Vysoký Hrádek

Vysoký Hrádek to niewielki renesansowy zameczek stojący w Zvěrkovicach, wsi wchodzącej w skład gminy Temelín w powiecie Czeskie Budziejowice, w kraju południowoczeskim. Od kilkudziesięciu lat obiekt kryje coś, czego nie znajdziemy w żadnym innym czeskim zamku - siedzibę centrum informacyjnego elektrowni jądrowej.

Gdzie leży Vysoký Hrádek?

Zameczek stoi około 5 kilometrów od Týna nad Wełtawą, na terenie Zvěrkovic - wsi położonej niecałe 3 kilometry od kompleksu Jaderné elektrárny Temelín. Zvěrkovice od 1 lipca 1985 roku są częścią gminy Temelín, dlatego w wielu rejestrach obiekt bywa opisywany jako położony "w Temelínie", choć administracyjnie leży właśnie w Zvěrkovicach. To wyjaśnia, dlaczego przy tej samej lokalizacji można spotkać dwie różne nazwy miejscowości.

Jak powstał zameczek?

Najstarsza pisemna wzmianka o siedzibie na tym miejscu pochodzi z 1367 roku i wiąże się z Albertem z Březí. Pierwotnie stała tu gotycka tvrz - niewielka umocniona rezydencja szlachecka - która w kolejnych stuleciach przechodziła z rąk do rąk pomiędzy lokalnymi rodami, między innymi z Býšova i Úšavy.

Kiedy Vysoký Hrádek trafił do rodu Malovców?

Przełom nastąpił w 1526 roku, gdy majątek kupił Zikmund Malovec. Ród Malovców z Chýnova utrzymał posiadłość aż do początku XIX wieku, systematycznie powiększając okoliczne dobra. To właśnie za czasów Malovców średniowieczną tvrz przebudowano - najpierw na renesansową rezydencję, a około 1790 roku, za Václava Malovca, nadano jej formę bliższą barokowemu dworowi. Na wieży do dziś widać herb rodu Malovców z datą 1805 i inicjałami "WM" - pamiątkę po ostatnich pracach budowlanych zlecanych przez tę rodzinę.

Co się stało z zamkiem po Malovcach?

W 1825 roku ostatni z rodu, František Malovec, sprzedał posiadłość Josefowi Hirschowi za 65 tysięcy złotych. W następnych dekadach zameczek zmieniał właścicieli wielokrotnie, przechodząc przez ręce mieszczańskich i kupieckich rodzin. Po drugiej wojnie światowej i kolejnych przekształceniach własnościowych obiekt należał do rodziny Divišów, od której w 1994 roku - w ramach restytucji majątkowej - kupiła go spółka energetyczna ČEZ, budująca w tym czasie pobliską elektrownię jądrową Temelín.

Dlaczego zamek łączy się z elektrownią jądrową?

Po zakupie przez ČEZ budynek przeszedł gruntowną renowację. Od października 1997 roku Vysoký Hrádek służy jako Infocentrum Elektrowni Jądrowej Temelín - miejsce, gdzie multimedialna ekspozycja przybliża zasady działania energetyki jądrowej i fizyki jądrowej, między innymi za pomocą filmów 3D oraz komory mgłowej pokazującej ślady promieniowania. To połączenie renesansowej architektury z tematyką nowoczesnej energetyki jest unikatowe na skalę całego regionu.

Czy centrum informacyjne można odwiedzić?

Warto sprawdzić aktualny harmonogram przed wizytą - infocentrum bywa okresowo zamykane na czas modernizacji ekspozycji, dlatego dobrze zaplanować wyjazd z wyprzedzeniem, kontaktując się wcześniej z organizatorem.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się zameczek Vysoký Hrádek? W Zvěrkovicach, wsi należącej do gminy Temelín w powiecie Czeskie Budziejowice, około 5 km od Týna nad Wełtawą i niecałe 3 km od elektrowni jądrowej Temelín.

Dlaczego niektóre źródła podają jako lokalizację Temelín, a nie Zvěrkovice? Ponieważ Zvěrkovice są od 1985 roku administracyjnie częścią gminy Temelín - obie nazwy odnoszą się do tego samego miejsca, tylko na różnym poziomie podziału administracyjnego.

Kto zbudował Vysoký Hrádek? Pierwsza wzmianka o siedzibie pochodzi z 1367 roku (Albert z Březí), a obecną, renesansowo-barokową formę zameczek zyskał za rządów rodu Malovców, którzy władali majątkiem od 1526 roku.

Do czego dziś służy budynek? Od 1997 roku działa tu Infocentrum Elektrowni Jądrowej Temelín z multimedialną ekspozycją o energetyce jądrowej.

Skąd wzięła się elektrownia jądrowa w sąsiedztwie zamku? Elektrownia Temelín powstała w bliskim sąsiedztwie zamku w latach 80. i 90. XX wieku; budująca ją spółka ČEZ kupiła zameczek w 1994 roku i przekształciła go w centrum edukacyjne dla odwiedzających.