Jan Masaryk

Jan Masaryk to brązowe popiersie czechosłowackiego dyplomaty i ministra spraw zagranicznych, stojące na dziedzińcu Pałacu Czernińskiego na Hradczanach w Pradze – budynku, który od dziesięcioleci mieści czeskie ministerstwo spraw zagranicznych i jest nierozerwalnie związany z tragicznym końcem życia upamiętnionego tu polityka.

Kim był Jan Masaryk?

Jan Garrigue Masaryk urodził się jako syn Tomáša Garrigue Masaryka, pierwszego prezydenta Czechosłowacji, i już to pochodzenie wyznaczyło mu miejsce w politycznym życiu młodego państwa. Karierę dyplomatyczną budował przez lata jako ambasador Czechosłowacji w Wielkiej Brytanii – funkcję tę pełnił od 1925 do 1938 roku, a więc w okresie, gdy Londyn był kluczowym partnerem dla bezpieczeństwa jego kraju. Szczyt kariery przypadł na czas wojny i tuż po niej: od 1940 do 1948 roku stał na czele czechosłowackiego ministerstwa spraw zagranicznych, najpierw jako minister rządu emigracyjnego w Londynie, a po wojnie w Pradze. Był też związany z ruchem wolnomularskim i, mimo pochodzenia z rodziny prezydenckiej, znany z socjaldemokratycznych przekonań. Amerykański dziennikarz John Gunther, który znał go osobiście, opisał go jako człowieka odważnego, uczciwego, porywczego i impulsywnego – ta charakterystyka do dziś krąży w opracowaniach na jego temat jako najtrafniejszy skrót jego osobowości.

Gdzie stoi popiersie i kto je stworzył?

Miejscem upamiętnienia jest Pałac Czerniński przy Loretánském náměstí w praskich Hradczanach, kilkaset metrów od Zamku Praskiego i klasztoru Loreta. Brązowe popiersie Masaryka odsłonięto tam 7 marca 2002 roku podczas uroczystego zgromadzenia; jego autorem jest rzeźbiarz Jan Kolář. Rzeźbę ofiarował Antonín Sum, wieloletni osobisty sekretarz ministra. To niejedyny ślad po Masaryku w tym budynku – w korytarzu od strony głównego wejścia od 1990 roku wisi jego brązowa płaskorzeźba autorstwa Pavla Malovaného, a w 2003 roku, w 55. rocznicę śmierci ministra, w bruk dziedzińca wmurowano tablicę oznaczającą miejsce, w którym znaleziono jego ciało. Sam dziedziniec nosi dziś jego imię.

Dlaczego to miejsce jest związane ze śmiercią ministra?

Pałac Czerniński był w latach 40. nie tylko siedzibą ministerstwa, ale i służbowym mieszkaniem Masaryka. To właśnie pod oknami tego mieszkania 10 marca 1948 roku, kilka tygodni po komunistycznym przewrocie w Czechosłowacji, znaleziono jego ciało. Okoliczności śmierci pozostają niewyjaśnione do dziś, a spór o to, czy było to samobójstwo, nieszczęśliwy wypadek czy zabójstwo, od dziesięcioleci dzieli historyków i opinię publiczną. Popiersie i towarzyszące mu tablice w Pałacu Czernińskim to więc nie tylko hołd dla dyplomaty, ale też trwałe upamiętnienie miejsca jednej z najbardziej zagadkowych śmierci w powojennej historii Czechosłowacji.

Najczęstsze pytania

Kim był Jan Masaryk? Czechosłowackim dyplomatą i politykiem, synem pierwszego prezydenta Czechosłowacji Tomáša Garrigue Masaryka. Był ambasadorem w Wielkiej Brytanii (1925–1938), a w latach 1940–1948 ministrem spraw zagranicznych.

Gdzie dokładnie znajduje się popiersie? Na dziedzińcu Pałacu Czernińskiego przy Loretánském náměstí na Hradczanach w Pradze, w budynku czeskiego ministerstwa spraw zagranicznych.

Kiedy odsłonięto pomnik i kto go zaprojektował? Popiersie odsłonięto 7 marca 2002 roku, jego autorem jest rzeźbiarz Jan Kolář, a rzeźbę ofiarował Antonín Sum, były sekretarz ministra.

Czy w pałacu są inne upamiętnienia Masaryka? Tak – brązowa płaskorzeźba z 1990 roku w korytarzu głównego wejścia oraz tablica z 2003 roku wmurowana w miejscu, gdzie znaleziono ciało ministra.

Dlaczego okoliczności jego śmierci budzą kontrowersje? Bo do dziś nie ustalono jednoznacznie, czy Masaryk zginął w wyniku samobójstwa, wypadku czy zabójstwa – spór ten trwa od 1948 roku.