Synagogue of Arlon

Synagoga w Arlon to najstarsza zachowana synagoga w Belgii i jeden z nielicznych na terenie kraju zabytków sakralnych judaizmu wzniesionych jeszcze w XIX wieku. Budynek stoi w mieście Arlon, stolicy prowincji Luksemburg, i od dekad stanowi świadectwo obecności społeczności żydowskiej na tym terenie.

Skąd wzięła się społeczność żydowska w Arlon?

Żydzi pojawili się w Arlon na początku XIX wieku, głównie jako migranci z regionu Lotaryngii. W momencie powstania niepodległej Belgii w 1830 roku miejscowa gmina liczyła zaledwie 31 osób. W kolejnych dziesięcioleciach społeczność systematycznie się powiększała — zajmowała się przede wszystkim handlem bydłem i zbożem, co było typowym zajęciem dla żydowskich rodzin osiadłych na prowincji. Do połowy XIX wieku liczebność gminy wzrosła na tyle, że pojawiła się potrzeba budowy własnego miejsca modlitwy.

Kiedy i jak powstała synagoga?

Decyzję o budowie podjęto około 1860 roku, gdy gmina liczyła już około 130-150 osób. Projekt budynku powierzono prowincjonalnemu architektowi Albertowi Jamotowi (w części źródeł zapisywanemu jako Janot). Warto podkreślić wyjątkowy fakt: to władze miejskie Arlon przekazały działkę pod budowę i dofinansowały inwestycję z funduszy publicznych, dzięki czemu synagoga w Arlon stała się pierwszą w Belgii świątynią żydowską wzniesioną w znacznej mierze za pieniądze samorządu. Prace budowlane ruszyły w styczniu 1864 roku i trwały około dwóch lat — budynek został oddany do użytku i uroczyście otwarty w grudniu 1866 roku (część opracowań podaje rok 1865 jako datę inauguracji).

Jaki styl architektoniczny reprezentuje budynek?

Synagoga została zaprojektowana na planie bazylikowym, w stylu określanym jako neoromański z wyraźnymi wpływami bizantyjskimi. Fasadę zdobią dwie smukłe, symetryczne wieżyczki flankujące wysoki, półkolisty portal wejściowy oraz umieszczoną nad nim rozetę. Taka kompozycja architektoniczna nawiązywała do europejskich trendów w budownictwie synagogalnym XIX wieku, łączących elementy historyzujące z lokalną tradycją budowlaną.

Co działo się z synagogą podczas II wojny światowej?

Okres okupacji niemieckiej był dla żydowskiej społeczności Arlon tragiczny — wielu jej członków zostało deportowanych, a liczba mieszkańców wyznania mojżeszowego drastycznie się zmniejszyła (z niespełna stu osób odnotowanych na początku wojny do znikomej liczby ocalałych po jej zakończeniu). Sam budynek synagogi, w przeciwieństwie do wielu innych obiektów tego typu w Europie, przetrwał wojnę bez większych zniszczeń.

Jaki status ma synagoga dzisiaj?

28 listopada 2005 roku budynek został wpisany na listę głównych zabytków dziedzictwa Walonii (Patrimoine majeur de Wallonie), co potwierdziło jego wyjątkową wartość historyczną i architektoniczną. W 2014 roku synagogę zamknięto z powodu poważnych problemów konstrukcyjnych związanych z wilgocią i rozwojem grzyba domowego, co wymagało gruntownej renowacji. Prace remontowe trwały pięć lat, a obiekt ponownie otwarto dla zwiedzających i wiernych w październiku 2019 roku, w okresie żydowskiego święta Rosz Haszana.

Najczęstsze pytania

Czy to najstarsza synagoga w Belgii? Tak, synagoga w Arlon jest uznawana za najstarszą zachowaną synagogę na terenie Belgii.

Kto zaprojektował budynek? Architekt Albert Jamot (Janot), na zlecenie władz prowincji Luksemburg.

Czy można ją zwiedzać? Po renowacji zakończonej w 2019 roku obiekt funkcjonuje jako miejsce kultu i dziedzictwa, dostępne do zwiedzania w ramach lokalnych szlaków turystycznych i historycznych.

Dlaczego synagoga jest wyjątkowa w skali kraju? Ze względu na fakt, że jej budowa została w dużej mierze sfinansowana z funduszy publicznych miasta, co było ewenementem w historii budownictwa synagogalnego w Belgii.