Váté písky

Váté písky to narodowy pomnik przyrody na Morawach Południowych, który miejscowi i turyści nazywają potocznie „Morawską Saharą". Chroniony obszar leży między miejscowością Rohatec a przystankiem kolejowym Bzenec-Přívoz, w regionie znanym jako Bzenecká doubrava. Rozciąga się wąskim pasem wzdłuż linii kolejowej Přerov–Břeclav, długim na około 5,5 kilometra i szerokim do 60 metrów, a łączna powierzchnia chronionego terenu wynosi niemal 94,6 hektara.

Skąd wziął się tu piasek?

Piaszczyste podłoże pochodzi z osadów rzeki Morawy, które w plejstocenie zostały nawiane przez wiatr i uformowane w wydmy. Miąższość warstw piasku sięga miejscami aż 30 metrów. To właśnie ta geologiczna historia nadała krajobrazowi charakter przypominający raczej półpustynię niż typową morawską przyrodę – stąd zresztą wzięła się nazwa „Sahara".

Dlaczego zachowały się tu ruchome wydmy?

Pod koniec XVIII wieku w tej okolicy uformowały się ruchome wydmy piaszczyste. Paradoksalnie do ich zachowania przyczyniła się budowa kolei – tak zwanej Kolei Północnej – w roku 1840. Ze względu na eksploatację parowozów, które stwarzały ryzyko pożaru, wzdłuż torów musiał powstać bezleśny pas przeciwpożarowy. Ten zabieg niezamierzenie ochronił otwarte tereny piaszczyste przed zarośnięciem lasem i pozwolił obszarowi zachować swój wyjątkowy charakter do dziś. Status narodowego pomnika przyrody obszar otrzymał w 1990 roku.

Jakie rośliny i zwierzęta tu żyją?

Váté písky chronią rzadkie ekosystemy piaszczystych muraw i płytkich gleb, z którymi związane są zagrożone gatunki roślin. Do najważniejszych należą ostnica (Stipa borysthenica) oraz kostrzewa Dominy (Festuca vaginata subsp. dominii) – gatunki przystosowane do skrajnie suchego i ubogiego w składniki odżywcze środowiska. Suche, nasłonecznione tereny z rzadką roślinnością są też domem dla ciepłolubnych owadów i innych organizmów, którym w typowym morawskim krajobrazie trudno byłoby przetrwać.

Jak zwiedzić to miejsce?

Osoby zainteresowane wizytą mogą skorzystać ze ścieżki edukacyjnej o długości 6,5 kilometra, z sześcioma przystankami, która zaczyna się i kończy w pobliżu dworca kolejowego w Bzencu. Trasa prowadzi przez najciekawsze partie chronionego obszaru i pozwala przejść obok otwartych terenów piaszczystych oraz miejsc, gdzie widoczne są pozostałości dawnych wydm. Dzięki położeniu przy linii kolejowej lokalizacja jest łatwo dostępna nawet bez samochodu – wystarczy wysiąść na stacji Bzenec-Přívoz lub bezpośrednio w Bzencu i ruszyć oznakowaną trasą.

Najczęstsze pytania

Dlaczego Váté písky nazywane są Morawską Saharą? Ze względu na charakterystyczne wydmy piaszczyste i suchy, półpustynny wygląd krajobrazu, który powstał z nawianych piasków rzecznych z okresu plejstocenu.

Kiedy powstała ochrona tego terenu? Obszar uzyskał status narodowego pomnika przyrody w 1990 roku, choć ruchome wydmy formowały się tu już pod koniec XVIII wieku.

Jak długa jest ścieżka edukacyjna? Ścieżka edukacyjna liczy 6,5 kilometra, ma sześć przystanków i zaczyna się oraz kończy w pobliżu dworca kolejowego w Bzencu.

Co czyni to miejsce cennym przyrodniczo? Rzadkie siedliska piaszczystych muraw, z którymi związane są zagrożone gatunki roślin, takie jak ostnica czy kostrzewa Dominy.