Tar Tunnel

Tar Tunnel (Tunel Smołowy) to nieczynny tunel na północnym brzegu rzeki Severn w Coalport, w wąwozie Ironbridge Gorge w hrabstwie Shropshire w Anglii. Miał być kanałem dla węgla, a stał się miejscem, w którym z kamiennych ścian sączy się naturalny bitum.

Czym jest Tar Tunnel?

To ceglany tunel wykuty w zboczu doliny, położony w pobliżu dawnych zakładów porcelany i kanału w Coalport. Dziś zarządza nim National Trust, a obiekt leży w granicach wąwozu Ironbridge Gorge, wpisanego w 1986 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Współrzędne miejsca to około 52,62 N, 2,45 W.

Jak powstał tunel?

Prace rozpoczęto w październiku 1786 roku z inicjatywy mistrza hutniczego Williama Reynoldsa. Plan był praktyczny: tunel miał dotrzeć do kopalń węgla i umożliwić transport urobku podziemnym kanałem prosto do rzeki. Część źródeł podaje, że do odkrycia doszło rok później, w 1787 roku.

Zamiast węgla robotnicy natrafili na warstwę naturalnego bitumu. Około 300 metrów od wejścia z górotworu wypłynęło źródło lepkiej, czarnej substancji. Reynolds zlecił analizę próbek, które potwierdziły, że to naturalny bitum. Zamiast rezygnować z inwestycji, zaczęto go wydobywać.

Do czego używano smoły?

Bitum odprowadzano na zewnątrz, przetwarzano i sprzedawano. Używano go przede wszystkim do impregnowania lin i uszczelniania drewnianych statków. Niewielkie ilości butelkowano jako „Betton's British Oil" i reklamowano jako lek. Wydajność źródła z czasem spadała: w latach 20. XIX wieku było to już około 10 beczek rocznie, a w latach 40. XIX wieku smoła przestała płynąć. Węgiel przewożono tunelem jeszcze w 1801 roku.

Odkrycie na nowo

Tunel popadł w zapomnienie, aż do lat 60. XX wieku, kiedy go odnaleziono, zabezpieczono i częściowo udostępniono zwiedzającym. Do dziś bitum sączy się z jego ścian, co czyni miejsce wyjątkowym wśród zabytków przemysłowych Wielkiej Brytanii.

Najczęstsze pytania

Gdzie leży Tar Tunnel? W Coalport, w wąwozie Ironbridge Gorge, na północnym brzegu Severn, w okolicach miasta Telford.

Czy można wejść do środka? Dostępność zmienia się w czasie. Według informacji z Art Fund obiekt miał zostać ponownie otwarty 1 grudnia 2026 roku, a strona Ironbridge Gorge Museum Trust wskazywała na zamknięcie. Przed wizytą sprawdź aktualne godziny na oficjalnej stronie.

Kto zarządza obiektem? National Trust, który w 2026 roku przejął od Ironbridge Gorge Museum Trust dziesięć muzeów, w tym Tar Tunnel.

Czy to nadal działające źródło? Produkcja handlowa skończyła się w XIX wieku, ale naturalny bitum nadal pojawia się na ścianach tunelu.

Dla kogo to miejsce?

Dla miłośników historii przemysłu, geologii i nietypowych zabytków. Warto połączyć wizytę ze zwiedzaniem pobliskiego Coalport i innych atrakcji wąwozu Ironbridge Gorge, takich jak słynny żeliwny most nad Severn. Tar Tunnel pokazuje, jak nieoczekiwane odkrycie zamieniło nieudany projekt kanałowy w krótkotrwały, ale dochodowy interes, i zostawiło po sobie jedno z najbardziej niezwykłych miejsc rewolucji przemysłowej.