Statue of Milan Rastislav Štefánik, Prague

Pomnik Milana Rastislava Štefánika stoi na praskim wzgórzu Petřín, tuż przed budynkiem Štefánikovego Obserwatorium. To dzieło rzeźbiarza Bohumila Kafki przypomina o postaci, która połączyła w sobie kariery astronoma, generała i polityka — i która stała się współzałożycielem Czechosłowacji.

Kim był Milan Rastislav Štefánik?

Štefánik urodził się na Słowacji, a zawodowo związał się z astronomią, pracując we Francji, gdzie prowadził obserwacje nieba i uczestniczył w ekspedycjach naukowych. Wybuch pierwszej wojny światowej odmienił jego drogę życiową — wstąpił do francuskiego lotnictwa wojskowego, doszedł do stopnia generała i zaangażował się w działania na rzecz niepodległości Czechów i Słowaków. Razem z Tomášem Garrigue Masarykiem i Edvardem Benešem współtworzył koncepcję wspólnego państwa Czechów i Słowaków, co czyni go jedną z trzech kluczowych postaci powstania Czechosłowacji w 1918 roku. Zginął w maju 1919 roku w katastrofie samolotu w pobliżu Bratysławy, wracając do ojczyzny.

Dlaczego pomnik stoi akurat na Petříně?

Lokalizacja przed obserwatorium na Petříně nie jest przypadkowa — nawiązuje do naukowej części biografii Štefánika, poświęconej astronomii. Rzeźba przedstawia go w stroju lotnika, z hełmem i goglami odsuniętymi na czoło, w pozie nawiązującej do jego wojskowej służby w lotnictwie. Autorem projektu jest Bohumil Kafka, który wygrał konkurs na pomnik Štefánika na początku lat 30. XX wieku. Praska rzeźba jest zmniejszoną, około trzykrotnie mniejszą wersją pierwotnego projektu — mierzy niespełna dwa i pół metra wysokości.

Jakie były losy oryginalnego pomnika?

Pierwotny, pełnowymiarowy pomnik według projektu Kafki stanął w Bratysławie i został odsłonięty pod koniec lat 30. XX wieku, na nabrzeżu Dunaju, w pobliżu Słowackiego Muzeum Narodowego. Po przejęciu władzy przez komunistów Štefánik — jako postać kojarzona z legionami, wojskiem francuskim i przedwojenną, niepodległościową polityką — stał się niewygodny dla nowej władzy. Bratysławski pomnik został zdemontowany i zniszczony w latach 50. XX wieku. Dopiero pod koniec pierwszej dekady XXI wieku, na wniosek strony słowackiej, odlano nową, pełnowymiarową kopię oryginalnego dzieła Kafki, którą ponownie ustawiono w Bratysławie. Praska rzeźba na Petříně, jako zmniejszona replika, przetrwała ten burzliwy okres i do dziś przypomina o naukowym i wojskowym dorobku Štefánika w miejscu ściśle związanym z jego pasją do astronomii.

Co warto zobaczyć w tym miejscu?

Sam pomnik to niewielka, ale wyrazista rzeźba — sylwetka mężczyzny w kombinezonie lotniczym, z uniesioną głową i charakterystycznym gestem, który sprawia wrażenie spojrzenia w niebo. Warto połączyć wizytę z odwiedzinami samego obserwatorium, przed którym stoi pomnik, oraz ze spacerem po całym wzgórzu Petřín, skąd rozciąga się jeden z najlepszych widoków na Pragę. Okolica należy do najczęściej odwiedzanych punktów widokowych miasta, więc pomnik Štefánika łatwo włączyć do dłuższego spaceru po zielonych terenach Petřína.

Najczęstsze pytania

Kto jest autorem pomnika Štefánika na Petříně? Rzeźbę zaprojektował Bohumil Kafka, który wygrał konkurs na upamiętnienie Milana Rastislava Štefánika na początku lat 30. XX wieku.

Dlaczego pomnik ustawiono właśnie przed obserwatorium? Lokalizacja nawiązuje do astronomicznej części życiorysu Štefánika, który zawodowo zajmował się obserwacjami nieba przed wybuchem pierwszej wojny światowej.

Czy to jest oryginalny pomnik Kafki? Praska rzeźba to zmniejszona, około trzykrotnie mniejsza wersja pierwotnego projektu. Pełnowymiarowy oryginał stanął w Bratysławie, ale został zniszczony przez władze komunistyczne w latach 50. XX wieku.

Kim był Milan Rastislav Štefánik? Był słowackim astronomem, generałem francuskiego lotnictwa i politykiem, jednym ze współzałożycieli Czechosłowacji w 1918 roku. Zginął w katastrofie lotniczej w 1919 roku.