Prosenka

Prosenka to niewielki rezerwat przyrody położony na stromym, skalisto-trawiastym zboczu nad doliną rzeki Igławy (Jihlava), w pobliżu wsi Vržanov, w gminie Kamenice, w powiecie Jihlava, w kraju Wysoczyna w Czechach. Zbocze o wystawie od południowej do południowo-zachodniej znajduje się na wysokości 550–570 m n.p.m. Obszar chroniony ustanowiono formalnie 7 maja 1999 roku, choć jako drobnopowierzchniowy rezerwat przyrody funkcjonował już od 1998 roku. W międzynarodowej klasyfikacji IUCN Prosenka zaliczana jest do kategorii IV — obszarów zarządzania siedliskami i gatunkami.

Dlaczego to miejsce jest chronione?

Powodem objęcia ochroną są zbiorowiska trawiasto-zielne, powstałe na dawnych ekstensywnie użytkowanych pastwiskach. To właśnie tego typu suche i umiarkowanie wilgotne łąki, charakterystyczne dla skalistych zboczy nad rzekami, są w Czechach coraz rzadsze — ich przetrwanie zależy od odpowiedniego, tradycyjnego użytkowania, a nie od pozostawienia terenu samemu sobie. Na terenie rezerwatu występuje silnie zagrożony takson, którego obecność była jednym z kluczowych argumentów za objęciem tego miejsca ochroną prawną.

Co żyje w Prosence?

Badania entomologiczne i arachnologiczne przeprowadzone w latach 2009–2010 wykazały niezwykłe bogactwo gatunkowe jak na tak niewielki obszar. Naukowcy odnotowali łącznie 241 gatunków monitorowanych grup owadów i pajęczaków, w tym 143 gatunki chrząszczy, 31 gatunków motyli, 5 gatunków sieciarek (owadów z rzędu Neuroptera obejmującego m.in. mrówkolwy) oraz 62 gatunki pająków. Taka różnorodność jest bezpośrednim efektem specyficznego mikroklimatu skalistego, nasłonecznionego zbocza oraz mozaiki roślinności trawiastej i zielnej, jaka rozwija się na terenach dawnych pastwisk.

Jak dba się o teren rezerwatu?

Ponieważ suche łąki i pastwiska degradują się bez regularnego użytkowania — zarastają krzewami i drzewami, tracąc charakter otwartej murawy — w latach 2020–2022 przeprowadzono na terenie Prosenki projekt restauracyjny. Obejmował on usuwanie samosiewów drzew i krzewów wkraczających na teren dawnych pastwisk, koszenie, grabienie skoszonej biomasy oraz wypas owiec, który naśladuje tradycyjny sposób użytkowania tych terenów sprzed dziesięcioleci. Działania te mają na celu odtworzenie warunków sprzyjających gatunkom światłolubnym i ciepłolubnym, które są sercem wartości przyrodniczej tego miejsca.

Gdzie dokładnie znajduje się Prosenka?

Rezerwat leży w powiecie Jihlava, w kraju Wysoczyna, administracyjnie w gminie Kamenice, tuż przy wsi Vržanov. Współrzędne geograficzne to w przybliżeniu 49,35°N, 15,75°E. Zbocze wznosi się bezpośrednio nad doliną rzeki Igławy, co nadaje temu miejscu charakterystyczny, kanionowaty krajobraz — skały i murawy kontrastują z zielenią doliny rzecznej poniżej.

Najczęstsze pytania

Czy Prosenkę można zwiedzać? Jako rezerwat przyrody obszar podlega ochronie i zwiedzanie powinno odbywać się z poszanowaniem obowiązujących zasad ochrony przyrody, bez schodzenia z wyznaczonych szlaków i bez niszczenia roślinności.

Co jest największą wartością tego miejsca? Zachowane fragmenty suchych i umiarkowanie wilgotnych łąk na skalistym zboczu, będące siedliskiem rzadkich gatunków owadów i pająków oraz przynajmniej jednego silnie zagrożonego taksonu.

Kiedy najlepiej odwiedzić Prosenkę? Ze względu na charakter siedliska — suche, nasłonecznione murawy — najciekawszy przyrodniczo okres to późna wiosna i lato, kiedy widoczna jest największa aktywność owadów i kwitnienie roślin łąkowych.