Noria of Alcantarilla

Noria of Alcantarilla to XV-wieczne koło wodne działające do dziś w mieście Alcantarilla, w regionie Murcja w południowo-wschodniej Hiszpanii. Konstrukcja podnosi wodę z Acequia Mayor — głównego kanału irygacyjnego Huerta Murciana — i od ponad pięciu wieków zasila pola położone wyżej niż poziom wody w kanale.

Skąd wzięła się ta noria?

Budowę koła zainicjowała diecezja kartageńska, która w 1451 roku zwróciła się do rady miejskiej Murcji o zgodę na jego wzniesienie. Prace zakończono w 1457 roku. Towarzyszący norii akwedukt powstawał w dwóch etapach — część pochodzi z XV wieku, część z XVI — i od tego czasu był wielokrotnie naprawiany i przebudowywany, zachowując jednak swój pierwotny układ. Sama nazwa "noria" wywodzi się z arabskiego an-na'ura, oznaczającego koło wodne poruszane siłą nurtu.

Koło, które widać dzisiaj, nie jest tym z XV wieku. Obecną konstrukcję zamontowano w 1956 roku — wykonała ją Sociedad Metalúrgica Naval y Terrestre z Alicante. To wersja metalowa, zastępująca wcześniejsze drewniane koła, które trzeba było regularnie odtwarzać ze względu na stały kontakt z wodą.

Co zobaczysz na miejscu?

Koło ma 11 metrów średnicy, 1,90 metra szerokości i wznosi się na 8 metrów nad poziomem wody płynącej w Acequia Mayor. To układ dwupoziomowy — dwie korony, każda z 36 cangilones (czerpakami), łącznie 72 czerpaki, które nabierają wodę u podstawy i wylewają ją w najwyższym punkcie obrotu.

Nieodłącznym elementem zespołu jest akwedukt liczący pierwotnie 25 arkad, z których część nie zachowała się do naszych czasów. Woda podniesiona przez koło trafia do niego, a stamtąd — poprzez akwedukt zwany Cequeta — kierowana jest do sieci mniejszych kanałów, między innymi acequia de la Alquibla (znanej też jako Barreras), skąd grawitacyjnie rozprowadzana jest po polach Huerta Murciana leżących wyżej niż główny kanał.

Mechanizm wciąż pracuje na tych samych zasadach co w średniowieczu: prąd wody napędza koło, czerpaki się napełniają, a przy najwyższym punkcie obrotu opróżniają wodę do kanału zasilającego pola. To rzadki przykład działającej infrastruktury irygacyjnej, a nie wyłącznie zabytku muzealnego.

Jak dotrzeć do Noria of Alcantarilla?

Alcantarilla leży kilka kilometrów na południowy zachód od centrum Murcji, dobrze skomunikowane z miastem drogami lokalnymi i regionalnymi. Sama noria stoi w obrębie miasta, nad przebiegiem Acequia Mayor, w łatwo dostępnym punkcie — nie wymaga dojazdu w tereny podmiejskie ani dłuższych przejść.

Kiedy przyjechać?

Koło pracuje niezależnie od sezonu, bo napędza je stały nurt kanału, więc oglądać je można przez cały rok. Region Murcji ma gorące lata, dlatego wiosna i jesień to komfortowe okresy na dłuższy spacer po okolicy i obejrzenie akweduktu bez pośpiechu.

Najczęstsze pytania

Czy koło wciąż działa, czy to tylko eksponat? Koło rzeczywiście podnosi wodę z Acequia Mayor i wykorzystuje ją do nawadniania pól leżących wyżej niż poziom kanału — to działająca infrastruktura, nie makieta.

Czy obecne koło jest tym oryginalnym z XV wieku? Nie. Pierwsze konstrukcje były drewniane i wymagały częstej wymiany. Obecne, metalowe koło zamontowano w 1956 roku.

Ile czerpaków ma koło? 72 czerpaki (cangilones), po 36 na każdej z dwóch koron koła.

Co to za akwedukt stojący przy norii? To akwedukt z dwiema fazami budowy — XV i XVI wiek — pierwotnie liczący 25 arkad, którymi woda podniesiona przez koło trafiała dalej do sieci kanałów irygacyjnych.