Streljani Prvog splitskog partizanskog odreda

Streljani Prvog splitskog partizanskog odreda to pomnik i krypta w lesie Ruduša w pobliżu Sinja, w Dalmacji (Chorwacja). Upamiętnia miejsce, w którym w 1941 roku rozstrzelano partyzantów z Pierwszego Splickiego Oddziału Partyzanckiego. To spokojne, nieturystyczne miejsce dla osób zainteresowanych historią II wojny światowej i jugosłowiańską architekturą pamięci.

Czego upamiętnieniem jest to miejsce?

W Ruduši rozstrzelano 24 członków Pierwszego Splickiego Oddziału Partyzanckiego, schwytanych w 1941 roku. Oddział należał do pierwszych partyzanckich formacji w Dalmacji, a większość jego bojowników stanowili członkowie splickiej organizacji RNK Split. To właśnie ich pamięci poświęcono pomnik.

Jak wygląda pomnik?

Pomnik wraz z kryptą ukończono w 1962 roku. Zaprojektował go Vuko Bombardelli, a konstrukcja z betonu ma około 5 metrów wysokości i 8 metrów szerokości. Należy do szerszej grupy powojennych jugosłowiańskich monumentów, często określanych słowem „spomenik", które łączyły surową, abstrakcyjną formę z funkcją miejsca żałoby. W bazach dokumentujących takie obiekty figuruje on jako betonowy pomnik z kryptą poświęcony walce Pierwszego Splickiego Oddziału.

Związek ze splickim pomnikiem na Košutach

Pomnik w Ruduši bywa wskazywany jako odpowiednik pomnika na Košutach w Splicie, odsłoniętego w 1961 roku. Splicki obiekt upamiętnia walkę oddziału, a ten pod Sinjem oznacza miejsce egzekucji partyzantów. Oba wpisują się w jedną opowieść o początkach oporu w regionie.

Dlaczego warto o nim wiedzieć

Dla podróżnika to okazja, by zobaczyć nietypowy zabytek poza głównymi szlakami. Okolice Sinja kojarzone są zwykle z innymi atrakcjami regionu, a pomnik w Ruduši pokazuje mniej oczywistą, historyczną warstwę tej części Dalmacji. Betonowa bryła wśród zieleni robi wrażenie swoją skalą i surowością, a krypta nadaje miejscu charakter pamiątkowy, nie rekreacyjny. Odwiedzając je, zachowaj powagę właściwą miejscu pamięci.

Zniszczenia i odnowa

Na początku lat 90. XX wieku pomnik został zdewastowany. W 2009 roku jego odnowę sfinansowali bracia Jozo i Slaven Žužul, przedsiębiorcy budowlani z Imotskiego, co odnotowały chorwackie media. Według bazy spomenikdatabase.org obiekt określano jako zaniedbany, w stanie zaledwie przeciętnym, więc przed wizytą warto sprawdzić aktualny stan.

Najczęstsze pytania

Gdzie leży pomnik? W lesie Ruduša niedaleko miasta Sinj, w regionie Dalmacji w Chorwacji.

Kto zaprojektował pomnik? Vuko Bombardelli; obiekt ukończono w 1962 roku.

Kogo upamiętnia? Partyzantów Pierwszego Splickiego Oddziału Partyzanckiego, z których 24 rozstrzelano w 1941 roku.

Czy pomnik był odnawiany? Tak, w 2009 roku odnowę sfinansowali bracia Žužul, po dewastacji z początku lat 90.

Czy warto tu przyjechać? Jeśli interesują Cię historia XX wieku i betonowa architektura pomnikowa. Nie spodziewaj się rozbudowanej infrastruktury turystycznej; to raczej miejsce refleksji niż atrakcja z infrastrukturą dla zwiedzających. Dojazd planuj samochodem z Sinja.