Roman thermae of Valduno

Termy rzymskie w Valduno, w gminie Las Regueras w centralnej Asturii, to pozostałości rzymskiego kompleksu łaźniowego odkryte tuż obok kościoła parafialnego Santa Eulalia de Valduno. Stanowisko uchodzi za jeden z lepiej zachowanych w Asturii przykładów rzymskiej architektury termalnej i figuruje w Inwentarzu Dziedzictwa Kulturowego Asturii.

Gdzie leży Valduno i jak do niego dotrzeć?

Las Regueras to gmina w centralnej części Asturii, granicząca od wschodu z Oviedo, stolicą regionu. Sama miejscowość Valduno leży w dolinie rzeki Nalón, a ruiny term znajdują się bezpośrednio przy kościele Santa Eulalia de Valduno. W okolicy przebiega historyczny szlak Camino Real de la Mesa — starożytna droga łącząca wnętrze Płaskowyżu Kastylijskiego z wybrzeżem Asturii, wykorzystywana już w czasach rzymskich.

Jak odkryto rzymskie termy?

Obecność Rzymian w Valduno była podejrzewana od dawna — już w XIX i XX wieku natrafiano tu na fragmenty ceramiki, monety oraz pozostałości młyna wodnego. W 1947 roku asturyjski archeolog José Manuel González zwrócił uwagę na płytę kamienną z łacińską inskrypcją, odnalezioną w pobliżu kościoła. Przełom nastąpił jednak w 2004 roku, przy okazji prac drogowych prowadzonych w kierunku miejscowego cmentarza — wtedy właśnie odsłonięto caldarium, czyli pomieszczenie z gorącą kąpielą, stanowiące serce rzymskiej łaźni.

Co można zobaczyć na stanowisku?

Odkryte fragmenty pozwalają wyraźnie rozróżnić dwa kluczowe pomieszczenia kompleksu: tepidarium, czyli salę o umiarkowanej temperaturze, oraz caldarium, ogrzewane systemem hypocaustum typowym dla rzymskiej techniki budowlanej. Rozplanowanie wskazuje na układ osiowy, w którym caldarium, tepidarium i frigidarium (sala z zimną kąpielą) ułożone były w jednej linii, połączone bocznym korytarzem komunikacyjnym — rozwiązanie znane z innych prowincjonalnych łaźni rzymskich. Cały kompleks mógł zajmować powierzchnię przekraczającą 200 metrów kwadratowych, jednak dotychczas przebadano niecałe 50 metrów kwadratowych, co oznacza, że znaczna część stanowiska wciąż pozostaje pod ziemią.

Z jakiego okresu pochodzą termy?

Budowę kompleksu datuje się na przełom I i II wieku n.e. Według badaczy obiekt mógł funkcjonować przez kilka stuleci, aż po późną starożytność, sięgającą nawet V wieku n.e. Taka chronologia czyni Valduno ważnym punktem odniesienia w badaniach nad rzymską obecnością w północno-zachodniej Hiszpanii — regionie, który, w przeciwieństwie do bardziej zromanizowanego wnętrza Półwyspu Iberyjskiego, długo zachowywał silne lokalne tradycje kulturowe sprzed podboju.

Jakie znaczenie mają termy dla dziedzictwa regionu?

Dekretem z 23 grudnia 2013 roku władze Asturii wpisały zespół „kościół i willa rzymska w Valduno” do Inwentarza Dziedzictwa Kulturowego regionu, potwierdzając wagę stanowiska dla historii Asturii. Termy w Valduno są rzadkim na tym terenie świadectwem prywatnej rezydencji rzymskiej wyposażonej w rozbudowany system łaźniowy — dowodem obecności zamożnych elit rzymskich lub silnie zromanizowanej ludności lokalnej w dolinie Nalón.

Najczęstsze pytania

Czy termy rzymskie w Valduno można zwiedzać? Stanowisko ma formę odkrytego wykopaliska archeologicznego przy kościele parafialnym w Valduno i stanowi element dziedzictwa rzymskiego gminy Las Regueras.

Ile lat mają termy w Valduno? Kompleks powstał na przełomie I i II wieku naszej ery, co oznacza, że liczy sobie blisko dwa tysiące lat.

Czym różni się caldarium od tepidarium? Caldarium to pomieszczenie z gorącą kąpielą, ogrzewane systemem hypocaustum pod podłogą, natomiast tepidarium pełniło funkcję sali o pośredniej, umiarkowanej temperaturze, przez którą przechodzono między kąpielą zimną a gorącą.

Jak daleko jest z Valduno do Oviedo? Las Regueras, gmina, w której leży Valduno, graniczy bezpośrednio z Oviedo, stolicą Asturii, co czyni termy łatwym celem wycieczki z miasta.