Špilberk

Špilberk wznosi się na wzgórzu nad centrum Brna i jest jednym z tych miejsc, które zmieniały funkcję razem z historią regionu — od siedziby władców, przez twierdzę, aż po jedno z najcięższych więzień w Europie. Dziś w jego murach działa Muzeum Miasta Brna, a sam obiekt należy do najczęściej odwiedzanych punktów na turystycznej mapie miasta.

Jak zamek trafił na wzgórze nad Brnem?

Budowę na wzniesieniu nad rzeką Svratką zaczęli w pierwszej połowie XIII wieku czescy Przemyślidzi, a prace dokończył król Przemysł Otakar II. Zamek miał kontrolować dostęp do miasta i podkreślać pozycję władcy — stąd lokalizacja dająca widok na całą okolicę. Charakter obiektu zmienił się wraz z rozwojem sztuki fortyfikacyjnej: w XVII wieku, kiedy Brno rozbudowywano jako ufortyfikowane miasto, Špilberk wpisano w system obrony i przekształcono w regularną twierdzę.

Dlaczego Špilberk kojarzy się przede wszystkim z więzieniem?

Punkt zwrotny przyniósł koniec XVIII wieku. W 1783 roku, z rozkazu cesarza Józefa II, twierdzę zamieniono w zakład karny — najpierw dla groźnych przestępców, potem także dla więźniów politycznych zwożonych z całej monarchii habsburskiej. Podziemne kazamaty, wcześniej służące celom wojskowym (ich rozbudowę w XVIII wieku nadzorował inżynier fortyfikacji, pułkownik Rochepin), zamieniono w cele o wyjątkowo trudnych warunkach. To właśnie stąd wzięła się reputacja Špilberku jako jednego z najcięższych więzień w Europie tamtego okresu.

Kto siedział w celach Špilberku?

Przez cele przewinęli się włoscy karbonariusze, polscy powstańcy z lat 30. XIX wieku, węgierscy działacze ruchów rewolucyjnych i czescy działacze narodowi. Najbardziej znanym więźniem był włoski poeta Silvio Pellico, osadzony tu w latach 1822–1830. Po wyjściu na wolność opisał swój pobyt w książce „Le mie prigioni" („Moje więzienia"), która stała się przez lata jednym z najczytanych świadectw epoki i sprawiła, że o Špilberku usłyszała cała Europa — z niekorzystnym skutkiem dla wizerunku monarchii habsburskiej. W celach trafiał się też słynny czeski zbójnik Václav Babinský.

Co dzieje się na Špilberku dzisiaj?

Po 1855 roku obiekt służył głównie jako koszary, a funkcję więzienia przypominał sobie jeszcze w obu wojnach światowych — w czasie okupacji hitlerowskiej trzymano tu czeskich patriotów. Kazamaty otwarto dla zwiedzających po raz pierwszy w 1880 roku z inicjatywy Antona Costy-Rossettiego, kierującego wówczas wojskowymi budowami w Brnie. Obecnie w zamku działa Muzeum Miasta Brna z ekspozycjami stałymi i czasowymi poświęconymi historii samego obiektu, dziejom miasta i dziedzictwu regionu Moravy. Po gruntownej przebudowie prowadzonej w latach 2025–2026 w północnym skrzydle otwarto nową wystawę o kazamatach z początków II wojny światowej.

Najczęstsze pytania

Czy można zwiedzać podziemne kazamaty? Tak, kazamaty są częścią oferty muzealnej i stanowią jedną z głównych atrakcji Špilberku — pokazują cele więzienne oraz warunki, w jakich przetrzymywano skazanych.

Ile czasu warto zarezerwować na wizytę? Pełne zwiedzenie zamku, wystaw i kazamat zajmuje zwykle od półtorej do dwóch godzin, w zależności od liczby wybranych trasy.

Czy Špilberk to tylko ruina, czy działający obiekt muzealny? To w pełni funkcjonujący kompleks muzealny — budynki zachowały się w dobrym stanie, a wnętrza dostosowano do wystaw stałych i czasowych.

Skąd wziął się widok na Brno ze wzgórza zamkowego? Wzgórze, na którym stoi zamek, było wybrane właśnie ze względu na strategiczne położenie nad miastem — ten sam walor dziś przyciąga turystów szukających punktów widokowych na Brno.