Plačící matka

Plačící matka to kamienny pomnik ofiar I wojny światowej stojący w miejskim parku w Šlapanicach, w powiecie Brno-venkov na Morawach. Nazwa oznacza „Płacząca matka" i odnosi się wprost do postaci przedstawionej na cokole – kobiety pogrążonej w żałobie po synu i mężu, którzy nie wrócili z frontu. Od ponad stu lat pomnik przypomina mieszkańcom miasteczka o mieszkańcach Šlapanic, którzy zginęli w Wielkiej Wojnie.

Kto wykonał pomnik i kiedy powstał?

Pomnik ufundowano w 1924 roku, sześć lat po zakończeniu I wojny światowej. Autorem rzeźby jest akademicki rzeźbiarz Josef Kubíček, który nadał dziełu tytuł „Plačící matka" – tytuł ten funkcjonuje dziś jako nazwa własna całego pomnika. Obiekt jest wpisany na listę zabytków kultury (kulturní památka) Republiki Czeskiej, co potwierdza jego wartość historyczną i artystyczną.

Co przedstawia rzeźba?

Centralnym elementem kompozycji jest postać kobiety umieszczona wewnątrz kwadratowego, kamiennego obramowania. Rzeźba przedstawia matkę szukającą grobu męża i syna – gest i poza figury sugerują żal i bezsilność wobec straty, bez patetycznych symboli militarnych typowych dla wielu pomników wojennych tamtej epoki. Na bokach cokołu oraz na jego tylnej ścianie umieszczono płyty z wyrytymi nazwiskami poległych, co czyni z pomnika jednocześnie dzieło sztuki i dokument historyczny nazwisk konkretnych mieszkańców miasta.

Kogo upamiętnia pomnik?

Na pomniku wyryto łącznie 84 nazwiska mężczyzn ze Šlapanic. Struktura strat jest szczegółowo udokumentowana: trzydziestu poległo bezpośrednio na froncie, jedenastu uznano oficjalnie za zmarłych bez ustalenia dokładnych okoliczności, ośmiu uznano za zaginionych, kolejnych ośmiu zmarło już w domu wskutek odniesionych podczas wojny ran, a dwudziestu siedmiu zmarło poza granicami kraju. Taki rozkład liczb pokazuje, jak różnorodne i często niejasne były losy żołnierzy pierwszej wojny światowej – nie każdy poległy miał ustalony grób czy nawet potwierdzoną datę śmierci.

Jaka historia kryje się za jednym z nazwisk?

Najbardziej niezwykłym elementem historii pomnika jest los jednego z zaginionych. Nazwisko żołnierza Františka Fiali, wpisane pierwotnie wśród zaginionych, zostało później z pomnika usunięte – Fiala przeżył wojnę i po czterdziestu dwóch latach spędzonych w Związku Radzieckim wrócił do rodzinnego kraju wraz z żoną i synem. Ten epizod, rzadki w historii pomników wojennych, pokazuje, że część „poległych" żołnierzy w rzeczywistości przeżyła, a ich losy bywały znane rodzinom dopiero dekady po wojnie.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Pomnik znajduje się w miejskim parku w Šlapanicach, miasteczku położonym w powiecie Brno-venkov, tuż przy granicach Brna. Współrzędne geograficzne to 49.1698367, 16.7241586. Park jest ogólnodostępny, a pomnik stanowi jeden z kluczowych punktów historycznych na trasie spaceru po centrum miasteczka.

Najczęstsze pytania

Co oznacza nazwa „Plačící matka"? To dosłownie „Płacząca matka" – tytuł nadany rzeźbie przez jej autora, Josefa Kubíčka, odnoszący się do przedstawionej na pomniku postaci kobiety opłakującej poległych bliskich.

Ile nazwisk widnieje na pomniku? Na cokole wyryto 84 nazwiska mężczyzn ze Šlapanic poległych, zaginionych lub zmarłych w wyniku I wojny światowej.

Czy pomnik można swobodnie zwiedzać? Tak, stoi w ogólnodostępnym miejskim parku w centrum Šlapanic i można go odwiedzić bez żadnych ograniczeń.

Dlaczego jedno z nazwisk zostało usunięte z pomnika? Żołnierz František Fiala, wpisany pierwotnie jako zaginiony, po 42 latach spędzonych w ZSRR wrócił żywy do Šlapanic wraz z żoną i synem, dlatego jego nazwisko usunięto z listy poległych.