zámek Příseka

Zámek Příseka to niewielka, trzykondygnacyjna budowla stojąca na południowym skraju wsi Příseka, będącej częścią miasta Brtnice na Wysoczyźnie Czeskiej, w powiecie Jihlava. Jej jądro tworzy późnorenesansowa wieża obronna (tvrz), przebudowana z czasem w barokową rezydencję. Dziś w murach zamku działa Muzeum Autíček — jedna z największych w Czechach kolekcji modeli samochodów.

Jak zaczęła się historia zámku?

Pierwotną wieżę na miejscu dzisiejszego zamku wzniósł Volf Beránek z Petrovic, który przeniósł tu swoją rezydencję z nieistniejącej już dziś tvrzy w pobliskich Petrovicích. Obiekt jest po raz pierwszy poświadczony w źródłach w 1568 roku, choć według niektórych zapisów sam Jan z Lipé przekazał Přísekę Volfovi Beránkovi już w 1535 roku. Renesansowa wieża obronna miała charakter typowej siedziby drobnej szlachty gospodarującej na własnym majątku ziemskim.

Kto władał Příseką po Beránkach?

W 1579 roku wieś przeszła w ręce Hynka Brtnickiego z Valdštejna, dzięki czemu Příseka stała się częścią rozległego panství brtnickiego. Po bitwie na Białej Górze majątek zmienił właściciela ponownie — od lat dwudziestych XVII wieku (1623–1627) należał do rodu Collaltů, włoskiej rodziny szlacheckiej, która utrzymała Přísekę w swoich rękach aż do początku XX wieku. To właśnie za czasów Collaltů obiekt przeszedł najważniejszą metamorfozę architektoniczną.

Kiedy tvrz zmieniła się w zámek?

Na przełomie XVII i XVIII wieku pierwotna wieża obronna została przebudowana na niewielki barokowy zámek. Wcześniej, w trakcie wojny trzydziestoletniej, budowla ucierpiała znacząco — szczególnie w 1645 roku, gdy Jihlavę i okolice okupowały wojska szwedzkie. Pod koniec XVII wieku Příseka najpewniej służyła jako miejsce zakwaterowania wojska, co dodatkowo obciążało i tak już nadszarpnięty budynek.

Co się z zamkiem stało w XX wieku?

Po reformie ziemskiej w 1926 roku dawny dwór folwarczny wraz z zameczkiem przekazano Václavowi Bémovi. W kolejnych dekadach obiekt służył głównie celom gospodarczym związanym z produkcją rolną, co odbiło się na jego stanie technicznym — budynek stopniowo popadał w ruinę. Od 1973 roku zámek objęto ochroną jako zabytek, choć realna odnowa nadeszła znacznie później.

Co można zobaczyć w zamku dzisiaj?

Prace renowacyjne rozpoczęto w 2014 roku, a już w październiku 2015 otwarto w zamkowych wnętrzach Muzeum Autíček. Ekspozycja prezentuje niemal kompletną kolekcję modeli samochodów i autek produkowanych na terenie Czechosłowacji w XX wieku — od zabawek z blachy i plastiku po miniatury kolekcjonerskie znane starszym pokoleniom z dzieciństwa. To połączenie skromnej, ale historycznie ciekawej architektury z nietypową, rodzinną atrakcją sprawia, że zámek Příseka wyróżnia się na tle innych obiektów Wysoczyzny.

Najczęstsze pytania

Gdzie leży zámek Příseka? Na południowym końcu wsi Příseka, która administracyjnie należy do miasta Brtnice, w powiecie Jihlava, na Wysoczyźnie Czeskiej.

Kto zbudował pierwotną tvrz w Přísece? Volf Beránek z Petrovic, który przeniósł tu swoją siedzibę z nieistniejącej dziś tvrzy w Petrovicích; obiekt jest poświadczony od 1568 roku.

Jaki ród władał zamkiem najdłużej? Włoski ród Collaltů, w rękach którego Příseka znajdowała się od lat dwudziestych XVII wieku aż do początku XX wieku.

Co znajduje się w zamku obecnie? Od października 2015 roku działa tam Muzeum Autíček z bogatą kolekcją modeli samochodów wyprodukowanych w Czechosłowacji w XX wieku.

Czy zámek jest zabytkiem? Tak, od 1973 roku obiekt podlega ochronie konserwatorskiej jako zabytek kultury.