Santa Maria de Jerusalem

Santa Maria de Jerusalem to klasztor klarysek w Barcelonie, którego historia sięga XV wieku, choć dzisiejsza siedziba zakonnic stoi u stóp wzgórza Collserola.

Skąd wzięła się nazwa?

Klasztor założyła w 1453 roku Rafaela Pagès, mieszczanka, która wracała z pielgrzymki do Ziemi Świętej. Po drodze zatrzymała się w Rzymie, gdzie od papieża Mikołaja V uzyskała bullę zezwalającą na powołanie wspólnoty franciszkańskiej. Na pamiątkę odbytej pielgrzymki nowy dom zakonny otrzymał wezwanie Santa Maria de Jerusalem. Od tamtej pory wspólnota klarysek nieprzerwanie działa w Barcelonie, choć – jak się okazało – niejedno przetrwała.

Co zobaczysz na miejscu?

Pierwotny klasztor stał w dzielnicy Raval, tuż przy szpitalu Santa Creu, w miejscu, gdzie dziś rozciąga się plac Gardunya. Budynek nie miał jednak łatwego życia: został splądrowany w 1809 i 1814 roku, w 1835 roku zakonnice musiały go opuścić w ramach hiszpańskiej sekularyzacji majątku kościelnego, a sam gmach służył potem przez kilkanaście lat jako koszary wojskowe, zanim ostatecznie go wyburzono. Z całego kompleksu ocalał tylko krużganek – rozebrano go kamień po kamieniu i w 1885 roku odbudowano jako wewnętrzny dwór kolegium Sant Miquel przy ulicy Muntaner, między ulicami Còrsega i Rosselló. Dziś ten krużganek jest wpisany na listę katalońskich dóbr kultury o znaczeniu lokalnym – zachowały się z niego oryginalne arkady, natomiast stropy, dach i ściany wewnętrzne pochodzą już z XIX-wiecznej adaptacji.

Same zakonnice nie zniknęły – w 1970 roku, trzy lata po wmurowaniu kamienia węgielnego, przeniosły się do nowego, współczesnego klasztoru u podnóża Collserola. To już trzeci dom, jaki wspólnota miała od 1453 roku, bo dwóch poprzednich po prostu nie udało się utrzymać.

Co warto wiedzieć, planując wizytę?

Klasztor przy Collserola to wciąż czynna wspólnota zakonna, a nie muzealny eksponat, dlatego zwiedzanie ogranicza się w praktyce do okolic kościoła i furty. Ciekawostką ostatnich lat jest to, że słodycze wypiekane przez tamtejsze klaryski zostały docenione przez katalański przewodnik gastronomiczny Repsol – to pierwsze takie wyróżnienie w historii tego domu zakonnego, co czyni je nietypowym, ale sympatycznym punktem na trasie dla miłośników lokalnych smaków. Jeśli natomiast interesuje was architektura i historia dawnego klasztoru, warto połączyć wizytę z krótkim spacerem do dawnego kolegium Sant Miquel przy Muntaner, gdzie fizycznie stoi ocalały krużganek.

Jak dotrzeć?

Nowy klasztor leży na obrzeżach miasta, u stóp Collserola, więc najwygodniej dotrzeć tam komunikacją miejską łączącą centrum Barcelony z dzielnicami przy wzgórzu, a krużganek przy Muntaner – w gęściej zabudowanej części Eixample – jest już w pełni dostępny pieszo lub metrem.

Kiedy przyjechać?

Ponieważ to miejsce żywej wspólnoty zakonnej, a nie typowa atrakcja turystyczna, najlepiej wybrać się w spokojniejszych porach dnia, z dala od tłumów – rano lub wczesnym popołudniem, kiedy furta klasztorna jest czynna.

Najczęstsze pytania

Czy Santa Maria de Jerusalem to jeden budynek? Nie do końca – nazwa odnosi się do wspólnoty klarysek istniejącej nieprzerwanie od 1453 roku, ale fizyczne siedziby się zmieniały: pierwszy klasztor w Raval wyburzono, jego krużganek stoi dziś przy ulicy Muntaner, a same zakonnice mieszkają od 1970 roku w nowym domu przy Collserola.

Dlaczego pierwotny klasztor zniknął? Padł ofiarą typowych dla XIX-wiecznej Hiszpanii wydarzeń: grabieży w czasie wojen napoleońskich, a potem sekularyzacji majątku kościelnego w 1835 roku, po której budynek zamieniono na koszary i w końcu wyburzono.

Co warto zobaczyć, jeśli interesuje mnie historia? Ocalały krużganek dawnego klasztoru, wbudowany w 1885 roku w kolegium Sant Miquel przy Muntaner – to jedyny fragment oryginalnej architektury, jaki przetrwał do dziś.

Czy można coś kupić bezpośrednio od zakonnic? Tak, klaryski z klasztoru przy Collserola wypiekają słodycze, które zwróciły uwagę katalońskiego przewodnika gastronomicznego Repsol – to niecodzienna, lokalna atrakcja dla osób szukających autentycznych smaków Barcelony.