Santa Margarida

Santa Margarida to opuszczona dziś kaplica pustelnicza w gminie Castellgalí, w komarce Bages, w prowincji Barcelona. Stojąca samotnie wśród wzgórz, na wysokości około 345 m n.p.m., liczy sobie niemal osiem wieków historii i należy do najbardziej charakterystycznych zabytków tego niewielkiego katalońskiego miasteczka.

Gdzie się znajduje i jak dotrzeć?

Ruiny kaplicy leżą na uboczu, poza zwartą zabudową Castellgalí, i prowadzi do nich nieutwardzona droga gruntowa – dojazd samochodem osobowym bywa utrudniony, dlatego lepiej sprawdza się pojazd terenowy albo dojście pieszo. W samej wsi na pustelnię wskazuje ulica Carrer de Santa Margarida, łącząca kościół parafialny z doliną Artigues i prowadząca w stronę wzniesienia, na którym stoi obiekt. Teren wokół budynku jest ogrodzony żelazną bramą, która pozostaje zamknięta – zwiedzanie ogranicza się więc do oglądania z zewnątrz.

Co zobaczysz na miejscu?

Z pierwotnej średniowiecznej budowli, wzniesionej w XIII wieku i noszącej niegdyś cechy stylu romańskiego, dziś trudno już odczytać dawny charakter architektoniczny. Zachował się rzut prostokątny, boczne mury, fasada oraz prezbiterium, natomiast dach nie istnieje. Pierwsza pisemna wzmianka o obiekcie pochodzi z 1225 roku, a przy pustelni funkcjonował niegdyś niewielki klasztor prowadzony według reguły augustiańskiej, z zabudowaniami gospodarczymi – sklepionym pomieszczeniem, piecem chlebowym i kuchnią.

W 1772 roku budynek przeszedł gruntowną przebudowę w duchu barokowym: wydłużono nawę, podniesiono poziom sklepienia, usunięto pierwotną wolnostojącą apsydę, a wnętrze ozdobiono barokowymi sztukateriami. Data tej przebudowy widnieje do dziś na drzwiach zakrystii. Z tego samego okresu pochodzą również ocalałe elementy, takie jak dzwonnica w formie ściany (espadania), schody prowadzące niegdyś na chór, pomieszczenie zakrystii oraz otwory po dawnym retabulum ołtarzowym.

XX wiek nie oszczędził budowli – w 1936 roku, w trakcie hiszpańskiej wojny domowej, obiekt został zbezczeszczony, a w 1958 roku zawaliło się jego sklepienie. Kolejny cios przyszedł jesienią 1999 roku, gdy w wyniku gwałtownych opadów deszczu runęła południowa ściana całego zespołu zabudowań. Mimo to boczne mury pustelni wciąż stoją, pozwalając wyobrazić sobie dawną bryłę budynku.

Święto pustelni – Aplec de Santa Margarida

Raz w roku, 21 września, przy kaplicy odbywa się tradycyjny aplec – lokalne święto organizowane przez Muzeum Castellgalí (Museu de Castellgalí). Zwyczaj ten, przywrócony w 1991 roku po latach zaniku, obejmuje mszę, śpiewanie tradycyjnych pieśni zwanych gojos, wspólny posiłek, bicie dzwonów oraz koncert. To jedyny dzień w roku, gdy to odosobnione miejsce gromadzi większą liczbę mieszkańców i gości.

Kiedy przyjechać?

Ze względu na charakter ruiny znajdującej się na otwartym terenie, najlepszym momentem na wizytę są miesiące wiosenne i letnie, gdy dłuższe dni i stabilniejsza pogoda ułatwiają dotarcie nieutwardzoną drogą. Osoby chcące zobaczyć obiekt w otoczeniu lokalnej społeczności powinny zaplanować przyjazd na 21 września, w dniu dorocznego aplec. Warto pamiętać, że sam budynek ogląda się wyłącznie z zewnątrz, gdyż teren jest zamknięty żelazną bramą.

Najczęstsze pytania

Czym jest Santa Margarida w Castellgalí? To dawna średniowieczna kaplica pustelnicza z XIII wieku, wzmiankowana już w 1225 roku, dziś zachowana w formie częściowej ruiny bez dachu.

Czy można wejść do wnętrza kaplicy? Nie – teren wokół budynku jest zamknięty żelazną bramą, a zwiedzanie ogranicza się do oglądania obiektu z zewnątrz.

Dlaczego kaplica jest w tak złym stanie? Zniszczenia narastały stopniowo: profanacja w 1936 roku podczas wojny domowej, zawalenie się sklepienia w 1958 roku oraz upadek południowej ściany zespołu budynków jesienią 1999 roku po ulewnych deszczach.

Kiedy odbywa się święto przy kaplicy? Coroczny aplec organizowany przez Muzeum Castellgalí odbywa się 21 września i obejmuje mszę, śpiew tradycyjnych pieśni, wspólny posiłek oraz koncert.