Desná Dam Memorial

Pomnik ofiar katastrofy zapory w Desnej stoi w miejscowości Desná I w Górach Izerskich, w miejscu jednej z największych katastrof budowlanych w historii Czech. 18 września 1916 roku doszło tu do przerwania tamy zbiornika na rzece Bílá Desná — fala wody w ciągu pół godziny zniszczyła 33 domy, uszkodziła kolejnych 69, a 307 osób straciło dach nad głową. Katastrofa pochłonęła 62 ofiary śmiertelne.

Co się wydarzyło w 1916 roku?

Zapora na Bílej Desnej była częścią systemu zbiorników przeciwpowodziowych budowanych w Górach Izerskich po niszczycielskich powodziach z końca XIX wieku. Krótko po napełnieniu zbiornika konstrukcja nie wytrzymała naporu wody — tama pękła, a masa wody spłynęła doliną rzeki, niszcząc zabudowania i pozbawiając życia mieszkańców Desnej i okolicznych osad. Skala zniszczeń i liczba ofiar sprawiły, że katastrofa na długie lata zapisała się w pamięci regionu jako jedna z największych tragedii związanych z budową infrastruktury wodnej na ziemiach czeskich.

Jak upamiętniono ofiary?

W pobliżu miejsca katastrofy powstały z czasem dwa upamiętnienia. Pierwsze, starsze, odsłonięto w październiku 1937 roku przy licznym udziale mieszkańców Desnej — ma formę tablicy pamiątkowej osadzonej w głazie, który został przyniesiony przez falę wody podczas katastrofy. Drugie, nowsze upamiętnienie powstało w 2016 roku, w setną rocznicę tragedii, bezpośrednio pod terenem dawnej przerwanej zapory. Ma postać dwutonowego kamiennego cokołu wyrwanego z konstrukcji tamy, owiniętego pasami z wygrawerowanymi nazwiskami ofiar. Pomnik zaprojektowali uczniowie i nauczyciele Szkoły Sztuk Użytkowych w Jabloncu nad Nysą, którzy na tę okazję przygotowali też pamiątkowy medal wybity w 200 egzemplarzach. Odsłonięcie 18 września 2016 roku, dokładnie sto lat po katastrofie, poświęcił kapelan wojskowy.

Dlaczego warto tu przyjechać?

Miejsce łączy walor historyczny z krajobrazowym — dolina Bílej Desnej w Górach Izerskich to malownicza trasa turystyczna, a pozostałości przerwanej zapory wraz z pomnikami tworzą punkt, w którym można zatrzymać się i poznać dramatyczną historię regionu. To także przestrzeń do refleksji nad skutkami błędów inżynieryjnych — katastrofa z 1916 roku bywa przywoływana jako przykład tragicznych konsekwencji pośpiesznej budowy infrastruktury wodnej bez pełnego rozpoznania warunków geologicznych.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik? W miejscowości Desná I w Górach Izerskich, w dolinie rzeki Bílá Desná, w pobliżu miejsca dawnej przerwanej zapory.

Ile osób zginęło w katastrofie? Katastrofa z 18 września 1916 roku pochłonęła 62 ofiary śmiertelne, zniszczyła 33 domy i uszkodziła 69 kolejnych, a 307 osób straciło dach nad głową.

Czy w tym miejscu jest tylko jeden pomnik? Nie — w okolicy znajdują się dwa upamiętnienia: starsza tablica na głazie z 1937 roku oraz nowszy kamienny pomnik z nazwiskami ofiar, odsłonięty w 2016 roku w setną rocznicę katastrofy.

Czy da się tam dotrzeć pieszo z centrum Desnej? Dolina Bílej Desnej i teren dawnej zapory to popularny cel wycieczek pieszych w Górach Izerskich, dostępny szlakami turystycznymi prowadzącymi z Desnej.

Czy zapora nadal istnieje? Nie w pierwotnej formie — po katastrofie z 1916 roku pozostałości konstrukcji stały się elementem krajobrazu i częścią pamięci o wydarzeniu, a samo miejsce dziś pełni funkcję historyczno-pamiątkową.