Synagogue in Golčův Jeníkov

Synagoga w Golčově Jeníkově to jeden z najlepiej zachowanych zabytków żydowskich na Wysoczyźnie Czeskiej, stojący do dziś w sercu dawnej dzielnicy żydowskiej tego niewielkiego miasta w kraju vysočińskim.

Jak dotrzeć?

Golčův Jeníkov leży w powiecie Havlíčkův Brod, kilkanaście kilometrów na wschód od Čáslavi, przy trasie łączącej Kutną Horę z Havlíčkovým Brodem. Do miasteczka najwygodniej dojechać samochodem lub pociągiem — stacja kolejowa znajduje się blisko centrum. Budynek synagogi stoi w obrębie dawnej dzielnicy żydowskiej, wśród zachowanych domów niegdyś zamieszkiwanych przez lokalną gminę, co ułatwia zwiedzanie pieszo bezpośrednio z rynku.

Co zobaczysz?

Żydzi osiedlali się w Golčově Jeníkově już pod koniec XVI wieku, a pierwsza pisemna wzmianka o gminie pochodzi z 1654 roku. Istnienie synagogi w miejscu obecnego budynku potwierdzają dokumenty już z 1659 roku — była to wówczas drewniana świątynia, która z czasem spłonęła w pożarze. Obecny murowany budynek wzniesiono w latach 1871–1873 w stylu neoromańskim z orientalnymi, mauretańskimi zdobieniami, a jego uroczyste otwarcie odbyło się 16 września 1873 roku, w przeddzień Jom Kippur według kalendarza żydowskiego. Architektura budowli bywa porównywana do Synagogi Hiszpańskiej w Pradze z 1868 roku — obie łączy podobny, ozdobny charakter fasady i wnętrza.

Synagoga służyła miejscowej społeczności żydowskiej aż do 1942 roku, kiedy to Żydzi z Golčova Jeníkova zostali deportowani w ramach Holokaustu. Po wojnie, w latach 1942–1965, budynek wykorzystywany był przez Kościół Czechosłowacki Husycki jako miejsce nabożeństw. Później przeszedł pod opiekę Państwowego Muzeum Żydowskiego w Pradze, które urządziło w nim swój depozyt i sfinansowało jego renowację — gruntowny remont przeprowadzono w latach 90. XX wieku, dzięki czemu budynek zachował swój historyczny wygląd do dziś.

Zwiedzający mogą podziwiać charakterystyczną bryłę synagogi z zewnątrz oraz spacerować po dawnej dzielnicy żydowskiej, w której zachowały się domy z czasów świetności miejscowej gminy. To rzadka okazja, by zobaczyć na własne oczy skalę i architekturę żydowskiego życia religijnego w małym czeskim miasteczku sprzed Holokaustu.

Kiedy przyjechać?

Najlepszym momentem na wizytę jest okres wiosenno-letni, gdy dłuższe dni pozwalają swobodnie zwiedzać zarówno synagogę, jak i okoliczną dzielnicę żydowską pieszo. Warto wcześniej sprawdzić aktualne godziny otwarcia i dostępność wnętrza, ponieważ budynek pełni obecnie funkcję muzealną i bywa udostępniany zwiedzającym w ograniczonym zakresie, zgodnie z harmonogramem opiekującej się nim instytucji.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstała obecna synagoga w Golčově Jeníkově? Obecny murowany budynek wzniesiono w latach 1871–1873 w stylu neoromańskim z elementami orientalnymi, na miejscu wcześniejszej drewnianej synagogi wzmiankowanej już w 1659 roku.

Do kiedy synagoga pełniła funkcje religijne? Służyła miejscowej gminie żydowskiej do 1942 roku, kiedy to Żydzi z miasta zostali deportowani w czasie Holokaustu.

Kto opiekuje się dziś budynkiem? Od drugiej połowy XX wieku synagoga znajduje się pod opieką Państwowego Muzeum Żydowskiego w Pradze, które przeprowadziło jej gruntowną renowację w latach 90.

Z czym porównywana jest architektura synagogi? Ze względu na orientalny, ozdobny styl budowlę często porównuje się do Synagogi Hiszpańskiej w Pradze z 1868 roku.