauerlandzie, w okolicach miasta Balve w Nadrenii Północnej-Westfalii. Należy do jednego z najciekawszych zespołów jaskiń w tej części Niemiec i jest znana przede wszystkim jako część systemu jaskiniowego razem z Feldhofhöhle i Tunnelhöhle. Gdzie leży Friedrichshöhle? Jaskinia znajduje się na zachodnim zboczu doliny Hönne, w pobliżu wsi Binolen, nad rzeką i linią kolejową prowadzącą doliną. Okolica należy do obszarów chronionych: Hönnetal jest rezerwatem przyrody i terenem Natura 2000, a część jaskiń pełni rolę schronienia dla nietoperzy. To dobry powód, by traktować całą okolicę jako teren przyrodniczy, a nie typową atrakcję z kasą biletową. Jak została odkryta? Jaskinię odkryto na początku lat 60. XIX wieku podczas budowy tunelu kolejowego w Binolen. Początkowo znano tylko około 55 metrów korytarzy. Z czasem badania pokazały, że to dopiero początek: udokumentowana długość korytarzy sięga według różnych źródeł od ok. 1300 do ok. 1500 metrów. Różnice wynikają z tego, że pomiary pochodzą z różnych okresów i metod, więc warto traktować te liczby orientacyjnie. W drugiej połowie XIX wieku jaskinię badał między innymi von Dücker, który odwiedzał ją w 1867 i 1869 roku. Przypuszczał, że istnieje górne połączenie z pobliską jaskinią Klusenstein. Późniejsi autorzy powtarzali ten pogląd, choć nikt go wcześniej nie sprawdził. Jak jest zbudowana? Korytarze rozłożone są na trzech poziomach o łącznej różnicy wysokości około 25 metrów. W przedniej części znaleziono liczne kości zwierząt z epoki lodowcowej, co wpisuje jaskinię w bogatą prehistoryczną historię całej doliny. Najniższy poziom jest trudny do zbadania, ponieważ pokrywają go osady gliny. Friedrichshöhle tworzy wspólny system z Feldhofhöhle i Tunnelhöhle. Ukształtowały go dwa cieki: rzeka Hönne oraz potok Bremke. Wejście do Friedrichshöhle leży zaledwie około 30 metrów od wejścia do Feldhofhöhle, dlatego obie jaskinie często wymienia się razem. Kontekst: jaskinie Hönnetalu Dolina Hönne jest jednym z najważniejszych w Niemczech miejsc badań nad prehistorią. W pobliskiej Balver Höhle wykopaliska rozpoczęto w 1844 roku, a odkrycie szczątków neandertalczyka w 1856 roku zwróciło uwagę specjalistów na okoliczne groty. Friedrichshöhle, choć mniej znana od swojej sławnej sąsiadki, jest częścią tego krajobrazu. Czy można wejść do środka? Źródła nie są w tej sprawie zgodne. Część informacji wskazuje, że większość z kilkudziesięciu znanych jaskiń i korytarzy w Hönnetalu jest dziś zamknięta, a przy niektórych wejściach stoją tablice zakazujące wstępu. Dla Friedrichshöhle nie znaleziono jednoznacznych zasad dostępu, więc przed wizytą najlepiej kierować się oznakowaniem na miejscu i nie wchodzić tam, gdzie obowiązuje zakaz. Zimą jaskinie są ważne dla hibernujących nietoperzy, dlatego nie należy ich niepokoić. Najczęstsze pytania Gdzie leży Friedrichshöhle? W dolinie Hönne koło Balve w Sauerlandzie, na zachodnim zboczu doliny w rejonie Binolen. Jak długa jest jaskinia? Znane korytarze mają według różnych źródeł od ok. 1300 do ok. 1500 metrów, na trzech poziomach. Z czym łączy się jaskinia? Tworzy system z Feldhofhöhle i Tunnelhöhle; wejścia do Friedrichshöhle i Feldhofhöhle dzieli około 30 metrów. Czy jest dostępna dla turystów? Brak jednoznacznych informacji; kieruj się tablicami na miejscu i chroń nietoperze.
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.