Santa Maria del castell de Claramunt

Santa Maria del castell de Claramunt to romańskie ruiny kościoła stojące na wzgórzu ponad miejscowością la Pobla de Claramunt, w komarce Anoia, w prowincji Barcelona. Świątynia wznosi się wewnątrz dawnego obwodu murów zamku Claramunt, na prawym brzegu rzeki Anoia, niedaleko miejsca, gdzie łączy się ona z potokiem Riera de Carme.

Gdzie leży ruina kościoła?

Wzgórze zamkowe wznosi się na wysokości około 450–460 m n.p.m. i panuje nad wąwozem, którym Anoia wpływa do kotliny Òdena, otwierając zarazem wejście do wąwozu Capellades. Do ruin prowadzi oznaczona ścieżka zwana „camí del castell", którą można dojść pieszo z centrum la Pobla de Claramunt.

Jaka jest historia miejsca?

Zamek Claramunt pojawia się w źródłach pisanych już pod koniec X wieku – w 978 roku wspomina o nim bulla papieża Benedykta VII skierowana do biskupa Vic, a kolejne dokumenty z lat 90. X wieku odnotowują darowizny i zapisy na rzecz tutejszego kościoła. Twierdza należała do rodu Claramunt, a później przeszła w ręce hrabiów Cardona i pozostawała elementem sieci zamków granicznych, oddzielających hrabstwo Barcelony od terenów Al-Andalus.

Kościół Santa Maria powstał w połowie XI wieku i przez wieki pełnił funkcję pierwszej parafii la Pobla de Claramunt. Latem 1463 roku, w trakcie wojny domowej w Katalonii, cały zespół zamkowy został zburzony na żądanie rady miejskiej Igualady, sprzymierzonej z katalońską Generalitat, ponieważ twierdza znajdowała się wówczas w rękach hrabiów Cardona. Odbudowę prowadził Joan Ramon Folc III de Cardona, a prace ciągnęły się aż do XVI wieku. Kolejny cios zamek otrzymał w 1714 roku, podczas wojny o sukcesję hiszpańską, gdy na rozkaz Filipa V częściowo go zburzono; od tego czasu twierdza nigdy nie została ponownie zamieszkana, choć aż do XVIII wieku pełniła funkcję więzienia.

Jak wygląda architektura kościoła?

Kościół Santa Maria zaliczany jest do stylu lombardzkiego. Pierwotnie miał układ bazylikowy, z trzema nawami zamkniętymi od wschodu trzema absydami. Do dziś zachowały się jedynie dwie z nich – absyda centralna i południowa – nakryte sklepieniami w kształcie ćwiartki kuli. Elewacje zewnętrzne zdobi charakterystyczny fryz ślepych arkadek ułożonych w trzech polach, rozdzielonych pionowymi lizenami. Do budowli dobudowano później kaplicę Santa Margarida.

Sam zamek składał się z dwóch koncentrycznych obwodów murów. Zewnętrzny liczył siedem baszt (pięć półkolistych i dwie czworoboczne), a wewnętrzny, mieszkalny obwód – cztery baszty narożne, w tym wieżę główną o planie wieloboku, oraz gotycką salę nakrytą sklepieniem kolebkowym. Pierwotnie na zamku mogło mieszkać od 40 do 50 osób.

Co można zobaczyć na miejscu dzisiaj?

Kościół stoi dziś bez kultu i w stanie ruiny, a figura Matki Boskiej Mlekiem Karmiącej (Mare de Déu de la Llet), niegdyś czczona w tym miejscu, przechowywana jest obecnie w kościele parafialnym la Pobla de Claramunt. Cały zespół zamkowo-kościelny wpisany jest na listę dóbr kulturowych o znaczeniu narodowym (BCIN) i został częściowo odrestaurowany. Zwiedzanie odbywa się w oznaczonych godzinach, z przewodnikiem, od środy do niedzieli – w miesiącach letnich zwykle rano i późnym popołudniem, zimą w krótszych godzinach przedpołudniowych i wczesnopopołudniowych.

Najczęstsze pytania

Czy kościół Santa Maria można zwiedzać razem z zamkiem? Tak, ruiny kościoła znajdują się wewnątrz dolnego obwodu murów zamkowych i są dostępne w ramach tej samej trasy zwiedzania co reszta twierdzy.

Czy w kościele odbywają się nabożeństwa? Nie. Świątynia jest od dawna nieczynna i pełni wyłącznie funkcję zabytku – obecna parafia la Pobla de Claramunt mieści się w innym kościele w centrum miejscowości.

Ile czasu zajmuje dotarcie do ruin? Wzgórze zamkowe leży bezpośrednio nad miejscowością, a wyznaczona ścieżka „camí del castell" pozwala dojść na miejsce pieszo w kilkanaście–kilkadziesiąt minut, w zależności od tempa marszu.

Dlaczego zamek został zniszczony? Zamek ucierpiał dwukrotnie – w 1463 roku podczas katalońskiej wojny domowej oraz w 1714 roku na rozkaz Filipa V po wojnie o sukcesję hiszpańską, po czym nigdy nie odbudowano go w pełni.