Serantesko gotorlekuak

Serantesko gotorlekuak (hiszp. Conjunto de fortalezas costeras del monte Serantes) to zespół trzech zabytkowych umocnień wojskowych rozłożonych na szczycie i zboczach góry Serantes, górującej nad gminą Santurtzi w Biskajii, w Kraju Basków. Nazwa baskijska oznacza dosłownie „fortyfikacje Serantesu" — miejsce od ponad dwóch stuleci pełniło funkcję strażnicy pilnującej wjazdu do zatoki Abra i ujścia rzeki Nervión, prowadzącego do portu w Bilbao.

Dlaczego akurat tu zbudowano fortyfikacje?

Serantes wznosi się na 451 metrów i leży na granicy gmin Santurtzi, Zierbena i Abanto-Zierbena, po lewym brzegu ujścia Nervión. Z tej wysokości rozciąga się widok na całe wybrzeże Kantabryjskie oraz na wjazd statków do zatoki, dlatego góra od dawna była naturalnym punktem obserwacyjnym i obronnym — kto kontrolował Serantes, ten kontrolował dostęp do portu w Bilbao od strony morza.

Jakie budowle wchodzą w skład zespołu?

Na system złożony są trzy elementy, rozmieszczone na różnych wysokościach zbocza. Na samym szczycie stoi kamienny torreón — wieża na planie kwadratu, licząca dwie kondygnacje i taras z narożnymi stanowiskami strzelniczymi, skąd żołnierze obserwowali oba brzegi ujścia rzeki. Niżej rozciąga się fuerte, czyli fort o kształcie nieregularnego pięcioboku, otoczony fosą; w jego obrębie mieściły się koszary, magazyny zaopatrzenia oraz budynek dla dowódcy i oficerów. Trzecim elementem jest prochownia El Mazo, położona na zboczu góry wraz z towarzyszącymi jej stanowiskami artyleryjskimi.

Skąd ta warownia ma tak burzliwą historię?

Obecność wojska na Serantesie sięga czasów Filipa V i wojny o sukcesję hiszpańską na początku XVIII wieku, choć zachowane dziś mury pochodzą głównie z XIX wieku. Wieżę na szczycie wzniesiono, by oprzeć się oblężeniom karlistowskim — twierdza przetrwała oblężenie w 1879 roku, a samą budowę ukończono w 1881 roku. Kilka lat później, pod koniec XIX wieku, fort i prochownię rozbudowano na fali obaw o inwazję amerykańską — po wybuchu pancernika USS Maine w 1898 roku hiszpańskie władze wojskowe wzmacniały całe wybrzeże Kantabrii, w tym Serantes. W kolejnych dekadach garnizon stopniowo się kurczył: około 1915–1918 roku fort przestał pełnić funkcję czynnej jednostki wojskowej, choć budynki były jeszcze zamieszkane do połowy lat 20. XX wieku. W 1962 roku teren przejęła gmina Santurtzi.

Czy dziś można je zwiedzać?

W czerwcu 2017 roku Rząd Baskijski wpisał cały zespół fortyfikacji na listę chronionych dóbr kultury w kategorii zespołu zabytkowego. Wieża na szczycie przeszła gruntowną renowację zakończoną w 2020 roku i od tego czasu jest otwarta dla zwiedzających w weekendy. Gmina Santurtzi organizuje także wycieczki z przewodnikiem po całej górze oraz warsztaty przyrodnicze, bo zbocza Serantesu są równocześnie cennym terenem pod względem bioróżnorodności. Szczyt znajduje się około 20 minut jazdy od centrum Bilbao i jest dostępny szlakami pieszymi prowadzącymi od Santurtzi.

Najczęstsze pytania

Co dokładnie oznacza nazwa „Serantesko gotorlekuak"? To baskijskie określenie oznaczające „fortyfikacje Serantesu" — odnosi się do trzyczęściowego zespołu umocnień wojskowych na górze o tej samej nazwie.

Z jakiego okresu pochodzą fortyfikacje? Wojskowa obecność na wzgórzu sięga początku XVIII wieku, ale obecne budowle — wieża, fort i prochownia — powstały głównie w XIX wieku, między wojnami karlistowskimi a końcem stulecia.

Czy wieżę na szczycie można zwiedzić? Tak. Po renowacji zakończonej w 2020 roku torreón jest udostępniony zwiedzającym w weekendy.

Jak dojechać na Serantes z Bilbao? Góra znajduje się około 20 minut jazdy od centrum Bilbao, a na szczyt prowadzą także szlaki piesze wychodzące z Santurtzi.