sv. Florián

Socha świętego Floriana to późnobarokowa piaskowcowa rzeźba z 1779 roku, stojąca na dawnym cmentarzu przy kościele Świętej Trójcy we wsi Kameničky na Wysoczyźnie Czesko-Morawskiej (powiat Chrudim, kraj pardubicki). Choć w bazach bywa przypisywana do Filipova, drugiej części tej samej gminy, sama figura stoi w Kameničkach, tuż przy drodze prowadzącej do wejścia kościoła.

Gdzie dokładnie stoi figura?

Rzeźba znajduje się na terenie dawnego przykościelnego cmentarza w Kameničkach, na zachód od ścieżki prowadzącej do wejścia kościoła Świętej Trójcy. Pochowano tu zmarłych do początku XX wieku — potem gmina założyła nowy cmentarz nad plebanią, gdzie w 1910 roku poświęcono kamienny krzyż z udziałem biskupa Josefa Doubravy. Stary cmentarz przy kościele stracił więc swoją pierwotną funkcję, ale pozostał miejscem, w którym do dziś stoi figura świętego.

Dlaczego Filipov i Kameničky bywają mylone?

Gmina Kameničky administracyjnie dzieli się na dwie części: Kameničky i Filipov, oddalone od siebie o około dwa kilometry. Filipov to dawna osada założona pod koniec XVIII wieku w związku z wyrębem lasu na potrzeby okolicznych hut i hamerni, w latach 1930–1985 funkcjonująca nawet jako samodzielna gmina. Gdy dana lokalizacja jest w rejestrach opisywana po prostu jako „Filipov", w praktyce chodzi o całą gminę Kameničky — a konkretny obiekt, taki jak ta figura, może fizycznie stać w drugiej, sąsiedniej części miejscowości, czyli w samych Kameničkach, tam gdzie stoi kościół parafialny.

Jak wygląda sama rzeźba?

Figura przedstawia świętego Floriana w typowej dla niego ikonografii — jako rzymskiego żołnierza w pełnym umundurowaniu, z chorągwią w prawej dłoni, stojącego z wysuniętą do przodu prawą nogą. U jego lewej stopy znajduje się atrybut świętego: płonący dom, na który Florian leje wodę z wiadra trzymanego w lewej ręce. Rzeźba w naturalnej wielkości ustawiona jest na smukłym filarze na niskim cokole, zdobionym motywami akantu i zwieńczonym profilowanym gzymsem. Autor dzieła pozostaje nieznany.

Skąd wzięła się ta figura?

Z zapisów wynika, że piaskowcowa rzeźba świętego Floriana z 1779 roku tworzyła pierwotnie zespół rzeźbiarski razem z kamiennym krucyfiksem z tego samego roku oraz figurą świętego Jana Nepomucena z 1723 roku — oba te obiekty zdobiły niegdyś plac w pobliskim Hlinsku, dzisiejszy plac Poděbradova. W pewnym momencie figura Floriana trafiła jednak do Kameniček, gdzie stoi do dziś przy kościele Świętej Trójcy. Sam kościół wzniesiono w latach 1764–1766 z fundacji hrabiego Filipa Kinskiego na miejscu starszej, drewnianej świątyni, a jego wieżę przebudowano do obecnego kształtu w 1830 roku.

Dlaczego to ważny zabytek?

Cała okolica kościoła Świętej Trójcy w Kameničkach, wraz z figurą świętego Floriana, jest od 1958 roku wpisana na listę nieruchomych zabytków kultury Republiki Czeskiej. Święty Florian, patron strażaków i ludzi zagrożonych ogniem oraz powodzią, był w XVIII i XIX wieku jednym z najczęściej stawianych świętych na wsiach środkowej Europy — jego figury miały chronić okoliczne zabudowania, w większości drewniane, przed pożarami. Ta konkretna rzeźba wyróżnia się dobrze zachowaną, czytelną ikonografią i historią przenosin, która łączy Kameničky z sąsiednim Hlinskiem.

Najczęstsze pytania

Gdzie stoi socha świętego Floriana? Na dawnym cmentarzu przy kościele Świętej Trójcy we wsi Kameničky, w powiecie Chrudim, w kraju pardubickim — niezależnie od tego, że w niektórych rejestrach lokalizacja bywa opisana jako Filipov.

Czy Filipov i Kameničky to to samo miejsce? Nie do końca — to dwie części tej samej gminy Kameničky, oddalone od siebie około dwóch kilometrów. Figura fizycznie stoi w Kameničkach, nie w Filipovie.

Kiedy powstała rzeźba i kto jest jej autorem? Rzeźba pochodzi z 1779 roku, jej autor pozostaje nieznany.

Co przedstawia figura? Świętego Floriana jako rzymskiego żołnierza gaszącego wodą z wiadra płonący dom u jego stóp — to klasyczna ikonografia patrona strażaków.

Czy zabytek jest chroniony? Tak, od 1958 roku figura wraz z całym otoczeniem kościoła Świętej Trójcy jest wpisana na listę nieruchomych zabytków kultury Republiki Czeskiej.