Kultura i sztuka w Szwajcarii

Kunsthaus Glarus

Glarus

Kunsthaus Glarus to galeria sztuki współczesnej w Glarus, stolicy kantonu Glarus we wschodniej Szwajcarii. Mimo położenia z dala od wielkich miast uchodzi za jeden z ważniejszych szwajcarskich adresów dla sztuki naszych czasów i jest jedyną dużą instytucją artystyczną w całym kantonie. Czym jest Kunsthaus Glarus? Budynek otwarto w 1952 roku, a jego autorem jest architekt Hans Leuzinger. Modernistyczna bryła o bardzo oszczędnych formach sama w sobie bywa powodem wizyty. Gospodarzem obiektu jest stowarzyszenie Glarner Kunstverein, które gromadzi dzieła od 1870 roku. Przez pierwsze dziesięciolecia dom działał tylko przez kilka miesięcy w roku i bez płatnego personelu. Przełom nastąpił na początku lat 90., gdy powierzono go profesjonalnym kuratorom i wprowadzono regularny program oraz stałe godziny otwarcia. Od połowy lat 90. profil wyznaczają młodzi artyści i sztuka współczesna. Co zobaczysz w środku? Program obejmuje wystawy czasowe szwajcarskich i międzynarodowych artystów. Pierwsze indywidualne pokazy miały tu m.in. Urs Fischer i Ugo Rondinone. W kalendarzu wracają też prezentacje z kolekcji Kunstverein oraz coroczna wystawa poświęcona lokalnej scenie artystycznej. Wystawa roczna, tradycyjnie bez jury, na przemian z trzyletnim przeglądem „Heimspiel" łączy artystów z kilku kantonów. W zbiorach znajdują się także klasycy XX wieku. Kolekcjoner Othmar Huber, wieloletni członek zarządu, przyczynił się do zakupu modernistów, wśród nich obrazu Kirchnera „Vor Sonnenaufgang" nabytego w 1952 roku. Kiedy odwiedzić i ile kosztuje bilet? Źródła podają różne godziny otwarcia. Według museums.ch placówka działa od środy do piątku w godzinach 12–18, a w sobotę i niedzielę 11–17. Inne serwisy wskazują wtorek–piątek od 14. Przed podróżą sprawdź aktualny grafik na stronie kunsthausglarus.ch, zwłaszcza że przy zmianie wystaw mogą obowiązywać godziny specjalne. Bilet normalny kosztuje około 10 CHF, ulgowy około 5 CHF. Jak zaplanować wizytę? Glarus leży ok. 1 godziny jazdy pociągiem od Zurychu, więc wizyta pasuje do jednodniowej wycieczki. Muzeum zajmie zwykle godzinę lub dwie, a resztę dnia warto poświęcić na spacer po miasteczku i okolicznych dolinach kantonu. Najczęstsze pytania Czy Kunsthaus Glarus to muzeum klasyczne? Nie do końca. To przede wszystkim przestrzeń wystaw sztuki współczesnej, uzupełniona pokazami ze zbiorów stowarzyszenia. Kto zaprojektował budynek? Hans Leuzinger. Obiekt otwarto w 1952 roku. Ile kosztuje wstęp? Normalny około 10 CHF, ulgowy około 5 CHF. Aktualne ceny sprawdź na stronie galerii. Czy warto jechać tylko dla tej galerii? Jeśli interesuje Cię współczesna sztuka szwajcarska, tak. Wystawy zmieniają się regularnie, więc sprawdź bieżący program przed wyjazdem.

Maag Halle

Zürich

Maag Halle to hala wydarzeń w zachodniej części Zurychu, w dzielnicy Kreis 5, przy Hardstrasse 219. Mieści się na terenie dawnej fabryki Maag i od początku lat 2000. jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc koncertów, musicali i imprez w mieście. Jak powstało to miejsce? Historia terenu zaczyna się od przemysłu. Inżynier Max Maag od 1908 roku pracował nad nowatorskim systemem uzębienia kół zębatych, a w 1913 roku założył przy Hardstrasse 219 fabrykę Max Maag Zahnräderfabrik. Wcześniej w budynkach działała firma Safir Automobile. Ostatnie zakłady Maag opuściły teren w 2004 roku, choć niektóre źródła podają, że produkcja w samym budynku zakończyła się już w 2001 roku. W 2002 roku budynki przejęła spółka MAAG Music & Arts AG, która od tego czasu prowadzi niesubsydiowaną halę. Początkowo obiekt miał być tymczasowy: halę postawiono na potrzeby musicalu „Deep" (wystawianego w latach 2002–2003), z zamiarem rozbiórki po trzech latach. Hala jednak została i stała się stałym punktem kulturalnej mapy Zurychu. Co można tu zobaczyć? Kompleks składa się z kilku przestrzeni o różnym charakterze: Auditorium – układ teatralny ze sceną i 925 miejscami siedzącymi, przeznaczony m.in. do musicali. Operator wymienia wśród przykładów produkcje takie jak „Sister Äct", „Ewigi Liebi" czy „Traumfrau". Foyer – przestrzeń na koncerty i imprezy dla maksymalnie 900 osób. Club (Härterei) – sala na koncerty i imprezy do 1000 osób. Dane o pojemności różnią się zależnie od źródła: operator podaje dla całej hali nawet 1200 osób, a stowarzyszenie Swiss Stadia and Arena wskazuje 932. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje na stronie operatora. W czasie remontu Tonhalle i Kongresshaus teren Maag był też tymczasową siedzibą koncertów Zürcher Tonhalle-Orchester. Czy hala jest zagrożona? Tak, przyszłość obiektu jest niepewna. Właściciel terenu, firma Swiss Prime Site, planuje zastąpić zespół budynków nową zabudową, z zachowaniem tylko jednego z nich. Wynika to z decyzji budowlanej wydanej przez miasto w czerwcu 2023 roku. Szwajcarskie stowarzyszenie ochrony zabytków Heimatschutz umieściło hale na swojej Czerwonej Liście zagrożonych obiektów. Aktualny stan planów rozbiórki jest trudny do jednoznacznego ustalenia, dlatego przed podróżą dobrze sprawdzić najnowsze wiadomości. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się Maag Halle? W Zurychu, w dzielnicy Kreis 5, przy Hardstrasse 219. Czym była wcześniej? Terenem przemysłowym: najpierw działała tu firma Safir Automobile, a od 1913 roku fabryka kół zębatych Maag. Jakie wydarzenia się tu odbywają? Musicale, koncerty i imprezy, w zależności od sali: auditorium, foyer lub klub. Czy hala nadal będzie istnieć? Nie ma pewności. Właściciel zamierza w dużej mierze zastąpić zabudowę nową, a organizacje ochrony zabytków walczą o jej zachowanie.

Schauspielhaus Zürich

Zürich

Schauspielhaus Zürich to jeden z najważniejszych teatrów dramatycznych w historii teatru niemieckojęzycznego. Instytucja działa na dwóch scenach: historycznej sali Pfauen przy Rämistrasse i poprzemysłowym Schiffbau w zachodniej części miasta. Czym jest Schauspielhaus Zürich? To miejski teatr dramatyczny z repertuarem w języku niemieckim, od dziesięcioleci wpisany w pejzaż kulturalny Zurychu. Dla turysty to dobry pretekst, by zobaczyć dwa zupełnie różne oblicza miasta: mieszczańskie centrum i dawną dzielnicę przemysłową. Jak powstał teatr w Pfauen? Budynek otwarto w 1892 roku jako scenę rozrywkową. Powstał jako Volkstheater am Pfauen i miał towarzyszyć mu bawarski ogródek piwny oraz kręgielnia. Teatrem dramatycznym stał się w 1901 roku, gdy wynajął go dyrektor opery. Przez pewien czas prowadziła go prywatna spółdzielnia, a w 1926 roku obiekt kupił i przebudował zuryski kupiec winiarski Ferdinand Rieser. Prace z lat 1925–1926, prowadzone przez architekta Otto Pflegharda, nadały teatrowi nowoczesną formę, między innymi dzięki powiększonej scenie i unowocześnionej technice. W 1938 roku miasto powołało spółkę Neue Schauspiel AG, która dzierżawiła budynek od Rieser. Dlaczego ten teatr jest tak ważny? Szczególną rolę odegrał w czasach nazizmu. Do Zurychu trafili aktorzy i reżyserzy uciekający z Niemiec, a scena przyjęła wyraźnie antyfaszystowski kurs. Wystawiano tu głośne prapremiery Bertolta Brechta, a swoje sztuki pokazywali również szwajcarscy pisarze Max Frisch i Friedrich Dürrenmatt. Dzięki temu Pfauen stał się jednym z ważnych miejsc europejskiego teatru XX wieku. Czym jest Schiffbau? Drugą sceną jest Schiffbau, zabytkowa hala przemysłowa, w której do lat 80. XX wieku budowano statki. Teatr korzysta z niej od 2000 roku. Mieszczą się tu dwie sceny: Schiffbau-Halle i Box. Przestrzeń poprzemysłowa daje inne doświadczenie niż klasyczna sala w Pfauen: surowszą, bardziej współczesną, sprzyjającą eksperymentom. Co warto wiedzieć przed wizytą? Pfauen leży przy Rämistrasse, w centrum Zurychu, a Schiffbau w dzielnicy zachodniej. Spektakle grane są po niemiecku, więc znajomość języka ułatwia odbiór. Warto sprawdzić aktualny repertuar i dostępność biletów na oficjalnej stronie teatru. Neumarkt to osobny, niewielki teatr, niebędący częścią Schauspielhaus. Przyszłość sali w Pfauen jest przedmiotem sporu: władze miasta proponowały przebudowę z zachowaniem fasady, a organizacje ochrony zabytków sprzeciwiają się wyburzeniu sali z 1926 roku. Przed podróżą sprawdź, czy obiekt jest dostępny w pełnym zakresie. Najczęstsze pytania Czy Schauspielhaus Zürich ma jedną siedzibę? Nie. Działa w dwóch miejscach: w historycznym Pfauen oraz w Schiffbau. Kiedy otwarto budynek w Pfauen? W 1892 roku, początkowo jako scena rozrywkowa. Czy w Schiffbau naprawdę budowano statki? Tak, hala służyła do budowy statków aż do lat 80. XX wieku, a teatr działa w niej od 2000 roku. Czy spektakle są po angielsku? Repertuar opiera się na języku niemieckim, dlatego przed zakupem biletu warto sprawdzić informacje o danym spektaklu. Czy to dobre miejsce dla osób zainteresowanych historią? Tak. Teatr jest związany z emigracją antynazistowską i prapremierami Brechta, Frischa i Dürrenmatta.

Theater Fauteuil

Basel

Theater Fauteuil to bazylejski teatr kabaretowy i małej formy, ukryty w piwnicy kamienicy przy Spalenberg 12 w Starym Mieście. Działa od 1957 roku i należy do najbardziej znanych scen komediowych w niemieckojęzycznej części Szwajcarii. Dla turysty to okazja, by zobaczyć lokalne życie kulturalne z bliska, w kameralnej atmosferze. Skąd wzięła się nazwa Fauteuil? Teatr założył w listopadzie 1957 roku Roland Rasser, syn znanego kabarecisty Alfreda Rassera. Wejściówką na premierę otwarcia było krzesło, które każdy gość przynosił ze sobą. Od tego pochodzi nazwa, bo „fauteuil" znaczy po francusku fotel. Część tych legendarnych siedzeń służyła widzom aż do 2002 roku. Scenę zainaugurował kabaret „Gigampfi", w którym wystąpił sam założyciel. Co jeszcze znajduje się w budynku? W 1971 roku w tym samym miejscu powstała mniejsza scena, Tabourettli (nazwa oznacza taboret, więc żart z siedzeniami trwa). Dwa piętra wyżej mieści się historyczna sala Kaisersaal, położona bezpośrednio nad obiema scenami. W zależności od ustawienia krzeseł i rodzaju wydarzenia mieści od 120 do 200 osób. Całość prowadzi dziś rodzeństwo Caroline i Claude Rasser, czyli kolejne pokolenie rodziny założyciela. Co można tu zobaczyć? Program łączy kabaret, stand-up, spoken word i spektakle teatralne. Teatr co roku przygotowuje kilka własnych produkcji, a poza nimi gości artystów z całej Szwajcarii i krajów sąsiednich. Od 2001 roku z powodzeniem gra się tu komedię „Caveman", która stała się jedną z wizytówek sceny. Wieczory odbywają się zwykle o 20:00, a w kalendarzu pojawiają się też występy związane z bazylejskim karnawałem, między innymi pokaz Schnitzelbängg, czyli satyrycznych wierszowanych piosenek śpiewanych w czasie Fasnachtu. Czy trzeba znać niemiecki? Tak, w praktyce tak. Większość programu jest po niemiecku, często z elementami lokalnego dialektu, a humor mocno opiera się na słowie. Jeśli nie znasz języka, miejsce nadal warto zobaczyć od zewnątrz jako ciekawostkę historyczną, ale na spektakl lepiej wybrać się z dobrą znajomością niemieckiego. Jak zaplanować wizytę? Teatr leży w samym sercu Starego Miasta, przy ulicy Spalenberg, która prowadzi w stronę bramy Spalentor. To okolica pełna małych sklepów, kawiarni i zabytkowych kamienic, więc łatwo połączyć wieczorne przedstawienie ze spacerem po centrum. Bilety kupisz w kasie teatru pod adresem Spalenberg 12 lub przez internet. Programy i terminy zmieniają się, dlatego sprawdź aktualny repertuar na stronie fauteuil.ch. Najczęstsze pytania Gdzie jest Theater Fauteuil? Przy Spalenberg 12, 4051 Bazylea, w Starym Mieście. Kiedy powstał teatr? W listopadzie 1957 roku, założył go Roland Rasser. Dlaczego nazywa się Fauteuil? Na premierę otwarcia widzowie przynieśli własne krzesła jako bilety wstępu. Co to jest Tabourettli? Mniejsza scena w tym samym budynku, otwarta w 1971 roku. Czy mogę obejrzeć Kaisersaal? To historyczna sala nad scenami teatru, wykorzystywana podczas wydarzeń. Najłatwiej ją zobaczyć, kupując bilet na imprezę, która się tam odbywa.

Victoria Hall

Genève

Victoria Hall to sala koncertowa w centrum Genewy, od ponad wieku związana z muzyką klasyczną. Jest domem Orchestre de la Suisse Romande, najważniejszej orkiestry symfonicznej francuskojęzycznej Szwajcarii. Budynek z końca XIX wieku wciąż jest jednym z najczęściej wymienianych adresów muzycznych w mieście. Kto zbudował Victoria Hall i dlaczego nosi taką nazwę? Gmach powstał w latach 1891–1894 według projektu genewskiego architekta Johna Camolettiego. Budowę sfinansował Daniel Fitzgerald Packenham Barton, brytyjski konsul w Genewie. Sala została zadedykowana królowej Wiktorii, stąd jej nazwa. Fundator przekazał obiekt miastu, dzięki czemu stał się on instytucją publiczną, a nie prywatną salą koncertową. Źródła różnią się co do dokładnego roku przekazania, dlatego warto traktować tę datę ostrożnie. Jaka orkiestra gra w Victoria Hall? Stałym gospodarzem sali jest Orchestre de la Suisse Romande (OSR). Zespół założył w 1918 roku dyrygent Ernest Ansermet, który stał na jego czele przez 49 lat, do 1967 roku. Ansermet zbudował renomę orkiestry, a jej nazwa stała się znana w świecie nagrań i koncertów. OSR gra także w Lozannie, w Théâtre de Beaulieu, a w Genewie pełni również rolę orkiestry operowej w Grand Théâtre de Genève. Co jeszcze można usłyszeć w tej sali? Choć repertuar symfoniczny jest tu podstawą, w Victoria Hall odbywają się też koncerty jazzowe i muzyki świata. Sala mieści około 1700 widzów (różne źródła podają nieco inne liczby), więc nadaje się zarówno do dużych występów orkiestrowych, jak i do recitali znanych solistów. Program zmienia się w ciągu sezonu, więc najlepiej sprawdzić aktualny repertuar przed wizytą. Czy sala przetrwała pożar? Tak. W 1984 roku Victoria Hall została uszkodzona przez pożar, a następnie odrestaurowana. Dzięki temu budynek nadal służy muzykom i publiczności, zachowując historyczny charakter z czasów swojego powstania. Jak zwiedzać Victoria Hall? Najprostszy sposób, by zobaczyć wnętrze, to kupić bilet na koncert. Sala nie jest typową atrakcją zwiedzaną o dowolnej porze, bo jej życie toczy się wokół wieczornych występów. Warto więc zaplanować wizytę wokół wybranego programu i wcześniej zarezerwować miejsca, szczególnie na koncerty OSR. Budynek leży w Genewie, przy współrzędnych 46,201 N i 6,141 E, w pobliżu centrum miasta, więc łatwo połączyć koncert ze spacerem po okolicy. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Victoria Hall? W latach 1891–1894. Kto zaprojektował salę? Architekt John Camoletti. Kto ją sfinansował? Brytyjski konsul Daniel Fitzgerald Packenham Barton. Jaka orkiestra tu gra? Orchestre de la Suisse Romande, założona w 1918 roku przez Ernesta Ansermeta. Czy odbywają się tu inne koncerty niż klasyczne? Tak, także jazz i muzyka świata.

Schauspielhaus Basel

Bazylea

Schauspielhaus Basel to nowoczesna scena dramatyczna w centrum Bazylei, jedna z trzech sal Theater Basel. Przy ulicy Steinentorstrasse 7 działa od 2002 roku i jest główną sceną teatru dla spektakli dramatycznych. Budynek łączy rozwiązania akustyczne z miejską lokalizacją tuż przy linii tramwajowej. Czym jest Schauspielhaus w Theater Basel? Theater Basel to dom trójgatunkowy: opera, teatr dramatyczny i balet. Zespół korzysta z trzech scen: Grosse Bühne (Wielkiej Sceny), Kleine Bühne (Małej Sceny) i właśnie Schauspielhaus. To ostatnie miejsce jest dziś naturalnym adresem dla teatru mówionego, czyli dramatu, współczesnych tekstów i inscenizacji klasyki. Historia budynku O potrzebie nowego domu dla dramatu mówiło się w Bazylei od 1988 roku, ponieważ dotychczasowa Komödie nie spełniała już wymagań współczesnego teatru. Plany i budowa trwały od 1999 do 2001 roku, a obiekt oddano do użytku w styczniu 2002 roku. Nowy gmach stanął w miejscu dawnego budynku Ganthaus. Projekt przygotowało biuro Schwarz-Gutmann-Pfister Architekten, a kierownikiem projektu był Martin Pfister. Realizację sfinansowano wspólnie: kanton Bazylea-Miasto oraz fundacja Stiftung Schauspielhaus Ladies First. Fundacja przekazała 17,5 mln franków, kanton 11,93 mln, a całość kosztowała około 29,4 mln franków. Architektura: dom w domu Budynek zbudowano z żelbetu w układzie „Haus-in-Haus”, czyli jako dom osadzony w domu. Zastosowano go ze względów akustycznych: teatr stoi bezpośrednio przy torach tramwajowych, a wymagania wobec ciszy w sali są wysokie. Dzięki oddzieleniu konstrukcji wnętrza od obudowy hałas z ulicy nie przenika na widownię. Na poziomie ulicy znajduje się foyer z szatnią, kasą i barem. Nad widownią umieszczono salę prób. Widownia ma od 470 do 540 miejsc, w zależności od ustawienia inscenizacji; w niektórych źródłach podaje się nieco mniejszą liczbę, do około 468. Najczęstsze pytania Gdzie jest Schauspielhaus Basel? Przy Steinentorstrasse 7, w centrum Bazylei, w sąsiedztwie kompleksu Theater Basel przy Steinenberg. Ile miejsc ma widownia? Według miasta od 470 do 540, zależnie od formatu przedstawienia. Kiedy otwarto budynek? Budowa trwała w latach 1999–2001, a teatr zaczął działać w 2002 roku. Kto zaprojektował Schauspielhaus? Biuro Schwarz-Gutmann-Pfister Architekten. Czy to część Theater Basel? Tak, obok Grosse Bühne i Kleine Bühne to jedna z trzech scen tego teatru. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników teatru, ale także dla osób zainteresowanych współczesną architekturą. Nawet bez biletu warto zobaczyć budynek z zewnątrz i sprawdzić program na stronie Theater Basel. Spektakle idą zwykle po niemiecku, więc przed wizytą dobrze zerknąć na opis przedstawienia i ewentualne napisy.

Théâtre Vidy-Lausanne

Lausanne

Théâtre Vidy-Lausanne to jedna z najważniejszych scen teatralnych w szwajcarskiej Romandii i miejsce, w którym powstają spektakle docierające później na festiwale i do teatrów w całej Europie. Budynek stoi w dzielnicy Vidy w Lausanne, w pobliżu jeziora Lemańskiego, i łączy historię powojennej architektury z aktualnym, międzynarodowym programem artystycznym. Jak powstał teatr w Vidy? Gmach zaprojektował zuryski architekt Max Bill na Szwajcarską Wystawę Krajową w 1964 roku. Nazywano go wtedy Théâtre de l'Expo i od początku miał być obiektem tymczasowym, który zniknie po zakończeniu wystawy. Losy budynku odmienił Charles Apothéloz, współdyrektor Théâtre Municipal w Lausanne. Przekonał on władze miasta do wykupu konstrukcji i wykorzystania jej jako uzupełnienia sceny miejskiej. Kim był Charles Apothéloz? Apothéloz od 1959 roku kierował Théâtre Municipal i skupiał twórców z regionu pod szyldem Centre dramatique romand. Założył też zespół Compagnie des Faux-Nez. Od połowy lat 70. reżyserował wielkie widowiska plenerowe, w tym Fête des Vignerons w Vevey w 1977 roku. W 1972 roku zespół, przemianowany na Centre dramatique de Lausanne, przeniósł się do Vidy. Z czasem obiekt stał się ośrodkiem produkcji teatralnej, jakiego nie było w żadnym innym miejscu francuskojęzycznej Szwajcarii. Co dzieje się w teatrze dziś? Od września 2013 roku teatrem kieruje Vincent Baudriller. Program zestawia głośne projekty znanych artystów z zagranicy z nowymi realizacjami powstającymi na miejscu. W 2017 roku otwarto dodatkową salę, tak zwany Drewniany Pawilon, zaprojektowany w laboratorium IBOIS na EPFL pod kierunkiem Yves'a Weinanda. To ciekawostka dla miłośników architektury, bo konstrukcja pokazuje możliwości nowoczesnego budownictwa drewnianego. W 2023 roku zakończyła się renowacja i rozbudowa gmachu według projektu pracowni PONT12 architectes. Dla kogo jest to miejsce? Dla osób planujących wieczór w teatrze podczas pobytu w Lausanne. Dla miłośników architektury XX wieku i dzieł Maxa Billa. Dla fanów współczesnego teatru i tańca, którzy chcą zobaczyć produkcje o międzynarodowym zasięgu. Dla spacerowiczów odwiedzających nadjeziorne tereny Vidy. Praktyczne wskazówki Program zmienia się w ciągu sezonu, dlatego repertuar i dostępność biletów warto sprawdzić na oficjalnej stronie teatru przed wizytą. Część przedstawień grana jest w języku francuskim, a przy wybranych tytułach pojawiają się napisy w innych językach, co warto zweryfikować przy zakupie biletu. Teatr leży w kompleksie zieleni i terenów rekreacyjnych, więc dobrze połączyć spektakl ze spacerem nad jeziorem. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował budynek Théâtre de Vidy? Max Bill, szwajcarski architekt z Zurychu, w związku z wystawą krajową w 1964 roku. Czy teatr miał być stały? Nie. Pierwotnie zakładano obiekt tymczasowy, lecz miasto Lausanne wykupiło go dzięki staraniom Charles'a Apothéloza. Co to jest Drewniany Pawilon? Dodatkowa sala widowiskowa otwarta w 2017 roku, zaprojektowana przez laboratorium IBOIS z EPFL. Kiedy zakończono ostatnią renowację? W 2023 roku, według projektu PONT12 architectes. Kto kieruje teatrem? Od września 2013 roku Vincent Baudriller.

Bern City Theatre

Bern

Bern City Theatre (niem. Stadttheater Bern, obecnie Bühnen Bern) to największy teatr operowy i dramatyczny w stolicy Szwajcarii. Neobarokowy gmach stoi przy placu Kornhausplatz, w samym sercu Starego Miasta, kilka minut spacerem od słynnej Zytglogge i wież katedry. Dla turysty to dobry pretekst, by połączyć zwiedzanie zabytkowego centrum z wieczorem w teatrze. Gdzie stoi teatr i jak do niego trafić? Budynek znajduje się przy Kornhausplatz, na osi głównych uliczek berneńskiej starówki wpisanej na listę UNESCO. Współrzędne to około 46,949° N i 7,448° E. Dojście z dworca głównego pieszo zajmuje zwykle kilkanaście minut, a w pobliżu zatrzymują się tramwaje i autobusy komunikacji miejskiej. Plac sam w sobie jest wygodnym punktem orientacyjnym podczas spaceru po mieście. Kiedy powstał gmach? Teatr zbudowano w latach 1899–1903 według projektu berneńskiego architekta Albrechta Renatusa von Wurstembergera. Inwestorem była spółka akcyjna Berner Stadt-Theater. W 1914 roku przekształciła się ona w spółdzielnię, a miasto Bern przejęło wówczas nieruchomość wraz z wyposażeniem. Dziś budynek należy do miejskiej instytucji Stadtbauten Bern. Władze miasta wymieniają go obok wieży katedry i gmachu parlamentu wśród charakterystycznych punktów Berna. Jak zmieniała się nazwa i kto tu występuje? W sezonach 2011/2012–2020/2021 instytucja działała pod nazwą Konzert Theater Bern. Powstała z połączenia teatru miejskiego i Berneńskiej Orkiestry Symfonicznej. W 2021 roku przyjęła nazwę Bühnen Bern. Działalność obejmuje cztery obszary: koncerty orkiestry symfonicznej, teatr muzyczny (opera), teatr dramatyczny oraz taniec. W jednym budynku można więc trafić zarówno na operę, jak i na spektakl dramatyczny czy balet. Czy budynek był remontowany? Tak. Dokumenty miejskie z lat 2012–2013 wspominają o konieczności odnowienia gmachu, ponad 30 lat po poprzedniej renowacji. Według Wikipedii modernizacja z istotnymi zmianami konstrukcyjnymi miała miejsce w latach 2015–2016. Warto sprawdzić aktualne informacje na stronie teatru, zwłaszcza przed planowaniem wizyty. Jak zaplanować wizytę? Repertuar i bilety: program różni się w zależności od sezonu, dlatego terminy i ceny najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie Bühnen Bern. Język: spektakle dramatyczne zwykle grane są po niemiecku, w operze często stosuje się tłumaczenia lub napisy. Z zewnątrz: nawet bez biletu warto zobaczyć fasadę i plac Kornhausplatz, zwłaszcza w drodze między dworcem a mostem nad Aarą. Okolica: w pobliżu znajdziesz Zytglogge, Kramgasse z arkadami oraz fontanny miejskie. Najczęstsze pytania Czy Bern City Theatre to to samo co Bühnen Bern? Tak. To ten sam teatr i ta sama instytucja, wcześniej znana jako Stadttheater Bern, a następnie Konzert Theater Bern. Kiedy został zbudowany? Budowa trwała w latach 1899–1903. Kto go zaprojektował? Berneński architekt Albrecht Renatus von Wurstemberger. Jakie rodzaje spektakli tu zobaczę? Operę, teatr dramatyczny, taniec i koncerty orkiestry symfonicznej. Czy warto przyjść, jeśli nie znam niemieckiego? Tak, szczególnie na balet i koncerty, które nie wymagają znajomości języka.

Maison du Concert

Neuchâtel

Maison du Concert to zabytkowy budynek teatralno-koncertowy w Neuchâtel, w szwajcarskiej części regionu jeziora Neuchâtel. Wzniesiono go w 1769 roku i do dziś służy kulturze, choć jego rola zmieniała się przez ponad dwa stulecia. Jak powstała Maison du Concert? Budowę sfinansowało trzech mieszkańców miasta: Abram Pury, Frédéric de Pierre i Pierre-Alexandre DuPeyrou. Zależało im na miejscu, w którym można organizować koncerty. Sala szybko zyskała popularność wśród mieszczaństwa Neuchâtel, a od jej przeznaczenia wziął się też sam szyld: Maison du Concert, czyli dosłownie „Dom Koncertowy”. Od koncertów do teatru Około dziesięć lat po otwarciu w budynku zaczęto wystawiać także sztuki teatralne. Z czasem teatr wyparł muzykę, a od 1801 roku obiekt nosił nazwę Théâtre. Scena była jednak niewielka, więc pod koniec XIX wieku mieszkańcy zaczęli domagać się pełnoprawnego gmachu teatralnego. Co zmieniło się po 2000 roku? W 2000 roku otwarto nowy Théâtre du Passage, który przejął rolę głównej sceny miasta. Stary budynek wrócił wtedy do pierwotnej nazwy Maison du Concert i zyskał nowe życie jako miejsce pracy zespołów artystycznych. Co zobaczysz dziś? Główna sala jest objęta ochroną jako zabytek. Po modernizacji wciąż zachowała pozostałości włoskiego układu teatralnego, charakterystycznego dla XVIII-wiecznych scen. Dziś działa tu Théâtre du Concert, w którym na stałe mają swoją siedzibę kompanie teatralne, taneczne i muzyczne. W budynku znajduje się również bistro-restauracja, więc przed spektaklem lub po nim można usiąść na posiłek. Obiekt leży w centrum Neuchâtel, pod współrzędnymi 46,99143 N, 6,93097 E, więc łatwo włączyć go w spacer po starówce i okolicach jeziora. Bywa też miejscem koncertów festiwalowych, m.in. cyklu Les Jardins Musicaux. Najczęstsze pytania Czy Maison du Concert to nadal teatr? Tak. Funkcjonuje jako Théâtre du Concert i jest siedzibą kilku stałych zespołów scenicznych. Kiedy powstał budynek? W 1769 roku, z inicjatywy trzech miejscowych mecenasów. Dlaczego nazywano go Théâtre? Od 1801 roku przedstawienia teatralne zdominowały program, więc nazwa odzwierciedlała nową funkcję. Po otwarciu Théâtre du Passage wrócono do nazwy Maison du Concert. Czy można tu zjeść? Tak, w budynku działa bistro-restauracja. Czy budynek jest zabytkiem? Główna sala podlega ochronie konserwatorskiej. Czy warto sprawdzić aktualne informacje przed wizytą? Tak. Program spektakli, godziny otwarcia i ewentualne prace remontowe najlepiej potwierdzić na stronie miasta Neuchâtel lub teatru.

Theater St. Gallen

St. Gallen

Theater St. Gallen to główna scena operowa i teatralna w St. Gallen, w północno-wschodniej Szwajcarii. Pod jednym dachem działają opera, musical, balet i teatr dramatyczny. Instytucja uchodzi za najstarszy zawodowy teatr w kraju, a jej budynek znajduje się na szwajcarskiej liście obiektów dziedzictwa o znaczeniu krajowym. Czym jest Theater St. Gallen? To wielogatunkowy dom sztuk performatywnych. W repertuarze pojawiają się spektakle muzyczne i dramatyczne, a także przedstawienia baletowe. Dla turysty oznacza to, że w jednym miejscu można wybrać wieczór z operą albo z musicalem, zależnie od tego, co akurat jest w programie. Od 2000 roku teatr działa w strukturze Konzert und Theater St. Gallen, która łączy sceny teatralne i muzyczne miasta. Jak wygląda budynek? Obecny gmach otwarto 15 marca 1968 roku premierą „Fidelia” Beethovena. Zaprojektował go architekt Claude Paillard, a prace trwały od połowy lat 60. Całość powstała w stylu brutalizmu: z surowego, odsłoniętego betonu, w sposób wyraźnie odcinający się od historycznej zabudowy miasta. Dla jednych to kontrowersyjna bryła, dla innych ważny przykład modernistycznej architektury teatralnej. Status obiektu o znaczeniu krajowym potwierdza, że Szwajcaria traktuje go jako część swojego dziedzictwa kulturowego. Dlaczego warto tu zajrzeć? Można zobaczyć spektakl w najstarszym zawodowym teatrze Szwajcarii. Budynek jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów brutalizmu w tym kraju. Teatr leży w Szwajcarii wschodniej, niedaleko starówki St. Gallen i jej słynnych zabytków, więc łatwo połączyć wieczór w teatrze ze zwiedzaniem miasta. Jak zaplanować wizytę? Program, godziny przedstawień i ceny biletów zmieniają się w zależności od sezonu, dlatego najlepiej sprawdzić aktualny repertuar na stronie teatru i zarezerwować miejsca z wyprzedzeniem, zwłaszcza na premiery. Współrzędne miejsca to około 47,427° N, 9,381° E, czyli w samym mieście, w pobliżu parku i centrum. Najczęstsze pytania Czy w Theater St. Gallen grają opery? Tak. Opera należy do podstawowych gatunków, obok musicalu, baletu i teatru dramatycznego. Kiedy otwarto obecny budynek? 15 marca 1968 roku, od premiery „Fidelia” Beethovena. Kto zaprojektował gmach? Architekt Claude Paillard. Czy to rzeczywiście najstarszy zawodowy teatr w Szwajcarii? Tak, instytucja uchodzi za najstarszy profesjonalny teatr w kraju. Czy budynek jest zabytkiem? Tak, figuruje jako obiekt dziedzictwa Szwajcarii o znaczeniu krajowym. Jaki styl architektoniczny reprezentuje? Brutalizm, czyli surowy beton w formie geometrycznej bryły. Czy warto zwiedzać sam budynek? Tak, miłośnicy architektury XX wieku znajdą tu ciekawy przykład modernizmu, nawet bez kupowania biletu. Czy warto zarezerwować bilety wcześniej? Tak, na premiery i popularne tytuły miejsca rozchodzą się szybko, więc rezerwacja z wyprzedzeniem pozwala uniknąć rozczarowania na miejscu. Czy teatr nadaje się na wieczór dla początkujących widzów opery? Tak, bogaty repertuar obejmuje także musicale i balet, więc łatwo wybrać spektakl dopasowany do własnych upodobań.

Tonhalle St. Gallen

St. Gallen

Tonhalle St. Gallen to sala koncertowa w centrum St. Gallen w Szwajcarii, przy Museumstrasse 25. Secesyjny budynek z początku XX wieku jest siedzibą Orkiestry Symfonicznej St. Gallen i jednym z najważniejszych adresów życia kulturalnego miasta. Czym jest Tonhalle St. Gallen? Tonhalle to wielofunkcyjny ośrodek kultury. Podstawą programu są koncerty symfoniczne i kameralne, ale w murach budynku odbywają się też bankiety, spotkania i konferencje. Dzięki temu sala żyje nie tylko wieczorami koncertowymi, lecz także przez cały dzień jako miejsce wydarzeń firmowych i towarzyskich. Kiedy i w jakim stylu ją zbudowano? Budynek powstawał w latach 1906–1909 według projektu architekta Juliusa Kunklera. Stylistyka nawiązuje do secesji, czyli kierunku popularnego w Europie na przełomie XIX i XX wieku. W źródłach można spotkać też rok 1907 jako datę oddania sali, jednak większość opracowań podaje zakończenie prac w 1909 roku. Kto tu grał? W pierwszych dekadach na scenie występowały zaproszone orkiestry, a za pulpitem dyrygenckim stawali m.in. Artur Nikisch, Richard Strauss, Felix Weingartner i Arturo Toscanini. W latach 1917–1944 koncerty symfoniczne prowadził Othmar Schoeck, jeden z czołowych szwajcarskich kompozytorów tamtej epoki. Dziś salę zamieszkuje Orkiestra Symfoniczna St. Gallen, którą wraz z Theater St. Gallen prowadzi spółdzielnia Konzert und Theater St. Gallen. Jak wygląda wnętrze? Duża sala (Großer Saal) mieści około 890 słuchaczy. Do dyspozycji są także mniejsze przestrzenie: Kleiner Saal na około 250 osób oraz kameralne Intermezzo na około 100 osób. Taki układ pozwala organizować zarówno wielkie koncerty orkiestrowe, jak i kameralne recitale czy mniejsze spotkania. Remonty i akustyka Na początku lat 90. XX wieku budynek gruntownie odnowiono: powiększono scenę i poprawiono zaplecze dla dyrygentów i artystów. Ponowne otwarcie nastąpiło w maju 1993 roku. Późniejsze prace obejmowały m.in. przebudowę akustyczną z 2011 roku, wykonaną przez biuro Bosshard Vaquer Architekten. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się Tonhalle St. Gallen? Przy Museumstrasse 25 w St. Gallen, w kantonie St. Gallen w północno-wschodniej Szwajcarii, w sąsiedztwie muzeów miejskich. Jaka orkiestra tu gra? Siedzibą Orkiestry Symfonicznej St. Gallen (Sinfonieorchester St. Gallen) jest właśnie Tonhalle. Ile miejsc ma główna sala? Około 890, a mniejsze sale mieszczą ok. 250 i ok. 100 osób. Czy można tu zorganizować wydarzenie? Tak, obiekt służy także jako miejsce bankietów, spotkań i konferencji. Czy budynek jest zabytkowy? To ponad stuletni gmach z lat 1906–1909, odnowiony w 1993 roku i poddany późniejszym pracom akustycznym, więc łączy historyczną architekturę ze współczesnym wyposażeniem. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników muzyki klasycznej, fanów architektury z przełomu wieków oraz turystów, którzy chcą poznać kulturalne oblicze St. Gallen. Warto sprawdzić aktualny repertuar orkiestry przed wizytą i zarezerwować bilety z wyprzedzeniem.

Zürich Opera House

Zürich

Opera w Zurychu (Opernhaus Zürich) to jeden z najważniejszych teatrów muzycznych Szwajcarii, położony nad jeziorem, tuż przy placu Sechseläutenplatz w centrum miasta. Od 1891 roku jest domem Opery Zurychskiej, a w tym samym budynku działają także Ballett Zürich oraz teatr Bernhard-Theater Zürich. Jak powstał gmach opery w Zurychu? Poprzedni teatr miejski, Aktientheater, spłonął w 1890 roku. Nowy budynek zaprojektowało wiedeńskie biuro Ferdinanda Fellnera i Hermanna Helmera, specjalistów od teatrów, których realizacje stoją w wielu miastach Europy. Prace trwały zaledwie 16 miesięcy, a inwestycję sfinansowano niemal w całości ze środków prywatnych. Otwarcie w 1891 roku uświetniono premierą „Lohengrina" Richarda Wagnera. Zurych miał wtedy jedną z pierwszych oper w Europie z oświetleniem elektrycznym. Co warto wiedzieć o architekturze? Widownia utrzymana jest w stylu neorokokowym i mieści około 1100 osób. Bogato zdobione wnętrze, złocenia i klasyczny układ rang i lóż tworzą atmosferę dawnego teatru dworskiego, choć miasto nie miało nigdy dworu. W latach 1982–1984 budynek przeszedł gruntowną przebudowę i rozbudowę, dzięki której scena i zaplecze dostosowano do potrzeb współczesnej produkcji. Dlaczego tu zajrzeć? Opernhaus Zürich ma w repertuarze zarówno klasykę operową, jak i nowe inscenizacje, a obok oper wystawia balet. Dla wielu podróżnych wieczór w tym teatrze to jeden z najbardziej eleganckich punktów pobytu w mieście. Sam budynek warto zobaczyć także z zewnątrz: stoi przy nabrzeżu, niedaleko jeziora Zuryskiego i zabytkowej starówki, więc łatwo połączyć wizytę ze spacerem po okolicy. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie leży opera? Przy placu Sechseläutenplatz w centrum Zurychu, w pobliżu jeziora i starego miasta. Kiedy zbudowano operę? Gmach otwarto w 1891 roku, po pożarze poprzedniego teatru w 1890 roku. Kto zaprojektował budynek? Wiedeńscy architekci Ferdinand Fellner i Hermann Helmer. Ile osób mieści widownia? Około 1100. Jakie zespoły tu występują? Opera Zurychska i Ballett Zürich; w budynku działa również Bernhard-Theater Zürich. Czy można wejść tylko po to, by obejrzeć budynek? Fasadę i otoczenie można podziwiać bez biletu. Wnętrza najlepiej poznać podczas spektaklu. Aktualny repertuar i ceny sprawdź na stronie opery. Wskazówki praktyczne Wybierając się na spektakl, warto zarezerwować bilety z wyprzedzeniem, szczególnie na premiery i wieczory z głośnymi nazwiskami. Do opery łatwo dotrzeć pieszo z centrum miasta, a najbliższa okolica oferuje wiele kawiarni i restauracji, w których można zjeść przed przedstawieniem lub po nim. Na wieczory obowiązuje raczej elegancki ubiór, choć nikt nie wymaga stroju galowego. Jeśli lubisz architekturę teatralną, zwróć uwagę na proporcje fasady i dekoracje foyer, które pokazują, jak wyglądały reprezentacyjne teatry końca XIX wieku.

Bernhard-Theater

Zürich

Bernhard-Theater to niemieckojęzyczny teatr rewiowy i kabaretowy w centrum Zurychu, przy placu Sechseläutenplatz 1. Mieści się w kompleksie budynków Opernhaus Zürich, tuż nad jeziorem, i od dziesięcioleci jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc lekkiej rozrywki scenicznej w niemieckojęzycznej Szwajcarii. Czym jest Bernhard-Theater? To scena, na której od lat wystawia się kabarety, rewie, wieczory chansonu, musicale i widowiska w konwencji travesty. Sala jest dość kameralna i mieści około 400 widzów, dzięki czemu publiczność siedzi blisko aktorów. Przedstawienia odbywają się zwykle w dialekcie lub w standardowym niemieckim, więc przed zakupem biletu warto sprawdzić język konkretnego spektaklu. W tym samym kompleksie działa restauracja Belcanto, co ułatwia połączenie kolacji z wieczorem w teatrze. Jak powstał teatr? Teatr założył w 1941 roku Rudolf Bernhard, szwajcarski aktor i komik pochodzący z Bazylei. Od jego nazwiska scena wzięła swoją nazwę. Pierwsze przedstawienie, rewia kabaretowa „Härzlig willkomme", odbyło się pod koniec grudnia 1941 roku (źródła podają 19 lub 20 grudnia). Początkowo teatr działał w dawnym Grand Café Esplanade, budynku z 1925 roku. Do 1962 roku, czyli do śmierci założyciela, zagrano tu blisko 7000 przedstawień, a scena pomogła zaistnieć wielu szwajcarskim aktorom. Po jego śmierci kierownictwo przejęli bracia Eynar i Vincent Grabowsky, którzy poszerzyli repertuar o kabaret, wieczory chansonu, musicale i widowiska travesty. Przeprowadzka i nowy budynek W 1981 roku budynek dawnej Esplanade musiał ustąpić miejsca rozbudowie opery. Przez trzy lata teatr działał w zastępczej lokalizacji w Kaufleuten. Nowy gmach, zaprojektowany przez Claude'a Paillarda, otwarto 27 grudnia 1984 roku. To właśnie on stoi przy Sechseläutenplatz do dziś. Trudniejsze lata i dzisiejsze czasy Po śmierci Eynara Grabowsky'ego w 1995 roku teatr pozostał mocno zadłużony z powodu zbyt niskich dotacji, a w 1999 roku ogłoszono upadłość. Od tamtej pory wynajmem sceny zajmuje się Opernhaus Zürich, który powierzał prowadzenie teatru kolejnym dyrektorom. W październiku 2014 roku kierownictwo operacyjne i artystyczne objęła Hanna Scheuring. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się Bernhard-Theater? Przy Sechseläutenplatz 1 w Zurychu, w budynku należącym do kompleksu Opernhaus Zürich. Ilu widzów mieści sala? Około 400 osób. Czy można zjeść w pobliżu? Tak, w tym samym kompleksie działa restauracja Belcanto. W jakim języku grają? Repertuar jest niemieckojęzyczny, często w szwajcarskiej odmianie języka. Sprawdź opis konkretnego przedstawienia przed zakupem biletu. Kto założył teatr? Rudolf Bernhard, szwajcarski aktor i komik, w 1941 roku. Czy teatr nadal działa? Tak, jest czynną sceną i częścią kompleksu opery.

Theater 11

Zürich

Theater 11 to jedna z największych scen musicalowych w Zurychu, położona w dzielnicy Oerlikon, tuż obok hali Hallenstadion i terenów targowych Messe Zürich. Budynek otwarto w 2006 roku, a jego nowoczesna architektura zdobyła kilka nagród. To miejsce dla każdego, kto chce zobaczyć w Szwajcarii wielką produkcję sceniczną z rozmachem. Co to za miejsce? Theater 11 to teatr przeznaczony głównie na duże widowiska muzyczne. Widownia mieści około 1500 osób, dzięki czemu sala może gościć produkcje wymagające rozbudowanej scenografii, orkiestry i licznej obsady. Gmach należy do miasta Zurych, ale od 1997 roku jest dzierżawiony grupie Freddy Burger Management, która organizuje tu przedstawienia. Obiekt powstał w wyniku przebudowy istniejącej konstrukcji, a efekt zwrócił uwagę architektów i jurorów konkursów architektonicznych. Jakie spektakle można tu zobaczyć? Najbardziej znane są tu musicale. Po otwarciu sceny, 3 grudnia 2006 roku, na afiszu pojawiło się „We Will Rock You”, widowisko oparte na muzyce zespołu Queen. W kolejnych latach program wypełniały kolejne duże tytuły, a odwiedzający wspominają między innymi „Króla Lwa” i „Robin Hooda”. Poza musicalami na scenie goszczą także balet klasyczny, występy komediowe i koncerty. Repertuar zmienia się, więc przed wizytą warto sprawdzić aktualny program na stronie teatru. Jak dojechać do Theater 11? Adres to Thurgauerstrasse 7, 8050 Zürich. Dojazd komunikacją miejską jest prosty: tramwajem lub autobusem dojedziesz na przystanek „Messe/Hallenstadion”, który leży w pobliżu wejścia. Oerlikon to dobrze skomunikowana część miasta, z własnym dworcem kolejowym, więc dotarcie tu z centrum Zurychu lub lotniska nie sprawia kłopotu. Czy jest tu gastronomia? W foyer działają restauracja i bary, dlatego przed spektaklem lub w przerwie można zjeść coś lub napić się czegoś bez wychodzenia z budynku. Według danych z mapy restauracja jest czynna we wtorki i piątki w porze lunchu oraz wieczorem, a w soboty i niedziele wieczorem. Godziny w różnych źródłach się różnią, więc najlepiej potwierdzić je przed przyjazdem. Czy można wynająć salę? Tak. Teatr udostępnia przestrzeń na wydarzenia firmowe, konferencje i prywatne imprezy, zarówno z własnym programem artystycznym, jak i bez niego. Duża widownia i zaplecze techniczne sprawiają, że to atrakcyjna opcja dla organizatorów większych spotkań. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się Theater 11? W zurychskiej dzielnicy Oerlikon, przy Thurgauerstrasse 7, obok Hallenstadionu i Messe Zürich. Kiedy otwarto teatr? W 2006 roku. Pierwszym wielkim tytułem było „We Will Rock You”, wystawione 3 grudnia 2006 roku. Ilu widzów mieści sala? Około 1500 osób. Jaki repertuar tu grają? Głównie musicale, ale też balet, komedię i koncerty. Czy trzeba kupować bilety wcześniej? Przy dużych produkcjach warto zarezerwować miejsca z wyprzedzeniem, bo popularne tytuły szybko się wyprzedają. Aktualne informacje o programie i biletach znajdziesz u organizatora. Czy można zjeść na miejscu? Tak, w foyer są restauracja i bary. Dla kogo to miejsce? Theater 11 przyda się miłośnikom musicali i widowisk na dużą skalę, a także tym, którzy interesują się współczesną architekturą w Zurychu. Połączenie wieczoru w teatrze z wizytą w pobliskim Oerlikonie to dobry pomysł na plan dnia w tej części miasta, zwłaszcza gdy w Hallenstadionie lub na terenach targowych odbywa się inne wydarzenie i okolica tętni życiem.

Grand Théâtre de Genève

Genève

Grand Théâtre de Genève – opera nad Place de Neuve Grand Théâtre de Genève to główna opera Genewy i jedna z najważniejszych scen muzycznych w Szwajcarii. Budynek stoi w centrum miasta, w pobliżu Starego Miasta i parku Bastions, a jego historia obejmuje otwarcie w XIX wieku, dramatyczny pożar i odbudowę w XX wieku. Jak powstał teatr? Gmach zaprojektował Jacques-Élysée Goss na podstawie rysunku Henriego Sylvestre'a. Budowę sfinansowano dzięki zapisowi testamentowemu hrabiego Charlesa de Brunswick. Teatr otwarto w 1879 roku (część źródeł podaje 1876, bo wtedy zakończono prace budowlane). Styl budynku łączy elementy Beaux-Arts i Drugiego Cesarstwa, a widownię zaplanowano na planie podkowy – klasycznym układzie dla ówczesnych oper. Co wydarzyło się w 1951 roku? 1 maja 1951 roku, podczas przygotowań do trzeciego aktu „Walkirii" Wagnera, na scenie wybuchł pożar. Ogień zniszczył scenę, nadscenie i całą maszynerię, a następnie przeniósł się na widownię. Ocalały jedynie foyer, główne wejście z przedsionkiem oraz zewnętrzne fasady. Na czas odbudowy przedstawienia przeniesiono do Grand Casino. Odbudowa i nowe oblicze Opera wróciła do pracy 12 grudnia 1962 roku premierą „Don Carlosa" Verdiego. Nowa, obita drewnem widownia, ukończona w 1961 roku, mieści około 1500 widzów. Scena należy do największych w Szwajcarii. W kolejnych dekadach teatr modernizowano – w 1997 i 2006 roku – a w latach 2016–2019 przeszedł gruntowny remont, po którym wznowił regularną działalność. Co można tu zobaczyć? Na afiszu znajdują się opery, balety i koncerty. Teatr jest domem własnej orkiestry i zespołów artystycznych oraz stałym punktem na mapie kulturalnej Genewy. Warto zajrzeć na program z wyprzedzeniem, bo popularne tytuły szybko znikają z kasy. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się Grand Théâtre de Genève? W centrum Genewy, nieopodal Starego Miasta i parku Bastions. Dojazd komunikacją miejską jest prosty – teatr ma własne wskazówki dojazdu na stronie przewoźnika TPG. Ile osób mieści widownia? Około 1500 miejsc. Czy można zwiedzać budynek bez biletu na spektakl? Najpewniejszą drogą jest zakup biletu na przedstawienie lub sprawdzenie na stronie teatru, czy w danym terminie organizowane są zwiedzania. Kiedy teatr został otwarty po pożarze? 12 grudnia 1962 roku. Co ocalało z pożaru? Foyer, główne wejście z przedsionkiem i zewnętrzne fasady. Dlaczego warto? Dla miłośników opery to okazja, by zobaczyć spektakl w historycznym gmachu z nowoczesną sceną. Dla pozostałych – ciekawy przykład budynku, który po katastrofie odrodził się i pozostał sercem życia muzycznego Genewy. Samo oglądanie fasady i wnętrz foyer jest dobrym uzupełnieniem spaceru po centrum miasta.

Basler Marionettentheater

Bazylea

Basler Marionettentheater to teatr lalek marionetkowych w Bazylei w Szwajcarii, mieszczący się w zabytkowej piwnicy przy Münsterplatz 8, tuż obok katedry. Uchodzi za najstarszy teatr piwniczny w mieście i jest ciekawą propozycją dla każdego, kto szuka w Bazylei czegoś poza muzeami. Jak powstał teatr? Zespół założył w 1943 roku Richard Koelner (1904–1993), bazylejczyk i samouk w sztuce animacji lalek. Oficjalna premiera odbyła się 27 marca 1944 roku w bazylejskiej Kunsthalle – wystawiono wówczas lalkową wersję „Fausta" w opracowaniu Simrocka. Przez pierwsze lata trupa nie miała stałej siedziby i występowała w różnych miejscach, między innymi w okolicach St. Alban. Gdzie znajduje się teatr? Stałą scenę zespół znalazł w połowie lat 50. XX wieku w średniowiecznej piwnicy zwanej Zehntenkeller, na Münsterplatz 8. Sklepione wnętrze należy do pomieszczeń Allgemeine Lesegesellschaft i uchodzi za jedno z najpiękniejszych piwnicznych sklepień w Bazylei. Oprócz widowni mieści się tu także pracownia, w której powstają i są konserwowane lalki. Co warto wiedzieć o historii? W 1983 roku Koelner przekazał kierownictwo swojemu asystentowi, Wolfgangowi Burnowi. Od 1997 roku działalność teatru wspiera fundacja Stiftung Basler Marionetten Theater, której celem jest utrzymanie przedstawień w Zehntenkeller. Teatr jest też częścią międzynarodowego środowiska teatrów lalek, w którym szwajcarska tradycja marionetki ma swoje miejsce. Dla kogo są spektakle? W repertuarze od początku istnienia obecne są klasyczne opowieści i dramaty, a z czasem także propozycje dla młodszej publiczności. Marionetki, prowadzone na sznurkach, wymagają od animatorów wielkiej precyzji, a kameralna piwniczna scena sprawia, że widz siedzi blisko akcji. Aktualny program i godziny seansów najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie teatru. Najczęstsze pytania Gdzie jest Basler Marionettentheater? W Bazylei przy Münsterplatz 8, w piwnicy Zehntenkeller w pobliżu katedry (Münster). Kto założył teatr? Richard Koelner, bazylejski samouk, w 1943 roku; pierwsze przedstawienie odbyło się w marcu 1944 roku. Czy teatr jest tylko dla dzieci? Nie. Repertuar obejmuje zarówno klasyczne dramaty, jak i pozycje rodzinne, więc warto sprawdzić, który spektakl odpowiada Twoim oczekiwaniom. Czy trzeba wcześniej rezerwować bilety? Sala jest niewielka, dlatego rezerwacja jest rozsądna, zwłaszcza na popularne tytuły i w weekendy.

Teatro del Gatto

Ascona

Teatro del Gatto to niewielki teatr przy Via Muraccio 21 w Asconie, w szwajcarskim kantonie Ticino. Od dziesięcioleci jest jednym z ważniejszych adresów kulturalnych nad jeziorem Maggiore, a program łączy teatr, taniec, jazz i kino. Czym jest Teatro del Gatto? To kameralna sala na około 230 miejsc. Scena ma wymiary 8 na 9 metrów i jest wyposażona w zaplecze techniczne, dzięki czemu nadaje się nie tylko do przedstawień, lecz także do koncertów, konferencji, zebrań i prób. Niewielki rozmiar sprawia, że widzowie siedzą blisko artystów, co dobrze sprawdza się przy koncertach jazzowych i spektaklach komediowych. Jaka jest historia budynku? Budynek pochodzi z 1933 roku. Zbudowało go stowarzyszenie młodzieży z Ascony. W latach 80. XX wieku teatrem kierował klaun Dimitri, a w 1988 roku zarząd przejął iluzjonista Fantasios. W latach 1994–1999 teatr był zamknięty. Remont przeprowadzono w 2000 roku, a od 2008 roku miejscem zarządza zespół artystów koordynowany przez Gillian McLeod. Co można tu zobaczyć? Repertuar jest zróżnicowany: spektakle teatralne, taniec, kino i koncerty. Szczególne miejsce zajmuje jazz. Cykl koncertowy nosi nazwę Jazz Cat Club. Sezon 2025/26 poświęcono jazzowi wokalnemu — jedenaście koncertów odbywa się na przemian w Teatro del Gatto w Asconie i w teatrze Sociale w Bellinzonie. W programie pojawiają się też komedie w języku włoskim, na przykład „Stanza 719", zapowiadana na 19 września 2026 roku, z biletami dla dorosłych po 20 CHF. Ta data już minęła, więc aktualny repertuar warto sprawdzić na stronie teatru lub w kalendarzu wydarzeń regionu Ascona-Locarno. Teatr ma również wymiar społeczny: w programie uwzględnia propozycje dla seniorów i dla młodzieży, a nie tylko dla stałych bywalców wieczornych spektakli. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników jazzu, którzy szukają koncertów w małej sali. Dla osób znających włoski i lubiących lokalny teatr. Dla podróżnych, którzy chcą wieczorem w Asconie zrobić coś poza spacerem po nabrzeżu. Dla organizatorów wydarzeń, bo salę można wynająć na konferencje czy próby. Ponieważ większość spektakli jest po włosku, przed zakupem biletu sprawdź język przedstawienia. Koncerty jazzowe są natomiast zrozumiałe niezależnie od znajomości języka. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się Teatro del Gatto? Przy Via Muraccio 21 w Asconie, w kantonie Ticino w Szwajcarii. Ile miejsc ma sala? Około 230, a scena ma 8 na 9 metrów. Kiedy zbudowano teatr? W 1933 roku, z inicjatywy stowarzyszenia młodzieży z Ascony. Jakie wydarzenia odbywają się w teatrze? Przedstawienia teatralne, taniec, kino oraz koncerty jazzowe w ramach Jazz Cat Club. Czy trzeba znać włoski? Do większości spektakli tak, ale koncerty jazzowe są dostępne dla każdego. Czy można wynająć salę? Tak, sala nadaje się na konferencje, zebrania, koncerty i próby. Szczegóły ustal bezpośrednio z teatrem.

Teatro Paravento

Locarno

Teatro Paravento to kameralny teatr i centrum sztuk performatywnych w Locarno, w szwajcarskim kantonie Ticino. Mieści się przy Via Cappuccini 8, w pobliżu jeziora Maggiore, i od ponad czterech dekad działa jako jedno z ważniejszych lokalnych miejsc kultury włoskojęzycznej części Szwajcarii. Czym jest Teatro Paravento? Za miejscem stoi zespół teatralny o tej samej nazwie. Stowarzyszenie powstało w 1982 roku, działa non profit i ma status organizacji pożytku publicznego. Zespół prowadzi sam budynek teatru oraz przylegające do niego przestrzenie, a w ciągu roku proponuje wiele różnych aktywności artystycznych. To nie tylko scena z gotowym repertuarem, lecz także miejsce spotkań mieszkańców i gości miasta. Co można tu zobaczyć w ciągu roku? Program obejmuje kilka rodzajów wydarzeń: spektakle teatralne, przedstawienia taneczne, koncerty, projekcje w ramach kinoklubu, konferencje i spotkania. Dzięki temu Teatro Paravento przyciąga zarówno miłośników teatru, jak i osoby szukające wieczoru z muzyką lub filmem poza głównym nurtem. Repertuar zmienia się w ciągu sezonu, dlatego aktualne tytuły i terminy warto sprawdzić na oficjalnej stronie teatru. Bistrot Teatro Paravento — letni ogród w czasie festiwalu Najbardziej rozpoznawalną inicjatywą jest bistrot, który od 2002 roku działa w trakcie Locarno Film Festival. Na teatralnym dziedzińcu powstaje wtedy ogród z kuchnią i barem, otwarty od 18:00 do 3:00 w nocy. Wstęp jest bezpłatny, więc to popularny punkt dla festiwalowej publiczności, która po seansach szuka miejsca na kolację, drinka albo rozmowę. Każdego wieczoru o 21:30 odbywa się koncert. Repertuar jest szeroki: od world music, przez reggae i cumbię, po irlandzki folk. Daty kolejnych edycji bistrotu zmieniają się co roku i bywają publikowane w różnych kalendarzach z odrobinę innymi terminami, dlatego przed wizytą najlepiej zajrzeć na stronę teatru. Jak zaplanować wizytę? Teatr leży w Locarno, więc łatwo połączyć go ze spacerem po starówce, Piazza Grande i promenadą nad jeziorem. Wieczór w Paravento to dobry dodatek do dnia spędzonego na zwiedzaniu miasta, zwłaszcza w sierpniu, gdy w Locarno trwa festiwal filmowy i atmosfera miasta jest szczególnie żywa. Poza sezonem festiwalowym warto sprawdzić program teatralny, taneczny i kinoklubowy. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się Teatro Paravento? Przy Via Cappuccini 8 w Locarno, w kantonie Ticino w Szwajcarii. Czy wstęp do letniego bistrotu jest płatny? Nie, wstęp do ogrodu bistrotu jest bezpłatny. Do której działa bistrot w czasie festiwalu? Kuchnia i bar są czynne od 18:00 do 3:00 w nocy, a koncerty zaczynają się codziennie o 21:30. Jakie wydarzenia odbywają się poza festiwalem? Teatr, taniec, koncerty, kinoklub oraz konferencje. Od kiedy działa stowarzyszenie? Od 1982 roku, jako organizacja non profit o statusie pożytku publicznego.

Usine à Gaz

Nyon

Usine à Gaz to centrum kultury w Nyon, w szwajcarskim kantonie Vaud, nad Jeziorem Genewskim. Mieści się w dawnej gazowni z 1864 roku, którą przekształcono w salę widowiskową. Dziś to jedno z najważniejszych miejsc kulturalnych w regionie. Czym jest Usine à Gaz? To przestrzeń koncertowa i teatralna, w której przez cały sezon odbywa się od 60 do 70 wieczorów ze spektaklami i koncertami. Program jest szeroki: taniec, teatr, przedstawienia dla dzieci, piosenka, muzyka z różnych stron świata oraz muzyka współczesna. Miejsce współpracuje też z wydarzeniami regionalnymi, takimi jak Fête de la musique czy Hivernales, a także jest związane z festiwalem filmów dokumentalnych Visions du Réel, który odbywa się w Nyon. Jak powstała z dawnej gazowni? Historia budynku jest związana z walką mieszkańców o jego przyszłość. Na początku lat 90. planowano rozbiórkę starej fabryki, by zrobić miejsce dla kompleksu hotelowego. W 1991 roku społeczna mobilizacja uratowała obiekt przed wyburzeniem. Po referendum w 1993 roku ruszyły prace przebudowy, a dla publiczności miejsce otwarto w 1995 roku. Od tamtej pory prowadzi je, w imieniu miasta Nyon, stowarzyszenie o tej samej nazwie. Rozbudowa z 2021 roku Po trzech latach robót miasto przekazało zespołowi nowe budynki w marcu 2021 roku, a oficjalne otwarcie zaplanowano na wrzesień tego samego roku. Obecnie do dyspozycji są dwie przestrzenie: sala widowiskowa z rozsuwanymi trybunami, która mieści 450 osób na stojąco lub 150 na siedząco, oraz audytorium na 207 miejsc. Projekt rozbudowy opisywały także branżowe serwisy architektoniczne. Kto za tym stoi? Organizacja zatrudnia pięciu profesjonalistów, a wspiera ją około 150 wolontariuszy. To oni sprawiają, że program utrzymuje się na takim poziomie przez cały rok. Najczęstsze pytania Gdzie leży Usine à Gaz? W Nyon, nad Jeziorem Genewskim, w Szwajcarii. Czy to muzeum? Nie. To żywe centrum kultury z koncertami, teatrem i tańcem, choć budynek ma poprzemysłową historię. Czy są wydarzenia dla dzieci? Tak, w programie regularnie pojawiają się spektakle dla najmłodszych. Ile osób mieści główna sala? 450 osób na stojąco lub 150 na siedząco; osobne audytorium ma 207 miejsc. Czy warto sprawdzić program przed wizytą? Tak. Liczba wieczorów w sezonie jest ograniczona, więc aktualny kalendarz warto zweryfikować na oficjalnej stronie miejsca. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników muzyki na żywo, teatru i tańca oraz osób, które lubią industrialną architekturę połączoną z nowoczesną rozbudową. Podczas wizyty w Nyon dobrze połączyć koncert ze spacerem po starym mieście i nad jeziorem. Warto zajrzeć tu także przy okazji festiwalu Visions du Réel, z którym miejsce jest powiązane. Dla podróżnych, którzy chcą zobaczyć lokalną scenę kulturalną zamiast typowych atrakcji turystycznych, to dobry wybór na wieczór. Program obejmuje zarówno artystów regionalnych, jak i gości z innych krajów, więc każdy sezon wygląda inaczej.

Opéra de Lausanne

Opéra de Lausanne to opera w Lozannie, w Szwajcarii, i jedna z najważniejszych scen muzycznych w zachodniej części kraju. Gmach przeszedł głęboką przebudowę, a dziś łączy zabytkowe korzenie z nowoczesną architekturą i technicznym zapleczem na miarę współczesnego teatru operowego. Czym jest Opéra de Lausanne? To dom operowy, który co sezon prezentuje różnorodny repertuar: od oper barokowych po utwory współczesne. Obok spektakli operowych w programie pojawiają się koncerty oraz przedstawienia baletowe. Dzięki temu miejsce przyciąga zarówno miłośników klasyki, jak i widzów szukających nowszych form scenicznych. Jak powstała opera? Początki instytucji sięgają XIX wieku. W 1869 roku zbudowano Casino-théâtre, które zainaugurowano w 1871 roku; sala liczyła wówczas około 800 miejsc. W 1931 roku budynek odnowiono i powiększono według projektu Charlesa Thévenaza. Pojemność widowni wzrosła do 1101 miejsc, a obiekt zaczęto nazywać Théâtre municipal, czyli teatrem miejskim. Nazwa Opéra de Lausanne weszła w użycie dopiero w 1995 roku. Przebudowa w latach 2007–2012 Największą zmianę w historii gmachu przyniosła renowacja prowadzona w latach 2007–2012 przez pracownię Devanthéry & Lamunière. Dobudowano wówczas nowoczesną scenę z nadbudówką sceniczną oraz lustrzaną fasadę. Modernizacja sceny w 2012 roku pozwoliła teatrowi wystawiać szeroki wachlarz produkcji, od baroku po współczesność. Po przebudowie widownia mieści 962 osoby. Ilu widzów odwiedza operę? Według danych instytucji w ciągu roku w spektaklach i koncertach uczestniczy około 45 tysięcy widzów. To pokazuje, że opera jest ważnym punktem życia kulturalnego Lozanny, a nie tylko atrakcją dla turystów. Dlaczego warto tu zajrzeć? Można zobaczyć połączenie historycznej bryły i współczesnych rozwiązań architektonicznych, zwłaszcza lustrzaną fasadę. Repertuar jest szeroki: opera, koncert i balet w jednym miejscu. Sala o niespełna tysiącu miejsc daje stosunkowo kameralny kontakt ze sceną jak na dom operowy. Miejsce ma ponad 150 lat historii związanej z życiem teatralnym miasta. Najczęstsze pytania Czy Opéra de Lausanne to to samo co Théâtre de Beaulieu? Nie. Théâtre de Beaulieu to osobna sala w kompleksie Palais de Beaulieu, znacznie większa, licząca 1844 miejsca. Opera działa we własnym, historycznym gmachu. Co można tu zobaczyć? Opery od baroku po współczesność, a także koncerty i balet. Aktualny program najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie opery przed planowaniem wizyty. Ile miejsc ma sala? Po ostatniej przebudowie widownia liczy 962 miejsca. Od kiedy obiekt nazywa się Opéra de Lausanne? Nazwa funkcjonuje od 1995 roku; wcześniej budynek znano jako Théâtre municipal. Czy warto wybrać się na spektakl podczas pobytu w Lozannie? Jeśli interesuje Cię muzyka sceniczna lub architektura, tak. Bilety i repertuar warto sprawdzić z wyprzedzeniem, bo program zmienia się w ciągu sezonu. Wskazówka na wizytę Zaplanuj przyjazd tak, aby obejrzeć także zewnętrzną część budynku przy świetle dziennym. Lustrzana fasada, dodana podczas przebudowy, jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów obiektu i odbija otoczenie, nadając starszej bryle współczesny wygląd. Spektakl wieczorny pozwoli natomiast poznać wnętrze i akustykę sali, która po modernizacji obsługuje zarówno klasyczne, jak i nowatorskie produkcje.

Stadtcasino Basel

Bazylea

Stadtcasino Basel to najważniejsza sala koncertowa Bazylei, położona przy ulicy Steinenberg w centrum miasta. Od prawie dwustu lat pełni rolę domu muzyki, miejsca spotkań i areny ważnych wydarzeń. To dobry przystanek dla każdego, kto lubi koncerty, architekturę albo historię Szwajcarii. Czym jest Stadtcasino Basel? Mimo nazwy nie ma to nic wspólnego z grami hazardowymi. „Casino" odnosi się tu do dawnego znaczenia słowa: miejsca towarzyskich spotkań. Stowarzyszenie Stadtcasino-Gesellschaft powstało 16 lutego 1824 roku, a działalność przy Steinenberg ruszyła w 1826 roku. Pierwszy budynek, zaprojektowany przez Melchiora Berriego, łączył funkcje klubu, restauracji, sali koncertowej i sali wielofunkcyjnej. Jak zmieniał się budynek? Gmach przechodził kilka etapów rozbudowy: 1876 – dobudowano Musiksaal, główną salę koncertową, dzieło Johanna Jakoba Stehlina Młodszego. Uroczyste otwarcie odbyło się 4 października 1876 roku. 1938–1941 – pierwotny budynek Berriego zastąpiono nową bryłą projektu Kehlstadta i Brodtbecka. Musiksaal pozostał na miejscu. 2016–2020 – pracownia Herzog & de Meuron przeprowadziła gruntowną przebudowę i rozbudowę. Architekci potraktowali Stadtcasino jako samodzielną, wolno stojącą budowlę, a dwie zabytkowe sale odnowiono w porozumieniu z urzędem ochrony zabytków. Co zobaczyć w środku? Największą atrakcją jest Musiksaal. Stehlin, przedstawiciel historyzmu, sięgnął po motywy przywodzące na myśl barokowe sale koncertowe. W zależności od ustawienia sceny hala mieści od 1191 do 1397 miejsc, z czego 468 znajduje się na balkonie. Sala jest ceniona za atmosferę, a regularnie występuje w niej Sinfonieorchester Basel. Ważny moment w historii W 1897 roku w pierwotnym budynku odbył się Pierwszy Światowy Kongres Syjonistyczny. Dzięki temu miejsce ma znaczenie nie tylko muzyczne, ale i polityczne oraz historyczne, co chętnie podkreślają przewodniki po Bazylei. Jubileusz W 2026 roku Stadtcasino obchodzi dwustulecie działalności (od 3 lutego), a Musiksaal – 150-lecie otwarcia. To dobry moment na wizytę, bo program koncertowy zwykle bywa wtedy wyjątkowo bogaty. Jak zaplanować wizytę? Najlepiej sprawdzić repertuar i kupić bilety z wyprzedzeniem, zwłaszcza na koncerty orkiestry symfonicznej. Budynek stoi w ścisłym centrum, w pobliżu głównych atrakcji Starego Miasta, więc łatwo połączyć koncert ze spacerem po mieście. Można dotrzeć pieszo z okolic Barfüsserplatz lub komunikacją miejską. Najczęstsze pytania Czy w Stadtcasino Basel można grać w kasynie? Nie. Nazwa pochodzi z dawnego znaczenia słowa „casino", czyli miejsca spotkań towarzyskich, a budynek służy kulturze. Kto zaprojektował Musiksaal? Johann Jakob Stehlin Młodszy. Sala została otwarta 4 października 1876 roku. Kto przebudował Stadtcasino w XXI wieku? Biuro Herzog & de Meuron, w latach 2016–2020. Ile osób mieści główna sala? Od 1191 do 1397 miejsc, zależnie od wielkości sceny. Gdzie znajduje się Stadtcasino Basel? Przy ulicy Steinenberg, w centrum Bazylei, w niewielkiej odległości od Starego Miasta. Czy to miejsce ma znaczenie historyczne? Tak. W 1897 roku odbył się tu Pierwszy Światowy Kongres Syjonistyczny.

Teatro Sociale

Bellinzona

Teatro Sociale w Bellinzonie to dziewiętnastowieczny teatr w sercu stolicy szwajcarskiego kantonu Ticino, przy piazza del Governo. Wzniesiony w latach 1846–1847, zachował swój historyczny charakter i do dziś pozostaje ważnym miejscem życia kulturalnego miasta. Uchodzi za jedyny zachowany w Szwajcarii teatr z XIX wieku, co czyni go celem nie tylko dla miłośników sceny, lecz także dla osób zainteresowanych architekturą. Skąd wziął się teatr w Bellinzonie? Pomysł powstał w 1838 roku, gdy lokalne towarzystwo zaproponowało budowę teatru, który służyłby także spotkaniom towarzyskim. Stąd nazwa „Sociale" – od włoskiego słowa oznaczającego społeczność, towarzystwo. Zgodę na realizację uzyskano w 1846 roku, a budowa zajęła zaledwie około roku. Inwestycję sfinansowało 29 subskrypcji wykupionych przez miejscowe rodziny mieszczańskie, co pokazuje, że teatr był przedsięwzięciem całej lokalnej wspólnoty. Kto go zaprojektował? Projekt przygotował Giacomo Moraglia, architekt z Mediolanu. Prace budowlane nadzorował inżynier Rocco von Mentlen. Budynek stanął częściowo na dawnych murach miejskich i zasypanej fosie w pobliżu Porta Locarno. Podłoże okazało się z czasem problematyczne: jedna strona budowli osiadła. Otwarcie i dalsze dzieje Teatr otwarto dzień po Bożym Narodzeniu 1847 roku. Na scenie wystąpiła trupa Valentina Bassiego z sześcioaktowym dramatem, a niedługo potem zaczęły się tu pojawiać melodramaty i opery. W 1891 roku w budynku pojawiło się oświetlenie elektryczne, a w 1900 roku dobudowano salę restauracyjną. Ostatnia gruntowna renowacja odbyła się w latach 1992–1997 według projektu architektów Giancarla i Pii Durisch. Prace zostały przeprowadzone tak, że wnętrza i elewacje zmieniły się niewiele. Jak zwiedzać i czego się spodziewać? Teatr znajduje się w centrum Bellinzony, w pobliżu głównych punktów miasta, więc łatwo połączyć wizytę ze spacerem po starówce. Najlepszym sposobem na poznanie wnętrz jest bilet na spektakl lub koncert. Aktualny repertuar publikuje oficjalna strona teatru, teatrosociale.ch. Warto sprawdzić go przed przyjazdem, bo program zmienia się w ciągu sezonu. Dlaczego warto tu zajrzeć? Teatro Sociale łączy dwie rzeczy rzadko spotykane razem: autentyczną XIX-wieczną architekturę teatralną i żywy program artystyczny. Budynek nie jest muzealnym eksponatem – wciąż działa jako scena, a jego dzieje odzwierciedlają historię samego miasta: od inicjatywy lokalnego towarzystwa, przez zrzutkę rodzin mieszczańskich, po przebudowy kolejnych pokoleń. Turysta zwiedzający Bellinzonę, znaną przede wszystkim ze średniowiecznych zamków, znajdzie tu zupełnie inną, kulturalną odsłonę miasta. Zbudowany na pozostałościach murów obronnych teatr dobrze ilustruje też, jak miasto zmieniało się z twierdzy w ośrodek życia społecznego. Najczęstsze pytania Kiedy zbudowano Teatro Sociale w Bellinzonie? Budowa trwała w latach 1846–1847, a otwarcie nastąpiło 26 grudnia 1847 roku. Kto zaprojektował teatr? Giacomo Moraglia z Mediolanu; budowę prowadził inżynier Rocco von Mentlen. Czy to jedyny taki teatr w Szwajcarii? Uważa się go za jedyny zachowany teatr z XIX wieku w tym kraju. Gdzie dokładnie się znajduje? Przy piazza del Governo w Bellinzonie, w kantonie Ticino, na współrzędnych około 46,19 N i 9,02 E. Czy wnętrza zmieniły się po renowacji? Renowacja z lat 1992–1997 pozostawiła wnętrza i elewacje w znacznej mierze bez zmian.

Teatro Dimitri

Verscio

Teatro Dimitri to teatr w miejscowości Verscio w szwajcarskim kantonie Ticino, założony w 1971 roku przez klauna Dimitriego i jego żonę Gundę. Z małej sceny w dawnych domach wyrosło miejsce, które łączy przedstawienia, szkołę teatralną i muzeum komedii. Jak powstał teatr w Verscio? W 1971 roku w Ticino nie działał jeszcze żaden stały teatr. Dimitri znalazł w Verscio niewielki zespół trzech starych domów z dużą piwnicą i właśnie tam urządził swoją pierwszą scenę. Pierwsza widownia liczyła tylko około 100 miejsc, co nadawało wieczorom kameralny, bliski charakter. Dimitri, jeden z najbardziej znanych szwajcarskich klaunów, urodził się w pobliskiej Ascona. Czym jest szkoła przy teatrze? Przy teatrze powstała szkoła, dziś znana jako Accademia Dimitri. Źródła podają różne daty jej założenia: jedno wskazuje rok 1974, strona samej szkoły – rok 1975. Wśród współzałożycieli byli Dimitri, Gunda oraz czeski mim Richard Weber. Program łączył tradycje teatru i sztuki cyrkowej, od commedia dell'arte i komicznych numerów klauna po pantomimę i taniec. Szkoła kształciła zwłaszcza w komedii i klaunadzie. W 2006 roku placówka została szkołą afiliowaną przy SUPSI i uruchomiła studia licencjackie z teatru fizycznego. Wraz z tym akcent przesunął się z tradycji „szkoły dla klaunów” na teatr fizyczny. W 2015 roku zmieniła nazwę na Accademia Dimitri. Co jeszcze znajdziesz w Verscio? W 1978 roku powstała Compagnia Teatro Dimitri, czyli zespół produkujący spektakle. W 2000 roku Dimitri otworzył Museo Comico, które współtworzył z przyjacielem, Haraldem Szeemannem; ekspozycję zaaranżował właśnie Szeemann. Muzeum mieści się na pierwszym piętrze teatru, w czterech salach, i prezentuje ponad 600 eksponatów z całego świata związanych z komedią i klaunadą. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników teatru ulicznego, pantomimy i cyrku, którzy chcą zobaczyć miejsce ważne dla europejskiej tradycji klauna. Dla osób zainteresowanych sztuką scenicką, ciekawych, jak kształci się artystów teatru fizycznego. Dla podróżujących po regionie Ascona–Locarno, szukających atrakcji poza jeziorem i górami. Najczęstsze pytania Kto założył Teatro Dimitri? Klaun Dimitri wraz z żoną Gundą, w 1971 roku. Gdzie leży teatr? W Verscio w kantonie Ticino, w Szwajcarii, w okolicy Locarno i Ascony. Czy w budynku jest muzeum? Tak, Museo Comico na pierwszym piętrze, otwarte w 2000 roku. Czy przy teatrze działa szkoła? Tak, Accademia Dimitri, oferująca m.in. studia z teatru fizycznego. Ile miejsc miała pierwsza widownia? Około 100. Aktualną liczbę miejsc, godziny otwarcia muzeum i repertuar sprawdź przed wizytą u organizatora.

Alhambra

Genève

Alhambra to genewska sala koncertowa w dawnym kinie i teatrze, dziś jedno z ważniejszych miejsc muzyki na żywo w mieście. Nie ma nic wspólnego z pałacem w Grenadzie, choć nosi to samo imię. Czym jest Alhambra w Genewie? To zabytkowy budynek zbudowany w latach 1918–1920 jako teatr i kino. Projekt przygotował architekt Paul Perrin. Pierwotnie obiekt nazywał się Omnia, nazwę Alhambra przyjął później. Dziś służy przede wszystkim koncertom muzyki współczesnej, grywanej z nagłośnieniem, czyli rocka, popu, elektroniki i podobnych gatunków. Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe? Sala przeszła do historii szwajcarskiego kina: jako pierwsza w kraju miała instalację do wyświetlania filmów dźwiękowych, już w 1928 roku. Wcześniej, w erze kina niemego, projekcjom towarzyszyła muzyka grana na żywo, a przejście na dźwięk było dużą zmianą dla widzów. Od 1996 roku budynek jest objęty ochroną jako zabytek. Ma to swoją historię. W latach 90. istniał plan zastąpienia go parkingiem, a przed rozbiórką uratowało go referendum kantonalne w 1995 roku. Mieszkańcy Genewy zdecydowali wtedy o zachowaniu budynku, który dziś wielu z nich uważa za część tożsamości miasta. Jak wygląda po renowacji? Po gruntownych pracach remontowych sala została ponownie otwarta. Koszt przedsięwzięcia wyniósł 25,2 mln franków szwajcarskich. Pojemność to około 750 osób, przy czym liczba miejsc zależy od układu sali i rodzaju wydarzenia. Remont dostosował wnętrze do współczesnych koncertów, a jednocześnie zachował jego historyczny charakter. Szczególną uwagę zwrócono na akustykę, która przy muzyce wzmacnianej elektrycznie ma duże znaczenie. Kto zarządza salą? Od 1 stycznia 2023 roku zarządzaniem Alhambrą zajmuje się stowarzyszenie CORALH, któremu miasto powierzyło prowadzenie obiektu. Program obejmuje koncerty różnych gatunków, a o bieżących terminach najlepiej informować się na stronach miasta lub sali. Dla kogo jest to miejsce? Dla miłośników muzyki na żywo, którzy szukają średniej wielkości sali z klimatem. Dla osób zainteresowanych architekturą początku XX wieku i historią kina. Dla tych, którzy chcą zobaczyć, jak stary budynek rozrywkowy dostał drugie życie. Najczęstsze pytania Czy to ta sama Alhambra, co w Grenadzie? Nie. To zupełnie inny obiekt, sala koncertowa w Genewie, nazwana tak samo. Kiedy powstał budynek? W latach 1918–1920, jako teatr i kino. Ile osób mieści sala? Około 750, zależnie od konfiguracji. Czy budynek jest zabytkiem? Tak, jest chroniony od 1996 roku. Co się tu odbywa? Głównie koncerty muzyki współczesnej z nagłośnieniem. Aktualny program sprawdzisz przed wizytą.