Park Archeologiczny Doliny Côa

Park Archeologiczny Doliny Côa to jedno z największych w Europie skupisk prehistorycznej sztuki naskalnej pod gołym niebem. Leży w północno-wschodniej Portugalii, w okolicach miasta Vila Nova de Foz Côa, w dolnym biegu rzeki Côa. Na wpisanej na listę UNESCO dolinie znajdują się tysiące rytów wykonanych przez ludzi epoki kamienia.

Czym jest Park Archeologiczny Doliny Côa?

To rozległy kompleks stanowisk archeologicznych, w którym na skałach wzdłuż rzeki zachowały się ryty z okresu paleolitu i neolitu. Park obejmuje ponad tysiąc dwieście płaszczyzn skalnych z rytami, rozmieszczonych w około osiemdziesięciu miejscach na obszarze około 200 km², który należy do czterech gmin. Zdecydowana większość przedstawień pochodzi z górnego paleolitu. Park powołano w 1996 roku, by chronić rysunki, badać je i udostępniać zwiedzającym.

Jak odkryto ryty i dlaczego dolina jest znana?

Ryty zauważono na początku lat dziewięćdziesiątych, podczas badań terenu pod planowaną zaporę na rzece Côa. Odkrycie wywołało w Portugalii głośne protesty, w których włączyli się także uczniowie, a budowę wstrzymano. Dziś ta historia jest równie ważną częścią wizyty jak same rysunki: pozostałości niedokończonej zapory widać w miejscu zwanym Canada do Inferno.

Co można zobaczyć?

Rytami zdobione są pionowe płyty łupku i granitu. Przedstawienia ukazują głównie zwierzęta, a ich kontury powstawały przez wielokrotne nacinanie skały. Część rysunków jest mocno zniszczona przez erozję, dlatego oglądanie ich wymaga cierpliwości i dobrego światła.

Dla zwiedzających otwarte są trzy stanowiska:

• Penascosa – wyprawy zaczynają się w centrum dla odwiedzających w Castelo Melhor; wycieczka trwa około godziny, a w ofercie bywają też zwiedzania nocne.
• Canada do Inferno – miejsce przy niedokończonej zaporze; zwiedzanie trwa około dwóch godzin i obejmuje spacer na dystansie około kilometra.
• Ribeira de Piscos – trasy startują z centrum w Muxagata i zajmują około dwóch i pół godziny.

Muzeum Côa

Punktem wyjścia jest Muzeum Côa, otwarte w 2010 roku, zaprojektowane przez Camilo Rebelo i Tiago Pimentela. Pełni rolę centrum działań parku i dobrze sprawdza się jako wprowadzenie do sztuki doliny, zanim wyruszy się w teren.

Jak zwiedzać?

Doliny nie zwiedza się na własną rękę. Ponieważ to czynne stanowisko archeologiczne, wejście na stanowiska jest możliwe wyłącznie z przewodnikiem. Warto zarezerwować termin z wyprzedzeniem i sprawdzić aktualne godziny oraz ceny na oficjalnej stronie parku (arte-coa.pt), bo zmieniają się w zależności od sezonu. Muzeum zwykle jest zamknięte w poniedziałki. Zabierz wygodne buty, nakrycie głowy i wodę, bo trasy prowadzą przez otwarty teren, a latem dolina bywa bardzo gorąca.

Najczęstsze pytania

Czy można zobaczyć ryty bez przewodnika? Nie. Wejście na stanowiska odbywa się w grupach z przewodnikiem, ponieważ dolina jest czynnym obiektem archeologicznym.

Które stanowisko wybrać, jeśli mam mało czasu? Najkrótsza jest wycieczka do Penascosa, trwająca około godziny. Canada do Inferno wymaga około dwóch godzin i dodatkowo pokazuje miejsce po niedokończonej zaporze.

Skąd pochodzą ryty? Najwięcej z nich pochodzi z górnego paleolitu, ale w dolinie są także ślady z neolitu.

Gdzie zacząć zwiedzanie? Najlepiej w Muzeum Côa w Vila Nova de Foz Côa, gdzie można poznać kontekst odkrycia i zaplanować wycieczki na stanowiska.