Vepice

Vepice to niewielka wieś leżąca około dwóch kilometrów od centrum gminy Kovářov, w powiecie Písek, w kraju południowoczeskim. Osada liczy dziś zaledwie kilkadziesiąt mieszkańców, ale jej historia sięga XIV wieku, a w krajobrazie wsi wciąż widać ślady dawnego rycerskiego rodu, kaplicę z początku XX wieku i pozostałości granitowych kamieniołomów.

Skąd wzięła się nazwa Vepice i kiedy wieś powstała?

Pierwotna nazwa osady brzmiała Epice i pochodziła od staroczeskiego imienia Epa lub Epp — od niego wywodzi się też nazwisko miejscowego rodu władyków. Najstarszy zachowany dokument wspominający Vepice pochodzi z 1373 roku i dotyczy sporu sądowego o kamienie graniczne między Jarosławem z Vepic a klasztorem w Milevsku. To właśnie ten spis pozwala datować początki osadnictwa na czas przed drugą połową XIV wieku.

Czy w Vepicích stała twierdza rycerska?

Tak, i to na dość niezwykłym miejscu — na wyspie pośrodku stawu zwanego Nový rybník, na południowo-wschodnim skraju wsi. Twierdza była siedzibą rodu władyków z Vepic, których herbem miała być psia głowa. Jednym z przedstawicieli rodu był František z Vepic, opat klasztoru w Milevsku w latach 1383–1404, który przyczynił się do odbudowy tamtejszego kościoła. Ród i jego twierdza zniknęły z kart historii pod koniec XV wieku — w 1498 roku majątek przeszedł w ręce Jindřicha z Březí, później należał do panów z Březí, a od 1590 roku został połączony z dobrami Kovářova. W 1592 roku dobra trafiły pod zarząd Jiříego ze Švamberka, pana na Orlíku. Sama budowla nie przetrwała do dziś — po dawnej twierdzy pozostał jedynie niewielki, około pięćdziesięciometrowy kopiec na wyspie, chroniony obecnie jako zabytek kultury.

Co jeszcze warto zobaczyć we wsi?

W centrum wsi stoi neoromańska kaplica pod wezwaniem Świętego Krzyża, poświęcona w 1901 roku przez proboszcza F. Bodláčka. Budowę sfinansowała miejscowa społeczność — fundator Jan Dolista przekazał 600 koron, nauczycielka Marie Hlavínová dołożyła 400 koron, a sama wieś pokryła pozostałe koszty materiałów i robocizny w podobnej wysokości. Przy dawnym numerze gruntowym 9 zachowały się fragmenty kamiennych fundamentów po dawnym dworze. W okolicy wsi znajdują się także stawy Nový rybník, Ždír i Díl oraz liczne krzyże przydrożne, w tym kamienny krzyż z 1857 roku i żeliwne krzyże wotywne.

Z czego słynie okolica Vepic?

Region wokół wsi od dawna kojarzony jest z wydobyciem granitu — w pobliskich kamieniołomach pozyskiwano niebieskawy granit dekoracyjny, wykorzystywany w budownictwie i kamieniarstwie. Kamieniołomy te są dziś znane również wśród miłośników mineralogii jako miejsce występowania charakterystycznych okazów skalnych.

Jak zmieniała się liczba mieszkańców Vepic?

Vepice były niegdyś znacznie liczniejszą osadą niż dziś. W połowie XIX wieku liczyły blisko dwustu mieszkańców rozlokowanych w około dwudziestu kilku domach. Stopniowy odpływ ludności trwał przez cały XX wiek — w połowie stulecia wieś liczyła nieco ponad sto osób, a według danych z 2021 roku Vepice zamieszkuje już tylko 39 osób w 32 domach. Do 1960 roku wieś funkcjonowała jako samodzielna gmina, zanim została włączona do Kovářova.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie leży Vepice? Vepice to część gminy Kovářov w powiecie Písek, w kraju południowoczeskim, oddalona około dwóch kilometrów od centrum Kovářova.

Czy twierdza w Vepicích zachowała się do dziś? Nie w formie budowli — z dawnej twierdzy na wyspie na Novém rybníku pozostał jedynie niewielki kopiec ziemny, chroniony jako zabytek kultury.

Kiedy powstała miejscowa kaplica? Neoromańską kaplicę Świętego Krzyża poświęcono w 1901 roku, a jej budowę sfinansowali głównie mieszkańcy wsi.

Ile osób mieszka dziś w Vepicích? Według danych z 2021 roku wieś liczy 39 mieszkańców w 32 domach, co jest znacznie mniejszą liczbą niż w XIX wieku.

Czy Vepice były kiedyś samodzielną gminą? Tak, do 1960 roku, kiedy zostały włączone do gminy Kovářov.