Lorencův mlýn

Lorencův mlýn to zabytkowy młyn wodny stojący nad potokiem Hamerský, w dolinie poniżej wsi Horní Jadruž, w gminie Chodský Újezd (powiat Tachov, kraj pilzneński). To jeden z ostatnich świadków dawnej gospodarki młynarskiej tej okolicy — i jedyny z sześciu młynów działających niegdyś na tym odcinku potoku, który przetrwał w stanie nadającym się do zamieszkania. Pozostałe zabudowania młyńskie w dolinie zamieniły się w ruiny, a ich dawne kanały derywacyjne dziś porasta roślinność.

Jak długa jest historia młyna?

Pierwsza pisemna wzmianka o młynie pochodzi z 1607 roku i wiąże się z młynarzem Lorencem Seyffartem — od jego imienia obiekt zyskał swoją nazwę, funkcjonującą też w niemieckiej wersji jako Laurenz Mühle. W kolejnych stuleciach młyn zmieniał właścicieli: w 1651 roku gospodarował nim Ondřej Arnold, a w 1713 roku Adam Glosauer, za którego młyn napędzały dwa koła wodne. Na przełomie XIX i XX wieku obiekt należał do rodziny Glasauerów (Antonín, później Rudolf), a napis "ERNST GLASAUER MÜHLE" na fasadzie do dziś przypomina o tym okresie.

Co zmieniła przebudowa z lat 20. XX wieku?

Największą metamorfozę młyn przeszedł w latach 1921-1928, kiedy architekt Václav Zellner przeprowadził jego kompleksową przebudowę na nowoczesny zakład przemysłowy. Powstał wtedy murowany, parterowy budynek o wymiarach około 10,8 na 9,5 metra, łączący pod jednym dachem część produkcyjną i mieszkalną, funkcjonalnie od siebie oddzielone. Dawne koło wodne zastąpiono dwiema turbinami Francisa produkcji budziejowickiej firmy Union a.s., a wyposażenie uzupełniły walcowe maszyny mielące, francuskie kamienie młyńskie oraz przesiewacze do obróbki zboża.

Co stało się z młynem po 1945 roku?

Po wojnie, wraz z wysiedleniem niemieckich właścicieli, młyn przejął Adolf Pták. Produkcja młynarska trwała jednak niedługo — w 1951 roku mielenie zboża ostatecznie zakończono. Kilka lat później, w 1954 roku, zdemontowano i oddano na złom urządzenia tartaczne, które wcześniej uzupełniały działalność młyna. Jeszcze w 2007 roku właścicielem posesji był Rudolf Pták, syn powojennego gospodarza, prowadzący na miejscu prace o charakterze złomowania nieużywanego wyposażenia.

Czy młyn można dziś zwiedzać?

Nie — budynek jest obecnie tylko częściowo zaadaptowany i pozostaje niedostępny dla zwiedzających, brakuje mu też sprawnego napędu wodnego, a sam obiekt jest w stanie znacznego zaniedbania. Lorencův mlýn ma dziś przede wszystkim wartość krajobrazową i historyczną — jako budowla wciąż zamieszkana i wpisująca się w charakterystyczny obraz doliny pod Jadružemi, kontrastujący z ruinami sąsiednich młynów.

Co warto zobaczyć w okolicy?

Sama wieś Horní Jadruž zachowała klimat dawnej chodskiej zabudowy wiejskiej — na wsi znajdują się dwa niewielkie stawki, a wśród zagród wyróżniają się zabytkowe gospodarstwa, m.in. dom nr 13 z drewnianym piętrem w konstrukcji szkieletowej oraz dom nr 12 z podwójną bramą i drewnianą gołębnikiem. Z okolicą wiąże się też lokalna legenda o tajemniczym nocnym świetle widywanym na pobliskim wzniesieniu, gdzie w XIX wieku podczas niwelacji terenu odkryto starożytne pochówki urnowe otoczone kamieniami — ślad po jednym z najstarszych osadnictw w regionie.

Najczęstsze pytania

Czy Lorencův mlýn wciąż działa jako młyn? Nie, produkcję młynarską zakończono w 1951 roku, a urządzenia tartaczne zezłomowano w 1954 roku.

Skąd pochodzi nazwa młyna? Od młynarza Lorenca Seyffarta, wzmiankowanego już w 1607 roku jako pierwszy znany gospodarz tego miejsca.

Czy budynek można zwiedzić? Nie, obiekt jest prywatny, częściowo zaadaptowany i niedostępny dla zwiedzających.

Co napędzało młyn technicznie? Od 1921 roku dwie turbiny Francisa firmy Union a.s. z Českich Budějovic, które zastąpiły wcześniejsze koła wodne.