Pont Tournant sur le Canal de l'Est

Pont Tournant sur le Canal de l'Est to zabytkowy most obrotowy w miejscowości Selles, we francuskim regionie Burgundia-Franche-Comté. To niewielka, ale niezwykła budowla inżynieryjna — jedyny most tego typu na kanale, który do dziś otwiera się ręcznie, tak jak robiono to ponad sto lat temu.

Skąd wziął się ten most?

Historia mostu jest ściśle związana z historią samego kanału. Po klęsce Francji w wojnie z Prusami w 1870 roku i utracie Alzacji oraz części Lotaryngii władze francuskie postanowiły przełamać izolację komunikacyjną Wogezów. Odpowiedzią było wybudowanie Kanału Wschodniego (Canal de l'Est) — szlaku wodnego łączącego dolinę Mozeli z doliną Saony, biegnącego wzdłuż zachodniego zbocza Wogezów. Południowy odcinek kanału, dziś znany jako Kanał Wogezów (Canal des Vosges), oddano do użytku w 1887 roku, a most w Selles powstał właśnie w ramach tej inwestycji.

Projekt mostu przygotował inżynier Travelet, który przedstawił plany w październiku 1879 roku. Prefektura Wogezów ogłosiła przetarg na budowę w marcu 1880 roku, a wykonanie robót powierzono firmie De la Vallée Poussin & Cie.

Jak działa most obrotowy?

Konstrukcja mostu jest prosta, ale skuteczna. Metalowy pomost o długości 13,75 metra i szerokości 3,85 metra, wykonany z blachy ryflowanej, osadzony jest na centralnym czopie obrotowym. Aby przepuścić jednostkę pływającą, most obraca się wokół tej osi, odsłaniając przejście dla barek płynących kanałem. Cała operacja od zawsze wykonywana jest ręcznie — bez silników czy hydrauliki, jedynie siłą mięśni obsługującego mostem pracownika żeglugi. Most spełnia tzw. gabaryt Freycineta, standard wymiarowy przyjęty dla francuskich kanałów w XIX wieku, który do dziś określa maksymalne rozmiary barek poruszających się po Kanale Wogezów.

Most stoi w samym centrum wsi, naprzeciwko ratusza, w miejscu, gdzie kanał biegnie równolegle do rzeki. Nieopodal rzekę przecina osobny most kamienny, natomiast kanał — właśnie most obrotowy.

Dlaczego most w Selles jest wyjątkowy?

To, co czyni ten obiekt naprawdę rzadkim, to fakt, że jest to ostatni most zwodzony na całym kanale, który wciąż obsługiwany jest ręcznie. Pozostałe mosty tego typu na trasie dawno zastąpiono rozwiązaniami zmechanizowanymi. Ze względu na swoją unikalność i dobrze zachowaną, oryginalną mechanikę most w Selles został wpisany do rejestru zabytków — najpierw w grudniu 1994 roku (bariery i mechanizm sterujący), a następnie, w lutym 2001 roku, pełną klasyfikacją objęto sam most, jego mechanizm oraz murowane elementy nabrzeża. Ostatnią renowację przeprowadzono w 2009 roku, dzięki czemu obiekt zachował swój historyczny wygląd i wciąż działa zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem.

Co warto zobaczyć w okolicy?

Selles leży na trasie Kanału Wogezów, popularnej wśród miłośników turystyki wodnej i rowerowej wzdłuż kanałów. Warto zaplanować spacer wzdłuż nabrzeża, by zobaczyć most w akcji podczas przepływu barki, a także odwiedzić pobliski ratusz, względem którego most jest usytuowany.

Najczęstsze pytania

Czym jest pont tournant, czyli most obrotowy? To typ mostu zwodzonego, którego pomost obraca się wokół pionowej osi (czopu), odsłaniając przejście dla jednostek pływających, zamiast unosić się do góry jak w klasycznym moście zwodzonym.

Czy most w Selles nadal działa? Tak, most jest sprawny i wciąż otwierany ręcznie, dokładnie tak jak w chwili jego powstania w XIX wieku.

Dlaczego most jest chroniony jako zabytek? Ponieważ jest ostatnim ręcznie obsługiwanym mostem obrotowym na całym Kanale Wschodnim/Kanale Wogezów, co czyni go unikatowym świadectwem XIX-wiecznej techniki inżynieryjnej.

Gdzie dokładnie znajduje się most? W centrum wsi Selles, naprzeciwko ratusza, w miejscu, gdzie kanał biegnie równolegle do lokalnej rzeki.