Totentanz

Totentanz w Bazylei to plac w Grossbasel, przy kościele Predigerkirche, związany z jednym z najsłynniejszych średniowiecznych cyklów Tańca Śmierci w Europie. Dawniej leżał tu cmentarz klasztoru dominikanów, a na jego murze powstało monumentalne malowidło, od którego miejsce wzięło nazwę.

Co to jest Totentanz w Bazylei?

Nazwa oznacza po niemiecku „taniec śmierci" i odnosi się do alegorii, w której szkielety prowadzą do tańca przedstawicieli wszystkich stanów: od papieża i cesarza po chłopa i dziecko. Przesłanie było proste: wobec śmierci wszyscy są równi. Bazylejską wersję datuje się na lata 1439–1440, czyli na czas obrad soboru bazylejskiego (1431–1448). Z racji miejsca powstania nazywa się ją też Predigertotentanz, czyli Tańcem Śmierci kaznodziejów.

Co zobaczysz na miejscu?

Samego malowidła na placu już nie ma. Cykl liczył około 60 metrów i biegł wzdłuż muru cmentarza, a pary postaci naturalnej wielkości, żywy człowiek i tańczący szkielet, opatrzono wierszowanymi dialogami. Mur klasztorny rozebrano w 1805 roku i fresk uległ zniszczeniu. Ocalało 19 fragmentów. Dziś pokazuje się je w Historischen Museum Basel w dawnym kościele Barfüsserkirche, razem z niewielkimi rzeźbiarskimi odwzorowaniami par postaci. Ogólny wygląd cyklu znamy też z kopii i miedziorytów, m.in. według Matthäusa Meriana, oraz z kopii Johanna Rudolfa Feyerabenda z 1806 roku.

Na placu warto połączyć spacer z wizytą w Predigerkirche i obejrzeć okolicę zabudowy Grossbasel, a następnie udać się do muzeum, by zobaczyć oryginalne fragmenty.

Jak zwiedzać?

Najlepiej zacząć od placu i kościoła Predigerkirche, aby zobaczyć, gdzie stał cmentarz klasztorny, a potem odwiedzić muzeum w Barfüsserkirche. Dzięki temu łatwo zestawić miejsce z zachowanymi fragmentami i replikami postaci. Całość zajmuje zwykle kilka godzin spokojnego zwiedzania centrum.

Czy w Bazylei był inny Taniec Śmierci?

Tak. Starszy cykl znajdował się w klasztorze Klingental po stronie Kleinbasel. Również nie przetrwał, a jego wygląd znamy z odrysowań Emanuela Büchela z lat 1766–1768. Nie myl go z Totentanz przy Predigerkirche.

Związek z Jeanem Tinguely

Bazylejski Taniec Śmierci inspirował szwajcarskiego rzeźbiarza Jeana Tinguely'ego. Artysta mówił, że w Bazylei „żył z Tańcem Śmierci", a jego kinetyczny Mengele-Totentanz nawiązuje do tej tradycji. Wystawę poświęconą temu wątkowi pokazało Museum Tinguely.

Najczęstsze pytania

Czy na placu Totentanz można zobaczyć oryginalne malowidło?

Nie. Fresk zniszczono przy rozbiórce muru w 1805 roku. Zachowane fragmenty są w Historischen Museum Basel (Barfüsserkirche).

Ile fragmentów się zachowało?

Uratowano 19 fragmentów malowidła.

Z jakiego okresu pochodzi bazylejski Taniec Śmierci?

Z XV wieku, najczęściej datuje się go na około 1440 roku, czyli na okres soboru bazylejskiego.

Jak długi był cykl?

Miał około 60 metrów i biegł wzdłuż muru cmentarza dominikanów.