Vysoký kámen u Smrčné

Vysoký kámen u Smrčné to niewielki, ale niezwykle gęsto „upakowany" faktami rezerwat przyrody w gminie Vyskytná nad Jihlavou, tuż przy wsi Smrčná, w powiecie Igława (kraj Wysoczyna). To miejsce, w którym na powierzchni zaledwie kilku hektarów spotykają się trzy różne warstwy historii: geologiczna, przyrodnicza i górnicza.

Gdzie dokładnie leży i jak wysoko

Obszar rozciąga się na wysokości 630–650 m n.p.m., a sam szczyt Vysoký kámen, od którego wzięła nazwę cała lokalizacja, sięga 660,7 m n.p.m. Pod względem geomorfologicznym teren należy do Wyżyny Krzemesznickiej (Křemešnická vrchovina), pasma wzniesień typowego dla tej części Wysoczyny – niewysokiego, ale poprzecinanego skalistymi grzbietami i głębokimi dolinami potoków.

Co powstało tu za sprawą mrozu

Grzbiet kulminujący na szczycie Vysoký kámen otoczony jest kilkoma skalnymi formami, które nie są dziełem erozji wodnej ani działalności człowieka, lecz efektem wielotysiącletniego działania mrozu. W okresach zlodowaceń skały pękały pod wpływem cyklicznego zamarzania i rozmarzania wody w szczelinach, aż powstały charakterystyczne bloki i progi skalne. U ich podnóża, tam gdzie odłamki gromadziły się przez tysiąclecia, uformowały się rozległe pola rumowisk – gołoborza, po których dziś trzeba się poruszać ostrożnie, bo kamienie bywają niestabilne.

Czemu chroni się ten las

Rezerwat (funkcjonujący jednocześnie jako pomnik przyrody i jako obszar Natura 2000) powstał, by zachować dwa typy lasu rzadko spotykane w takim sąsiedztwie. Pierwszy to kwietne buczyny ze związku Fagion – lasy bukowe z bogatym runem, w którym rosną gatunki wymagające żyznej, wapiennej gleby. Drugi to lasy zboczowe i jaworzynowe ze związku Tilio-Acerion, porastające właśnie te kamieniste, chłodne stoki usypane przez mróz – siedlisko lip, jaworów i wielu roślin cieniolubnych. Współwystępowanie obu typów lasu na tak małym obszarze sprawia, że teren jest cenny botanicznie i stanowi ostoję rzadkich gatunków roślin i zwierząt.

Ślady średniowiecznych górników

Zanim teren stał się rezerwatem przyrody, był miejscem pracy górników. Okolice Smrčnej należały do igławskiego rewiru rudnego – jednego z ważniejszych ośrodków wydobycia rud srebra i innych metali na obszarze dzisiejszych Czech w średniowieczu. Największa aktywność górnicza przypadała tu na XIII i XIV wiek. Do dziś w terenie zachowały się ślady dawnych wyrobisk i hałd, świadczące o intensywnej eksploatacji sprzed kilkuset lat – dla wprawnego oka to niemal terenowe muzeum górnictwa pod gołym niebem.

Wieża, po której zostały tylko fundamenty

Na skalnym wierzchołku Vysokého kámenu stała niegdyś drewniana wieża widokowa. Nie przetrwała do naszych czasów, ale jej kamienne fundamenty wciąż można odnaleźć wśród skał – to jedyna pozostałość po czasach, gdy miejsce to pełniło funkcję punktu widokowego nad okolicznymi lasami i wzgórzami Wysoczyny.

Najczęstsze pytania

Jak wysoki jest Vysoký kámen? Szczyt osiąga 660,7 m n.p.m., a cały obszar chroniony leży na wysokości 630–650 m n.p.m.

Co chroni ten rezerwat? Kwietne lasy bukowe i lasy zboczowe na rumowiskach skalnych, będące siedliskiem rzadkich roślin i zwierząt.

Czy są tu ślady górnictwa? Tak, okolica należała do średniowiecznego igławskiego rewiru rudnego, z głównym okresem wydobycia w XIII–XIV wieku.

Czy zachowała się dawna wieża widokowa? Nie w całości – na szczycie widać jedynie pozostałości jej kamiennych fundamentów.