Santa Maria d'Amer

Santa Maria d'Amer to dawny klasztor benedyktyński w miejscowości Amer, w regionie La Selva, w prowincji Girona. Budowla stoi w samym centrum miasteczka i należy do najważniejszych zabytków romańskich tej części Katalonii.

Skąd wzięło się to miejsce?

Początków wspólnoty zakonnej szukać trzeba nie w samym Amer, lecz w pobliskim Gironès, gdzie już około 820 roku opat Deodat założył niewielki ośrodek monastyczny pod wezwaniem świętych Medira i Genezjusza. Legenda przypisuje jego fundację samemu Karolowi Wielkiemu, choć historycy traktują to jako opowieść budującą prestiż klasztoru, a nie fakt. Pewne jest natomiast, że król Ludwik Pobożny nadał wspólnocie przywilej immunitetu, potwierdzony następnie przez Karola Łysego w latach 844 i 860 – to właśnie te dokumenty stanowią najstarsze poświadczone ślady istnienia klasztoru.

Dlaczego mnisi przenieśli się do Amer?

Między 935 a 940 rokiem wspólnota opuściła pierwotną siedzibę i przeniosła się do Amer, gdzie zbudowano nowy kościół. Jego konsekracja odbyła się w 949 roku, a w uroczystości wziął udział hrabia Borrell II z Barcelony – co pokazuje, jak duże znaczenie polityczne miała wówczas ta fundacja. Nowa świątynia otrzymała wezwanie Santa Maria i pod tym imieniem klasztor funkcjonował już do końca swojego istnienia.

Jak wyglądał okres świetności?

Kolejne stulecia to czas systematycznego wzrostu majątku i znaczenia klasztoru. Choć formalnie związany z biskupstwem gerundeńskim, w XI i XII wieku cieszył się faktyczną niezależnością. W 1381 roku jurysdykcja nad samą miejscowością Amer przeszła w ręce klasztoru, co czyniło opata realnym panem tego terenu. Rozkwit trwał aż do XIV wieku.

Co zniszczyło klasztor?

Cios, którego wspólnota nigdy w pełni nie odbudowała w dawnym kształcie, przyszedł w latach 1427–1428. Silne trzęsienia ziemi, jakie nawiedziły wówczas Katalonię, poważnie uszkodziły budowlę – zawaliły się sklepienia i krużganki klasztornego kościoła, zniszczeniu uległa też część zabudowań klasztornych. W kolejnych stuleciach, zwłaszcza w XVI i XVII wieku, prowadzono prace odbudowawcze: nawy kościoła przebudowano i rozszerzono, nadając świątyni częściowo nowy kształt.

Jak zakończyła się historia klasztoru?

W 1592 roku, na mocy decyzji papieskiej, klasztor Santa Maria d'Amer połączono z klasztorem Santa Maria de Roses. Wspólnota przetrwała jednak na miejscu jeszcze przez kolejne dwa i pół wieku, aż do fali kasat zakonnych z 1835 roku, kiedy klasztor został ostatecznie zamknięty.

Co warto zobaczyć w architekturze kościoła?

Kościół klasztorny zaprojektowano na planie bazylikowym, z nawami przykrytymi sklepieniem kolebkowym. Prezbiterium zamyka apsyda flankowana dwiema półkolistymi absydiolami, nakrytymi sklepieniami w formie ćwiartki kuli. Elementy te łączą arkady o pełnym łuku, zdobione charakterystycznymi dla architektury lombardzkiej fryzami arkadkowymi (tzw. lesenami) – detal typowy dla wczesnoromańskiego budownictwa sakralnego w Katalonii.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się klasztor Santa Maria d'Amer? W centrum miejscowości Amer, w komarce La Selva, w prowincji Girona, w Katalonii.

Kiedy powstał klasztor? Wspólnota zakonna sięga korzeniami roku 820 (ośrodek w Gironès), a nowy kościół w Amer konsekrowano w 949 roku.

Dlaczego klasztor przestał funkcjonować? W 1592 roku połączono go z klasztorem Santa Maria de Roses, a ostatecznie zamknięto w wyniku kasaty zakonnej w 1835 roku.

Jaki styl architektoniczny reprezentuje kościół? Wczesny romanizm kataloński, z apsydą i absydiolami zdobionymi lombardzkimi lesenami, choć bryła budowli była później przebudowywana w XVI i XVII wieku.