Tor

Tor to starożytna wieża obserwacyjna na wzgórzu nad miasteczkiem Jelsa na wyspie Hvar w Chorwacji. Stoi na wysokości około 230–235 metrów nad poziomem morza i należy do najstarszych zabytków tej części Dalmacji.

Czym jest Tor?

Tor to kwadratowa budowla z kamienia układanego bez zaprawy. Zbudowano ją z dużych, ciosanych bloków, nazywanych cyklopowymi. Wieża wzniesiona została na pozostałościach jeszcze starszej, prehistorycznej konstrukcji. Obok niej znajduje się bastion, który jest starszy od samej wieży.

Z jakiego okresu pochodzi?

Źródła datują wieżę na IV lub III wiek p.n.e. Badacze nie są zgodni, kto ją postawił: greccy osadnicy z kolonii Faros (dzisiejszy Stari Grad) czy Ilirowie, którzy mieszkali na wyspie wcześniej. Pochodzenie Toru pozostaje więc przedmiotem dyskusji naukowej.

Z najnowszych badań archeologicznych pochodzi opis autorstwa Miroslava Katicia z 2023 roku. Według niego kwadratowa wieża grecka opiera się o prehistoryczny kopiec grobowy, a zespół umocnień pochodzi z połowy lub drugiej połowy IV wieku p.n.e. Branko Kirigin w 2022 roku w czasopiśmie „Vjesnik za arheologiju i historiju dalmatinsku" omówił, jak stanowisko interpretowano w publikacjach na przestrzeni pięciu stuleci.

Kto opisał Tor jako pierwszy?

Brytyjski podróżnik Richard Francis Burton opisał i naszkicował mury Toru w 1873 roku. Jest uznawany za pierwszą osobę, która udokumentowała je w ten sposób.

Jak dojść na Tor?

Wieża leży nad Jelsą, więc dojście wymaga wspinaczki po wzgórzu. Przewodniki polecają trasę prowadzącą przez średniowieczne ruiny Galešnika. Dzięki temu spacer jest przyjemniejszy, a po drodze można zobaczyć dodatkowy zabytek.

Co zobaczysz z góry?

Największą nagrodą za wysiłek są widoki. Z Toru widać Stari Grad, wyspę Brač oraz kontynent. To samo, co w starożytności, czyni to miejsce wartościowym: wzgórze daje szeroki widok na okolicę i morze.

Najczęstsze pytania

Jak stary jest Tor? Datuje się go na IV lub III wiek p.n.e.

Kto zbudował Tor? Nie ma pewności. Wskazuje się na Greków z Farosu albo wcześniejszych Ilirów.

Gdzie leży Tor? Na wzgórzu nad Jelsą, na wyspie Hvar, około 230–235 m n.p.m.

Czy Tor to zamek? W bazach danych bywa opisywany jako ruina zamku, ale badacze opisują go jako grecką wieżę obserwacyjną z kompleksem umocnień.

Czy warto iść przez Galešnik? Tak, przewodniki polecają tę trasę jako ciekawszą.