Trojičný stĺp

Trojičný stĺp to barokowa kolumna Trójcy Świętej stojąca w północnej części Námestie slobody, głównego placu Prievidzy na Słowacji. Powstała w 1739 roku z inicjatywy miejscowego księdza Jána Podolana, a jej wykonaniem zajął się rzeźbiarz Dionýz Stanetti. Dziś jest jedną z niewielu zachowanych pamiątek dawnego wyglądu prievidzkiego rynku i punktem, obok którego trudno przejść obojętnie, spacerując po centrum miasta.

Jak wyglądała pierwotna kolumna?

Kolumna wsparta jest na masywnym, trójkątnym cokole — typowym rozwiązaniu dla barokowych pomników wotywnych stawianych w miastach środkowej Europy w XVIII wieku. Pierwotnie miała charakter czysto religijny: została ufundowana ku czci Trójcy Świętej, co znalazło odzwierciedlenie w jej nazwie funkcjonującej do dziś. Ozdobne medaliony na cokole noszą inskrypcje modlitewne, między innymi słowa dziękczynienia „ku czci Najświętszej Trójcy za bliskich i swoich" oraz prośbę, by „straszna zaraza i wojna ominęły miasto i ludzi".

Dlaczego kolumna zmieniła charakter?

W 1797 roku do kompozycji dodano relief świętej Rozalii, patronki chroniącej przed epidemiami. Ta zmiana nie była przypadkowa — święta Rozalia była w tamtym czasie powszechnie czczona w Europie Środkowej jako orędowniczka w czasach zarazy, a jej wizerunek dodawano do istniejących już pomników, nadając im nową funkcję. Od tego momentu Trojičný stĺp zaczęto odczytywać także jako kolumnę morową, wzniesioną w podzięce za koniec epidemii lub jako zabezpieczenie przed jej powrotem. Ten dwoisty charakter — religijnego wotum Trójcy Świętej i pomnika apotropaicznego przeciw zarazie — jest dziś jedną z najciekawszych cech obiektu.

Czy kolumna zawsze stała w tym samym miejscu?

Nie. W swojej historii Trojičný stĺp kilkakrotnie zmieniał lokalizację w obrębie placu. Na obecnym miejscu stanął podczas przebudowy Námestie slobody, zakończonej w 1951 roku. Te przenosiny wiązały się ze zmieniającym się układem urbanistycznym centrum Prievidzy w kolejnych dekadach XX wieku, gdy plac wielokrotnie modernizowano.

Jaki status ochrony ma pomnik?

W 1963 roku Trojičný stĺp został wpisany na listę Narodowych Zabytków Kultury Słowacji, co potwierdziło jego wartość historyczną i artystyczną. Ostatnią gruntowną konserwację przeprowadzono w latach 1992–1995, przywracając kolumnie stan zbliżony do pierwotnego wyglądu i zabezpieczając kamienną substancję zabytku przed dalszą degradacją.

Co warto zobaczyć, odwiedzając kolumnę?

Zwiedzający mogą przyjrzeć się z bliska trójkątnemu cokołowi, reliefowi świętej Rozalii oraz zachowanym inskrypcjom na medalionach — to one najlepiej opowiadają historię pomnika i motywacje jego fundatorów. Kolumna znajduje się w samym sercu Prievidzy, w otoczeniu innych zabytków rynku, co czyni ją naturalnym punktem podczas krótkiego spaceru po historycznym centrum miasta.

Najczęstsze pytania

Kto wzniósł Trojičný stĺp? Kolumnę ufundował ksiądz Ján Podolan, a wykonał ją rzeźbiarz Dionýz Stanetti w 1739 roku.

Dlaczego kolumnę nazywa się też morową? Ponieważ w 1797 roku dodano do niej relief świętej Rozalii, patronki chroniącej przed epidemiami, co nadało jej dodatkowy charakter pomnika wotywnego przeciw zarazie.

Gdzie dokładnie stoi kolumna? W północnej części Námestie slobody, głównego placu Prievidzy, na obecnym miejscu od zakończenia przebudowy placu w 1951 roku.

Czy kolumna jest zabytkiem? Tak, od 1963 roku figuruje jako Narodowy Zabytek Kultury Słowacji. Ostatnią konserwację przeprowadzono w latach 1992–1995.