Steam mill in Telč

Parní mlýn w Telczu to zespół dawnych zabudowań przemysłowych na południowym krańcu miasta, tuż pod groblą Starego Stawu, w zacisznej, zalesionej dolince zwanej „Na Romantice". To miejsce, o którym niewielu turystów odwiedzających renesansowy rynek Telcza w ogóle wie, choć historia obiektu sięga początków XVI wieku i odzwierciedla cały cykl przemian środkowoeuropejskiego przemysłu — od młyna wodnego, przez fabrykę tekstylną, po elektrownię parową.

Skąd wzięła się nazwa „parny młyn"?

Pierwsza pisemna wzmianka o młynie w tym miejscu pochodzi z 1533 roku. Przez blisko trzysta lat obiekt pracował wyłącznie na wodę spiętrzoną groblą stawu, aż w 1807 roku kupiec Jakub Lang przekształcił go w manufakturę sukna. W kolejnych dekadach zakład rozbudowywano o farbiarnię i przędzalnię, a w 1839 roku przejął go wiedeński hurtownik Michael Lazar Biedermann. Przełom nastąpił w 1863 roku, gdy majątek trafił w ręce rodu Podstatzky-Lichtenstein — to właśnie ta rodzina przywróciła tu produkcję młynarską i pod koniec lat 80. XIX wieku zainstalowała maszynę parową, która dała obiektowi jego dzisiejszą nazwę.

Co można dziś zobaczyć na miejscu?

Zachowany kompleks to przede wszystkim czterokondygnacyjny budynek administracyjno-mieszkalny w stylu empirowym, otoczony infrastrukturą typową dla dawnych młynów wodnych: grobla stawu z dwoma przelewami, mostki oraz drewniane koryta doprowadzające wodę do turbiny. Wewnątrz zachował się oryginalny silnik parowy z 1887 roku — świadek epoki, gdy para stopniowo zastępowała siłę wody w środkowoeuropejskim przemyśle młynarskim. Nieopodal, w budynku dawnego tartaku parowego założonego w 1873 roku przez Leopolda Podstatzky-Lichtensteina, mieści się dziś Muzeum Techniki w Telczu.

Dlaczego budynek przez lata niszczał?

Po znacjonalizowaniu w 1945 roku młyn działał jeszcze ponad dekadę, aż produkcję zakończono w 1957 roku. Później budynki służyły wyłącznie jako magazyny, co przyspieszyło ich degradację — nadmierne obciążenie zbożem doprowadziło nawet do zawalenia części stropów. Postępujące niszczenie sprawiło, że w 2003 roku obiekt trafił na listę najbardziej zagrożonych zabytków technicznych w Czechach. Rok później, w 2004 roku, ruszyły prace konserwatorskie prowadzone przez organizację non-profit MILLenium regio coeli, obejmujące m.in. renowację silnika parowego i częściową naprawę dachu.

Czy młyn można dziś zwiedzać?

Obecnie obiekt pozostaje niedostępny dla zwiedzających — trwa stopniowa odbudowa, a plany zakładają docelowo utworzenie ekspozycji poświęconej historii parowych młynów oraz dawnej linii kolejowej łączącej Telcz z okolicznymi miejscowościami. Do tego czasu miejsce można oglądać jedynie z zewnątrz, spacerując wzdłuż grobli Starego Stawu — to spokojny, malowniczy fragment trasy spacerowej, kontrastujący z tłumnie odwiedzanym rynkiem miasta wpisanego na listę UNESCO.

Najczęstsze pytania

Czy parny młyn w Telczu jest otwarty dla turystów? Nie, budynek jest obecnie zamknięty i przechodzi prace konserwatorskie prowadzone przez lokalną organizację non-profit.

Jak stary jest ten obiekt? Pierwsza wzmianka o młynie w tym miejscu pochodzi z 1533 roku, choć obecna forma budynku pochodzi głównie z XIX wieku.

Skąd wzięła się nazwa „parny"? Od maszyny parowej zainstalowanej pod koniec lat 80. XIX wieku przez ród Podstatzky-Lichtenstein, gdy do napędu wodnego dodano napęd parowy.

Czy w pobliżu jest muzeum? Tak, w sąsiednim budynku dawnego tartaku parowego z 1873 roku działa Muzeum Techniki w Telczu.