Velká skála

Velká skála to przyrodniczy pomnik w praskiej dzielnicy Troja, jedno z tych miejsc, które łatwo przeoczyć, jadąc do pobliskiego zoo czy ogrodu botanicznego, a które kryje w sobie kawał geologicznej historii Pragi. Skalny grzbiet wznosi się na wysokość 314 m n.p.m. i stanowi najwyższy punkt katastralnego terenu Troi, a jego charakterystyczna, wydłużona sylwetka rysuje się wyraźnie nad południowo-wschodnią krawędzią osiedla Bohnice.

Co sprawia, że ta skała jest wyjątkowa?

Chronione terytorium obejmuje niewielki obszar 1,8 hektara, otoczony 50-metrową strefą ochronną. Sama forma skalna ciągnie się na długości około 500 metrów, przy grubości 40–50 metrów, i zbudowana jest z bardzo twardych, prekambryjskich buliznaków (silcytów) przerośniętych żyłami kwarcu. To one nadają Velkiej skale odporność na erozję, dzięki której przetrwała miliony lat, podczas gdy miększe skały wokół niej stopniowo znikały.

Jak powstała ta skała?

Historia geologiczna Velkiej skały jest zaskakująco burzliwa. Masyw powstał u schyłku prekambru, około 600 milionów lat temu, jako osad krzemionkowy na dnie ówczesnego morza. Od tego czasu teren dwukrotnie funkcjonował jako wyspa – raz w erze paleozoicznej, raz w mezozoicznej – za każdym razem zatapiany, a następnie ponownie odsłaniany przez procesy erozyjne. Ten cykl zatapiania i wynurzania sprawia, że skała jest dziś cennym świadectwem geologicznej przeszłości regionu praskiego, należącego geomorfologicznie do Tabuli Kladneńskiej na Wyżynie Praskiej.

Dlaczego objęto ją ochroną?

Formalną ochronę jako pomnik przyrody Velká skála uzyskała 29 kwietnia 1968 roku decyzją ówczesnego Komitetu Narodowego miasta Pragi. Dziś teren nosi kategorię III według klasyfikacji IUCN (pomnik przyrody) i figuruje pod kodem ewidencyjnym 494. Zarządza nim magistrat stołecznej Pragi.

Co rosło i rośnie na Velkiej skale?

Pierwotnie zbocza porastały fragmenty skalnej stepowej roślinności, charakterystycznej dla nasłonecznionych, suchych i ubogich siedlisk. Z czasem wprowadzono tu nasadzenia gatunków obcych – modrzewia, robinii akacjowej i sosny czarnej. Robinia okazała się szczególnie problematyczna: wiąże do 30 kg azotu rocznie na hektar i wydziela związki hamujące wzrost roślin runa, przez co wypiera rodzime gatunki. Dlatego obecna gospodarka przyrodnicza koncentruje się na usuwaniu tych intruzów i promowaniu rodzimych dębów, głogów i grabów. W runie utrzymują się wrzos, kostrzewy oraz dzwonki, a coroczne letnie koszenie ogranicza gatunki agresywne, dając szansę roślinom rzadszym.

Skąd wzięła się nazwa?

Nazwa „Velká skała" (Wielka Skała) nawiązuje do niegdyś istniejącej sąsiadującej formacji – „Malé skály" (Małej Skały), która została niemal w całości wydobyta w wyniku eksploatacji kamieniołomu i dziś praktycznie nie istnieje. Jedynym śladem po niej jest niewielki park w dzielnicy Bohnice.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Velká skála? W dzielnicy Praga 8-Troja, na południowo-wschodnim skraju osiedla Bohnice, na wysokości 284–314 m n.p.m.

Jak duży jest chroniony obszar? 1,81 hektara, plus 50-metrowa strefa ochronna wokół granic pomnika przyrody.

Od kiedy Velká skála jest chroniona? Od 29 kwietnia 1968 roku, kiedy ustanowiono ją pomnikiem przyrody decyzją Komitetu Narodowego Pragi.

Czym różni się od Malé skály? Malá skála była mniejszą, sąsiadującą formacją skalną, która została w większości wydobyta w kamieniołomie – dziś po niej zostało tylko niewielkie skwer-park w Bohnicach, podczas gdy Velká skála przetrwała dzięki wyjątkowej twardości swojej skały.