Stolpersteine

Stolpersteine w Figueres to jedenaście mosiężnych „kamieni pamięci” wmontowanych w bruk miasta – każdy poświęcony jednej osobie deportowanej przez nazistów. To najbardziej osobista forma upamiętnienia ofiar II wojny światowej, jaką można spotkać na katalońskich ulicach: zamiast pomnika czy tablicy zbiorowej – konkretne nazwisko pod stopami przechodnia, w miejscu, gdzie ta osoba naprawdę mieszkała.

Co to są Stolpersteine?

Nazwa pochodzi z niemieckiego i oznacza dosłownie „kamień, o który się potyka się”. Projekt zapoczątkował na początku lat 90. XX wieku niemiecki artysta Gunter Demnig – jego pomysł polegał na osadzaniu w chodniku niewielkich, dziesięciocentymetrowych kostek brukowych z mosiężną płytką na wierzchu. Na płytce wygrawerowane jest imię i nazwisko ofiary, data urodzenia oraz informacja o losie, jaki ją spotkał – deportacja, obóz koncentracyjny, śmierć. Kamień zawsze umieszcza się przed budynkiem, w którym dana osoba mieszkała, zanim padła ofiarą prześladowań. Dziś w całej Europie leży ich już ponad sto tysięcy, co czyni ten projekt największym zdecentralizowanym pomnikiem świata.

Gdzie znaleźć Stolpersteine w Figueres?

Jedenaście kamieni zostało ułożonych w Figueres w październiku 2020 roku z inicjatywy katalońskiej instytucji pamięci historycznej Memorial Democràtic. Uroczystość otwierająca odbyła się na placu przed ratuszem (plaça de l'Ajuntament), gdzie umieszczono pierwszy kamień – poświęcony Vicençowi Gené, mieszkańcowi Figueres urodzonemu w 1888 roku, deportowanemu i zamordowanemu w obozie koncentracyjnym Mauthausen 7 grudnia 1940 roku. Pozostałe kamienie rozmieszczone są w różnych punktach miasta, zawsze przy ostatnim adresie zamieszkania upamiętnionej osoby, więc zwiedzanie ich wszystkich to naturalny spacer po historycznym centrum Figueres.

Jak dotrzeć i zwiedzać?

Kamienie znajdują się w samym centrum miasta, w promieniu kilkuset metrów od głównego placu i ratusza – łatwo dojść tam pieszo z dworca kolejowego czy z okolic Teatro-Museo Dalí. Warto poświęcić na spacer między poszczególnymi Stolpersteinami około godziny, uważnie patrząc pod nogi – kostki są niewielkie i łatwo je przeoczyć wśród zwykłego bruku. Nie ma tu kasy biletowej ani wyznaczonych godzin zwiedzania: kamienie są częścią miejskiej przestrzeni publicznej i dostępne przez całą dobę.

Dlaczego warto je zobaczyć?

Instalacja w Figueres wpisuje się w szerszy program upamiętniania ofiar nazizmu w regionie Alt Empordà i w całej Katalonii, gdzie w ostatnich latach ułożono dziesiątki podobnych kamieni. W Hiszpanii jest ich już około pięciuset, rozproszonych po kilkudziesięciu miejscowościach. Odwiedzenie Stolpersteinów w Figueres to nie tylko lekcja historii – to także sposób na spojrzenie na miasto z innej perspektywy, dostrzeżenie, że za turystycznym obliczem Figueres kryją się też trudne, osobiste historie mieszkańców sprzed niemal wieku.

Najczęstsze pytania

Ile Stolpersteinów jest w Figueres? W październiku 2020 roku ułożono jedenaście kamieni, każdy poświęcony innej osobie deportowanej przez reżim nazistowski.

Gdzie umieszczono pierwszy kamień? Na placu przed ratuszem (plaça de l'Ajuntament), w hołdzie Vicençowi Gené, zmarłemu w obozie koncentracyjnym Mauthausen.

Czy trzeba kupować bilet, żeby je zobaczyć? Nie – kamienie znajdują się w otwartej przestrzeni miejskiej, na chodnikach, i są dostępne bez opłat przez cały czas.

Kto stoi za projektem Stolpersteine? Globalny projekt zainicjował niemiecki artysta Gunter Demnig na początku lat 90., a instalację w Figueres zorganizowała katalońska instytucja Memorial Democràtic.