Skalka (homestead)

Skalka to barokowa usedlość na praskim Smíchovie, położona na niewielkim skalistym wzniesieniu, od którego wzięła nazwę. Dziś to opuszczony, popadający w ruinę zespół dawnego gospodarstwa, wokół którego od lat toczy się spór o dalszy los zabytku.

Jak dotrzeć na Skalkę?

Usedlość leży w Praze 5-Smíchov, przy trasie Plzeňské třídy, na wzniesieniu, z którego rozciąga się widok w stronę Košíř. Obok terenu dawnego gospodarstwa znajduje się kompleks sportowy z boiskiem do rugby. Najbliższy przystanek komunikacji miejskiej, Klikovka, jest oddalony o niecałe 200 metrów, więc miejsce jest łatwo dostępne zarówno tramwajem czy autobusem, jak i samochodem. Nazwę Skalki nosi też pobliska ulica Pod Skalkou, prowadząca u podnóża wzgórza.

Skąd wzięła się nazwa Skalka?

Historia miejsca sięga XIV wieku, kiedy w tym rejonie istniały trzy niewielkie winnice, znane pod nazwami Klamperna, Kovářská i Stará. W 1599 roku Dorota Skálová scaliła te działki w jedno gospodarstwo winiarskie, a od jej nazwiska wzięła się późniejsza nazwa całej posiadłości. Sama zabudowa, jaką można oglądać dziś, powstała jednak znacznie później — barokowa usedlość ukształtowała się dopiero pod koniec XVIII wieku.

Co dziś zobaczysz na miejscu?

Założenie składało się z dwukondygnacyjnego domu mieszkalnego oraz trzech budynków gospodarczych, ustawionych wokół dziedzińca. Całość otaczał mur z barokową bramą wjazdową, a przy zabudowaniach znajdował się niewielki park. W XIX wieku posiadłość należała do rodziny Rennerów, lekarzy, którzy w tej części Smíchova mieli w rękach także inne nieruchomości. Na początku lat 60. XX wieku przeprowadzono przebudowę elewacji, która zatarła część pierwotnego, barokowego charakteru budynku. Od 1964 roku usedlość figuruje jako chroniony zabytek, jednak ochrona formalna nie uchroniła jej przed postępującym zniszczeniem — po okresie, gdy budynki pełniły funkcje mieszkalne, popadły w stan zaniedbania. Obecnie teren jest niedostępny dla zwiedzających, zabudowania są częściowo zawalone, a park zarośnięty i zaniedbany; z relacji mieszkańców wynika, że opuszczone wnętrza bywają wykorzystywane przez osoby bezdomne.

Spór o przyszłość zabytku

Od 2005 roku trwa spór dotyczący dalszych losów usedlości. Inwestor, firma Les Marrons, planuje wybudować obok chronionej ruiny dwa nowe, nowoczesne budynki mieszkalne w ramach większego kompleksu określanego jako Skalka Praha 5. Zamierzenie budzi sprzeciw części radnych i mieszkańców Prahy 5, którzy obawiają się, że nowa zabudowa naruszy charakter zabytkowego założenia, a sama historyczna usedlość — mimo planów inwestora dotyczących jej zabezpieczenia — nadal czeka na realny remont. Sprawa pozostaje nierozstrzygnięta, a stan techniczny zabytku z każdym rokiem się pogarsza.

Kiedy przyjechać?

Ponieważ Skalka jest obiektem niedostępnym od środka i znajduje się na prywatnym, częściowo ogrodzonym terenie, warto planować wizytę jako spacer po okolicy — obejrzenie muru, bramy i bryły budynków z zewnątrz oraz skorzystanie z widoku ze wzniesienia. Najlepiej wybrać się tu w cieplejszej porze roku, gdy dłuższe dni pozwalają połączyć spacer po Smíchovie z odwiedzinami pobliskich terenów zielonych i punktów widokowych w stronę Košíř.

Najczęstsze pytania

Czym jest Skalka w Prahe? To barokowa usedlość na Smíchovie, dawne gospodarstwo z domem mieszkalnym, budynkami gospodarczymi, dziedzińcem i parkiem, dziś opuszczone i chronione jako zabytek.

Skąd pochodzi nazwa Skalka? Nazwa wywodzi się od Doroty Skálovej, która w 1599 roku scaliła trzy winnice istniejące w tym miejscu od XIV wieku w jedno gospodarstwo.

Czy Skalkę można zwiedzać? Nie, teren jest niedostępny dla zwiedzających — zabudowania są w złym stanie technicznym, a obiekt można oglądać jedynie z zewnątrz.

Dlaczego wokół Skalki toczy się spór? Od 2005 roku inwestor planuje postawić obok zabytkowej ruiny nowe budynki mieszkalne, co budzi sprzeciw części mieszkańców i radnych Prahy 5 obawiających się o los historycznego założenia.