Watermill in Citov

Watermill in Citov to XVIII-wieczny murowany młyn wodny na skraju wsi Citov, leżącej na płaskiej, żyznej równinie Hané na środkowej Morawach, około 10 km na zachód od Přerova. Zbudowany w 1739 roku, należy do najstarszych zachowanych młynów tego typu na Morawach i jest wpisany do rejestru nieruchomych zabytków kultury Republiki Czeskiej.

Gdzie stoi młyn i jak do niego dotrzeć?

Młyn stoi nad rzeką Morawą tuż przy wsi Citov, w powiecie Přerov w kraju ołomunieckim. Znajduje się przy lokalnej ścieżce dydaktycznej Citov, krótkiej trasie spacerowej łączącej wiejski pałac z młynem wodnym — to wygodny przystanek dla osób zwiedzających Hanę pieszo lub rowerem. Obiekt figuruje też jako punkt na trasie Szlaku Cyryla i Metodego, certyfikowanym Szlaku Kulturowym Rady Europy przebiegającym przez kilka krajów Europy.

Jaka jest historia tego budynku?

Miejscowa tradycja mówi, że na tej działce stał wcześniej klasztor. Szlachcic z rodu Drachenthal miał wykupić budynek klasztorny, rozebrać go, a na jego miejscu w 1739 roku założyć młyn wodny. W kolejnych stuleciach powtarzające się powodzie na Morawie zmuszały do przenoszenia młyna nawet trzykrotnie, co tłumaczy, dlaczego jego obecne położenie różni się od tego opisywanego w dawnych zapisach.

Młyn działał przez XIX i początek XX wieku i w tym okresie był modernizowany. Podobnie jak większość prywatnych młynów w Czechosłowacji, po drugiej wojnie światowej został znacjonalizowany, a produkcję młynarską zakończono w latach 50. XX wieku. Zabudowania przetrwały tę zmianę w całości, zamiast zostać rozebrane, dlatego dziś teren nadal prezentuje się jako spójny, zabytkowy zespół młyński, a nie ruina.

Co dziś mogą zobaczyć odwiedzający?

Chroniony zespół obejmuje sam budynek młyna, przylegającą część mieszkalną, maszynownię, jaz wraz z kanałem wodnym oraz budynek gospodarczy — razem tworzą klasyczny układ wiejskiego młyna, w którym część mieszkalna i produkcyjna mieściły się pod jednym dachem. Przed budynkiem stoi figura świętego Floriana, tradycyjnego patrona chroniącego przed pożarem i powodzią — szczegół typowy dla środkowoeuropejskich młynów i zagród.

Młyn wodny nie służy już do mielenia zboża. Dziś zabudowania są zapleczem miejscowego koła łowieckiego, a dawny kanał wodny zasila niewielką elektrownię wodną zamiast kamieni młyńskich. Obiekt jest użytkowany prywatnie i nie jest udostępniony do zwiedzania wnętrza.

Czy można wejść do środka?

Nie. Watermill in Citov nie jest dostępny dla zwiedzających od wewnątrz. Odwiedzający mogą obejrzeć elewację młyna, kanał wodny i okoliczne zabudowania gospodarcze, spacerując przez wieś lub idąc ścieżką dydaktyczną, ale nie ma tu wyznaczonych godzin otwarcia ani oprowadzania z przewodnikiem.

Najczęstsze pytania

Kiedy zbudowano młyn wodny w Citovie? Obecny młyn pochodzi z 1739 roku, choć podobno wcześniej na tym samym miejscu stał budynek klasztorny, rozebrany, by zrobić miejsce na młyn.

Czy młyn nadal działa? Nie. Mielenie zboża zakończono w latach 50. XX wieku po znacjonalizowaniu obiektu. Dziś teren wykorzystuje miejscowe koło łowieckie, a kanał wodny napędza niewielką elektrownię wodną.

Czy można wejść do budynku? Młyn jest użytkowany prywatnie i zamknięty dla zwiedzających od wewnątrz. Można go oglądać wyłącznie z zewnątrz, na przykład idąc ścieżką dydaktyczną Citov między pałacem a młynem.

Dlaczego młyn stoi w nieco innym miejscu niż wynika to ze starych zapisów? Powtarzające się powodzie na Morawie zmuszały do przenoszenia młyna nawet trzykrotnie w ciągu jego historii, co przesunęło jego dokładne położenie w obrębie wsi.

Czy młyn jest chroniony jako zabytek? Tak. Jest wpisany do rejestru nieruchomych zabytków kultury Republiki Czeskiej, a ochrona obejmuje budynek młyna, część mieszkalną, maszynownię, jaz z kanałem wodnym oraz budynek gospodarczy.