Paradies

Paradies to niewielka, dziś prawie niewidoczna ruina średniowiecznego zameczku na wzgórzu Chotyně, tuż przy wsi Malhostice, będącej częścią gminy Rtyně nad Bílinou w powiecie teplickim. Miejsce leży na wysokości około 273 m n.p.m. i mimo skromnych pozostałości ma nietypową, dobrze udokumentowaną historię – to jedyny zamek, jaki na ziemiach czeskich kiedykolwiek ufundował margrabia miśnieński.

Kto i kiedy zbudował Paradies?

Jedyna zachowana wzmianka pisemna o obiekcie pochodzi z 1402 roku i przetrwała w archiwach drezdeńskich. Wynika z niej, że trzej rycerze – Beneš z Hořovic, Jindřich (Heinrich) Spiegl oraz Dobeš z Branu – uzyskali od margrabiego miśnieńskiego Wilhelma I zgodę na wzniesienie na wzgórzu Chotyně warowni o nazwie „Paradis". Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa „paradisus", czyli raj, i miała podkreślać wyjątkowość położenia nowej budowli.

Dlaczego zamek zniknął z map?

Po dokumencie z 1402 roku żadne późniejsze źródła już nie wspominają o Paradies, co pozostawia historykom pole do domysłów. Możliwe, że budowa nigdy nie została ukończona. Równie prawdopodobne jest zniszczenie warowni w czasie wojen husyckich, około 1426 roku, w powiązaniu z walkami wokół bitwy pod Ústí nad Labem. Czeski historyk August Sedláček wysunął jeszcze inną hipotezę – jego zdaniem Paradis mógł zostać po prostu przemianowany na tzw. Stoličky, drewnianą lub murowaną siedzibę obronną (tvrz), opuszczoną już w XVI wieku, której dokładne położenie do dziś nie zostało ustalone. Żadnej z tych teorii nie da się dziś jednoznacznie potwierdzić.

Co zostało z dawnej warowni?

Z zamku przetrwały wyłącznie skromne fragmenty muru oraz nierówności terenu. Po wschodniej i zachodniej stronie rdzenia wzgórza widoczne są pozostałości fos, a na zachodnim płaskowyżu badacze dopatrują się śladów dawnego podgrodzia lub nawet starszego, prehistorycznego grodziska – kwestia ta wymagałaby jednak dokładniejszych badań archeologicznych. Zachował się również zarys dawnej drogi dojazdowej od strony północnej. W miejscu, gdzie niegdyś stał rdzeń zabudowy, w 2003 roku postawiono krzyż, poświęcony rok później. Od 1964 roku teren ruin figuruje w rejestrze zabytków kultury pod numerem 43153/5-2733.

Jak dotrzeć na miejsce?

Wzgórze Chotyně leży bezpośrednio przy Malhosticach, niewielkiej miejscowości należącej administracyjnie do gminy Rtyně nad Bílinou, około 1,5 km na północny wschód od jej centrum, w powiecie teplickim. Ze względu na skromne, trudne do rozpoznania pozostałości, Paradies to cel raczej dla pasjonatów historii regionu i miłośników spacerów po niewielkich wzniesieniach niż klasyczna atrakcja turystyczna – warto połączyć wizytę z dłuższym spacerem po okolicach Rtyně nad Bílinou.

Najczęstsze pytania

Co dziś można zobaczyć na miejscu ruin Paradies? Bardzo niewiele – drobne fragmenty muru, ślady fos po obu stronach wzgórza oraz krzyż postawiony w 2003 roku w miejscu dawnego rdzenia zabudowy. To ruina dla wytrawnych miłośników historii, nie efektowna atrakcja.

Dlaczego o zamku wiadomo tak mało? Ponieważ zachował się tylko jeden dokument z 1402 roku, zezwalający na budowę. Żadne późniejsze źródło nie wspomina już o Paradies, więc historycy spierają się, czy zamek w ogóle ukończono, czy zniszczyły go wojny husyckie, czy może zmienił nazwę.

Czy Paradies to jedyny taki zamek w regionie? Pod jednym względem tak – to jedyna warownia, jaką na terenie Czech ufundował margrabia miśnieński, co czyni ją unikatową z punktu widzenia historii średniowiecznej dyplomacji i osadnictwa pogranicza.

Jak blisko jest do Malhostic i Rtyně nad Bílinou? Wzgórze z ruinami sąsiaduje bezpośrednio z Malhosticami, lokalną częścią gminy Rtyně nad Bílinou, oddaloną około 1,5 km od jej centrum administracyjnego w powiecie teplickim.