Památník Vystěhování Neveklovska

Památník Vystěhování Neveklovska to pomnik na rynku w Neveklovie, który przypomina jeden z najbardziej dramatycznych epizodów okupacji Czech podczas drugiej wojny światowej — przymusowe wysiedlenie mieszkańców regionu Neveklovska, Benešovska i Sedlčanska. Odsłonięty w 1983 roku, stoi w centrum miasteczka jako trwały ślad wydarzeń, które na kilka lat wymazały z mapy dziesiątki okolicznych wsi.

Co upamiętnia ten pomnik?

Pomnik odnosi się do decyzji niemieckich władz okupacyjnych z lat 1942–1944 o utworzeniu w sercu Protektoratu Czech i Moraw rozległego poligonu wojskowego Waffen-SS, znanego jako SS-Truppenübungsplatz Böhmen. Teren poligonu obejmował obszar wyznaczony w przybliżeniu rzekami Wełtawą i Sázavą oraz liniami kolejowymi Praga–Tábor i Olbramovice–Sedlčany. Aby zwolnić tę przestrzeń pod ćwiczenia wojskowe, okupant zdecydował o całkowitym wysiedleniu ludności cywilnej z wyznaczonej strefy.

Jak przebiegało wysiedlenie?

Ewakuację przeprowadzano etapami, strefa po strefie. Kolejne obszary opróżniano z mieszkańców w konkretnych terminach: strefę IIb do 15 maja 1943 roku, strefę IV do 31 października 1943 roku, strefę III do końca grudnia 1943 roku, a strefę V do 1 kwietnia 1944 roku. Do 15 kwietnia 1944 roku wysiedlono łącznie 65 wsi i 144 osady, obejmujące 5682 domy. Z domów musiało odejść 8619 rodzin, co oznaczało w sumie prawie 31 tysięcy osób. Ludzie tracili nie tylko dach nad głową, ale i cały dobytek — gospodarstwa, pola, cmentarze przodków — praktycznie z dnia na dzień.

Jaki był cel utworzenia poligonu?

Decyzja o wysiedleniu regionu wpisywała się w szerszy plan niemieckiej administracji okupacyjnej wobec Protektoratu, zakładający stopniowe wypieranie czeskiej ludności z określonych obszarów i ich zasiedlanie przez ludność niemiecką. Enklawa poligonowa położona w samym środku Protektoratu miała pełnić funkcję zarówno stricte wojskową — jako miejsce szkolenia jednostek Waffen-SS — jak i element długofalowej polityki germanizacyjnej wobec czeskich ziem.

Dlaczego pomnik stoi akurat w Neveklovie?

Neveklov leżał w samym centrum obszaru objętego wysiedleniem i po wojnie stał się naturalnym punktem odniesienia dla pamięci o tych wydarzeniach — to tutaj krzyżowały się losy wielu wysiedlonych rodzin z okolicznych wsi. Umieszczenie pomnika na miejskim rynku, a więc w przestrzeni codziennie odwiedzanej przez mieszkańców i przejezdnych, miało zapewnić, że historia wysiedlenia nie zostanie zapomniana wraz z upływem kolejnych dekad.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał pomnik? Pomnik odsłonięto w 1983 roku.

Gdzie dokładnie się znajduje? Stoi na rynku (náměstí) w Neveklovie, w centralnej części miasta.

Ile osób dotknęło wysiedlenie z regionu? Z obszaru poligonu wysiedlono do połowy kwietnia 1944 roku około 31 tysięcy ludzi z 65 wsi i 144 osad.

Kto był odpowiedzialny za utworzenie poligonu? Poligon SS-Truppenübungsplatz Böhmen utworzyły niemieckie władze okupacyjne, a teren służył do szkolenia jednostek Waffen-SS.

Czy wysiedlenie objęło tylko okolice Neveklova? Nie — obszar poligonu obejmował także sąsiednie regiony Benešovska i Sedlčanska, tworząc rozległą strefę wysiedloną w samym sercu Protektoratu.