Rašeliniště Haar (natural monument)

Rašeliniště Haar to niewielki, lecz wyjątkowo dobrze zachowany kompleks torfowisk wysokogórskich, ukryty na płaskim grzbiecie w Rudawach, w Kraju Karlowarskim. Przyroda chroniona jest tu od 1933 roku, gdy ministerstwo oświaty i oświecenia narodowego ogłosiło ten teren pomnikiem przyrody – jednym z najstarszych tego typu w regionie. Rezerwat leży na północnym zboczu wzniesienia Lesnatec (860 m n.p.m.), około 3 km na północ od Šindelovej i niecałe 3,5 km na południowy zachód od Přebuzy, w powiecie sokolovskim.

Gdzie dokładnie leży rašeliniště Haar?

Obszar chroniony rozciąga się na wysokości 818–826 m n.p.m. i zajmuje powierzchnię 4,34 ha. Nie jest to jedno zwarte torfowisko, lecz zespół kilku niewielkich, oddzielonych od siebie mokradeł położonych w dorzeczu lewego dopływu potoku Bystřina. Podłoże budują średnioziarniste granity i granodioryty, typowe dla zachodniej części Rudaw. Ten fragment gór należy do geomorfologicznego okręgu Přebuzská hornatina.

Jaki panuje tu klimat?

To jeden z chłodniejszych zakątków Rudaw – średnia roczna temperatura wynosi zaledwie 4–5°C, a okres wegetacyjny trwa praktycznie tylko trzy letnie miesiące. Roczne opady sięgają blisko 1000 mm, co w połączeniu z niską temperaturą i słabym odpływem wody sprzyja gromadzeniu się torfu i utrzymywaniu specyficznego mikroklimatu bagiennego przez cały rok.

Co rośnie na torfowisku?

Krajobraz kształtują podmokłe bory świerkowe oraz doskonale zachowane, karłowate zarośla kosodrzewiny, które na wysokogórskich torfowiskach Rudaw należą do rzadkości. Runo tworzą typowe rośliny torfowiskowe – żurawina błotna, malina moroszka oraz liczne gatunki mchów torfowców (Sphagnum), budujących charakterystyczną, gąbczastą strukturę podłoża. Szczególną wartość przyrodniczą ma obecność rosiczki okrągłolistnej, rośliny owadożernej, która radzi sobie w ubogim w składniki odżywcze środowisku torfowiskowym, chwytając drobne owady.

Jakie zwierzęta można tu spotkać?

Torfowisko i otaczające je lasy to ostoja gatunków związanych z górskimi mokradłami i borami. Wśród ptaków można napotkać płochacza pokrzywnicę oraz świstunkę leśną. Teren zamieszkuje również głuszec – ptak wymagający rozległych, spokojnych ostoi leśnych, coraz rzadszy w środkowej Europie. W runie i wśród mchów żyje jaszczurka żyworodna, dobrze przystosowana do chłodnego, wilgotnego klimatu wysokogórskiego, a także drobne ryjówkowate.

Jaki status ochrony ma ten obszar?

Rašeliniště Haar sklasyfikowane jest w kategorii IV IUCN, czyli jako obszar ochrony siedlisk i gatunków. Oznacza to, że priorytetem zarządzania jest zachowanie konkretnych elementów przyrody – w tym przypadku torfowiskowej flory i fauny – a nie swobodny rozwój naturalnych procesów bez ingerencji człowieka.

Najczęstsze pytania

Czy można zwiedzać rašeliniště Haar? Teren jest dostępny dla turystów poruszających się po wyznaczonych szlakach w okolicy Šindelovej i Přebuzy, jednak ze względu na status pomnika przyrody i wrażliwość ekosystemu torfowiskowego należy poruszać się wyłącznie po utwardzonych ścieżkach, nie schodząc na samo torfowisko.

Dlaczego to miejsce jest chronione od tak dawna? Ochrona sięga 1933 roku, co czyni ten obszar jednym ze starszych pomników przyrody w Kraju Karlowarskim – już wtedy dostrzeżono unikatowość górskich torfowisk z kosodrzewiną i rosiczką na tle intensywnie eksploatowanych wówczas Rudaw.

Co wyróżnia to torfowisko na tle innych w Rudawach? Kombinacja pięciu odrębnych, niewielkich mokradeł w jednym kompleksie, dobrze zachowanych zarośli kosodrzewiny oraz obecność rosiczki okrągłolistnej sprawiają, że Haar jest cennym przykładem wysokogórskiej przyrody torfowiskowej regionu.