Trou du Calel

Trou du Calel to rozległy system jaskiniowy na północnym stoku Montagne Noire, w gminie Sorèze w departamencie Tarn. Pod krasowym płaskowyżem Causse kryje się jednocześnie naturalna jaskinia i dawna średniowieczna kopalnia żelaza - połączenie na tyle rzadkie, że Calel uznaje się za jeden z najciekawszych podziemnych zabytków regionu Oksytania.

Jak duży jest podziemny labirynt?

Speleolodzy rozpoznali dotąd ponad 7 kilometrów korytarzy i sal, z różnicą poziomów przekraczającą 130 metrów. To czyni Calel najdłuższą znaną naturalną jaskinią w departamencie Tarn. Wnętrze ma zróżnicowany charakter - od wąskich, krętych przejść po obszerne komory, którymi w niektórych miejscach płynie podziemny potok. Rzeźbę tych korytarzy ukształtowała woda drążąca wapienne skały płaskowyżu przez setki tysięcy lat, a dopiero znacznie później część systemu zaczęli wykorzystywać ludzie.

Skąd w jaskini ślady górnictwa?

Od XI do XII wieku w Calel wydobywano rudę żelaza - w skałach płaskowyżu zalegają bowiem złoża tlenków żelaza, w tym getytu. Datowania radiowęglowe pobranych spod ziemi próbek wskazują na działalność górniczą trwającą od mniej więcej X do XIII wieku, z wyraźnym szczytem intensywności przypadającym na lata 1050-1150. W jednej z komór odkryto pozostałości pieca do bezpośredniej redukcji rudy - dowód na to, że metal przetapiano tuż przy miejscu wydobycia, zamiast transportować surowiec na powierzchnię.

Jakie ślady zostawili dawni górnicy?

To właśnie te ślady czynią Calel wyjątkowym w skali europejskiej. Na ścianach zachował się rysunek wykonany węglem drzewnym, przedstawiający postać ludzką - górnika z kilofem w ręku i koszem (hotą) na plecach. Tego typu średniowieczna ikonografia górnicza spotykana jest niezwykle rzadko, a w połączeniu z sąsiadującymi piecami hutniczymi czyni Calel unikalnym świadectwem pracy w podziemnej kopalni sprzed tysiąca lat. Archeolodzy znaleźli tu również fragmenty ceramicznych lampek oliwnych, ślady po pochodniach, pozostałości drewnianych rusztowań oraz schodów wykutych w kamieniu i glinie. Wśród odcisków stóp zachowanych w wilgotnym podłożu rozpoznano także ślady dzieci w wieku około 6-8 lat, co świadczy o udziale najmłodszych w pracach górniczych. Na dnie jednego z szybów odnaleziono ludzki szkielet - najpewniej ofiarę śmiertelnego upadku.

Czy jaskinię można zwiedzać?

Grota du Calel jest wpisana do rejestru zabytków (Monument Historique) od 1977 roku, a ochronę rozszerzono w latach 1991 i 1995 na kolejne działki wraz z ich podglebiem. Ze względu na kruchość reliktów archeologicznych oraz bezpieczeństwo zwiedzających wejście do wnętrza nie jest swobodnie dostępne - odbywa się wyłącznie za zgodą i w ramach organizowanych działań. Na powierzchni, nad wejściami do jaskini, prowadzi natomiast popularny szlak pieszy łączący Trou du Calel z pobliskim grodziskiem Oppidum de Berniquaut - pętla licząca około 6,8 km, do przejścia w 2-2,5 godziny, prowadząca przez teren objęty również ochroną przyrodniczą płaskowyżu Causse.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się Trou du Calel? Na terenie gminy Sorèze, na północnym stoku Montagne Noire, w departamencie Tarn.

Jak długi jest system jaskiniowy Calel? Rozpoznano ponad 7 km korytarzy i przewyższenie ponad 130 metrów - to najdłuższa znana naturalna jaskinia w Tarn.

Kiedy działała tu kopalnia żelaza? Głównie w XI-XII wieku, z datowaniami radiowęglowymi wskazującymi na aktywność od X do XIII wieku i szczytem około 1050-1150 roku.

Czy jaskinię można zwiedzać samodzielnie? Nie - wnętrze jest chronione jako Monument Historique, a wejście wymaga zgody. Na powierzchni dostępny jest za to szlak pieszy prowadzący obok wejść do jaskini w stronę Oppidum de Berniquaut.