U skal

U skal to niewielki, ale naukowo wyjątkowy rezerwat przyrody położony na południowy zachód od wsi Vyšehořovice, w pobliżu Kozovaz, w powiecie Praha-východ w kraju środkowoczeskim. Obszar chroniony zajmuje niecałe 6 hektarów i leży na wysokości od 230 do 241 metrów n.p.m. Status pomnika przyrody nadano mu 1 grudnia 1986 roku decyzją ówczesnego Powiatowego Komitetu Narodowego Praha-východ.

Dlaczego ten teren jest chroniony?

Powodem ochrony nie jest malownicza rzeźba terenu, lecz to, co skrywa się w warstwach skalnych dawnych łomów. W ciemnych, bogatych w węgiel iłowcach z górnej kredy zachował się wyjątkowo rzadki, znany na świecie zespół skamieniałości roślinnych. To właśnie ta paleontologiczna wartość zdecydowała o objęciu terenu ochroną prawną.

Co odkryto w dawnych łomach?

Miejscowe piaskowce wydobywano tu jeszcze w XVIII wieku – trafiały między innymi do budowy kościołów w pobliskich Nehvizdach i Vyšehořovicích. Podczas eksploatacji odsłonięto jednak coś znacznie cenniejszego niż budulec: warstwy z okresu cenomanu kredy górnej, w których zachowały się odciski i szczątki roślin sprzed dziesiątków milionów lat. Badacze Edvín Bayer i Josef Velenovský opisali stąd blisko 80 gatunków roślin cenomańskich, w tym iglaste (araukarie, sekwoje, kunninghamie), paprocie drzewiaste oraz magnolie. Paleontolog Antonín Frič udokumentował dodatkowo znalezione tu owady i słodkowodne małże. Ta różnorodność sprawiła, że stanowisko zyskało renomę w środowisku paleobotaników na całym świecie.

Jak wygląda teren dzisiaj?

Pierwotnie odsłonięte i bezleśne wyrobiska z czasem samoistnie porosły drzewami – dziś teren pokrywa naturalny, spontaniczny drzewostan, który wykształcił się bez ingerencji człowieka. Obok gatunków ruderalnych rozwijają się tu rośliny typowe dla lasów dębowych, a znaczną część powierzchni pokrywają rozległe kobierce mchów. W runie i koronach drzew można spotkać ptaki takie jak jastrząb, dzięcioł czy pokrzewki, a teren daje też schronienie drobnym ssakom.

Kto zarządza rezerwatem?

Nad obszarem opiekę sprawuje Urząd Kraju Środkowoczeskiego. Ze względu na naukowy charakter ochrony – skupiony na warstwach geologicznych i skamieniałościach, a nie na turystycznej infrastrukturze – U skal pozostaje miejscem cichym, odwiedzanym głównie przez miłośników geologii i historii naturalnej regionu.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się U skal? Na południowy zachód od Vyšehořovic, niedaleko wsi Kozovazy, w powiecie Praha-východ w kraju środkowoczeskim.

Od kiedy obszar jest chroniony? Od 1 grudnia 1986 roku, kiedy nadano mu status pomnika przyrody.

Co czyni to miejsce wyjątkowym? Zachowany w dawnych łomach zespół skamieniałości roślin z górnej kredy (cenoman), obejmujący blisko 80 opisanych gatunków, w tym iglaste, paprocie drzewiaste i magnolie.

Czy teren jest zalesiony? Tak, choć pierwotnie wyrobiska były odsłonięte – dziś porasta je drzewostan, który pojawił się samoistnie, bez nasadzeń.

Czy można tam wydobywać skamieniałości? Obszar objęty jest ochroną prawną jako pomnik przyrody, dlatego ingerencja w warstwy geologiczne i pobieranie skamieniałości nie są dozwolone bez zgody administratora.