Sant Miquel de la Portella

Sant Miquel de la Portella to romański kościół stojący na uboczu, kilka kilometrów od miasteczka Santa Coloma de Queralt, w historycznej krainie Conca de Barberà, w prowincji Tarragona. To jeden z tych katalońskich zabytków, które nie znajdziecie w centrum żadnej wsi — świątynia stoi samotnie, otoczona polami i wzgórzami, w miejscu, które dawno straciło swoich mieszkańców.

Gdzie dokładnie stoi ten kościół?

Budynek leży około 5 km od Santa Coloma de Queralt. Dojazd prowadzi drogą łączącą miasteczko z La Panadellą — z tej drogi odchodzi ścieżka, którą trzeba pokonać pieszo, żeby dotrzeć do samego kościoła. Nie ma tu parkingu przy wejściu ani infrastruktury turystycznej — to miejsce dla osób, które szukają kontaktu z historią bez tłumu.

Skąd wzięła się nazwa "la Portella"?

La Portella to dawna osada, dziś całkowicie wyludniona. Nazwa tego miejsca pojawia się w dokumentach już od 976 roku, co czyni je jednym ze starszych udokumentowanych punktów w okolicy Santa Coloma de Queralt. Sam kościół pod wezwaniem św. Michała Archanioła (katalońskie "Sant Miquel") jest wzmiankowany w źródłach od 1293 roku — a więc znacznie później niż sama osada, choć budowla mogła istnieć wcześniej, zanim trafiła do zachowanych zapisów.

Jak wygląda architektura kościoła?

Świątynia ma prostą, jednonawową bryłę. Nawę przykrywa sklepienie kolebkowe o lekko zaostrzonym profilu — rozwiązanie typowe dla późniejszej fazy katalońskiego romanizmu, gdy budowniczowie zaczynali eksperymentować z ostrym łukiem, zanim na dobre zadomowił się on w architekturze gotyckiej. Ściany zewnętrzne wzmocniono przyporami, co wskazuje, że sklepienie wywierało spory nacisk na mury i wymagało dodatkowego usztywnienia konstrukcji.

Co było najcenniejszym elementem kościoła?

Najbardziej wartościowym elementem budowli był portal wejściowy — zespół półkolistych archiwolt osłoniętych zewnętrznym gzymsem ochronnym (tzw. guardapols), typowym dla romańskich portali w tym regionie. Na portalu znajdowały się rzeźbione płaskorzeźby przedstawiające św. Michała ważącego dusze na wadze — motyw znany jako psychostasis, częsty w sztuce średniowiecznej związanej z kultem tego archanioła jako stróża sądu ostatecznego. Niestety, ten unikatowy element rzeźbiarski padł ofiarą kradzieży w 2008 roku i zniknął z miejsca na stałe, co stanowi poważną stratę dla katalońskiego dziedzictwa romańskiego.

Czy warto tam pojechać?

Dla miłośników architektury romańskiej i miejsc "zapomnianych" to warty uwagi przystanek przy okazji zwiedzania okolic Santa Coloma de Queralt. Trzeba jednak liczyć się z tym, że najcenniejszy element — rzeźbiony portal — już tam nie jest, a sam kościół stoi w odludnym, częściowo opuszczonym krajobrazie dawnej osady la Portella.

Najczęstsze pytania

Jak daleko jest Sant Miquel de la Portella od Santa Coloma de Queralt? Kościół znajduje się około 5 km od miasteczka, przy drodze prowadzącej w stronę La Panadelli.

Czy do kościoła da się dojechać samochodem? Dojazd kończy się przy drodze głównej — dalej trzeba iść pieszo ścieżką odchodzącą od trasy Santa Coloma de Queralt–La Panadella.

Czy zachował się słynny rzeźbiony portal? Nie. Oryginalny romański portal z płaskorzeźbą przedstawiającą św. Michała ważącego dusze został skradziony w 2008 roku.

Kim była osada la Portella? To dziś wyludniona miejscowość, której nazwa jest poświadczona w dokumentach już od 976 roku — znacznie wcześniej niż pierwsza wzmianka o samym kościele (1293 rok).