New synagogue in Velké Meziříčí

Nowa synagoga w Velké Meziříčí to neogotycki budynek z czerwonej cegły, stojący we wschodniej części miasta w kraju wysoczyńskim, kilkanaście kilometrów od Żďáru nad Sázavou. Choć nazywana „nową", ma już ponad 150 lat i należy do najciekawszych zabytków sakralnych regionu związanych z historią miejscowej społeczności żydowskiej.

Kiedy powstała synagoga?

Kamień węgielny pod budowę położono 2 lipca 1868 roku, a prace ukończono 7 lipca 1870 roku — budowa trwała więc dokładnie dwa lata. Projekt przygotował wiedeński architekt August Prokop, a samą realizację powierzono miejscowemu budowniczemu Václavowi Roučce. Budynek powstał w stylu pseudogotyckim, nawiązującym do XIX-wiecznej mody na neogotyk w architekturze sakralnej Europy Środkowej.

Jak wygląda budynek?

Synagoga wyróżnia się charakterystyczną bryłą z czerwonej cegły, ostrołukowymi otworami okiennymi i dekoracyjnym detalem typowym dla neogotyku. Okna zdobiły kolorowe witraże z motywem Gwiazdy Dawida, a nad wejściem umieszczono dwa otynkowane pasy z hebrajskimi cytatami biblijnymi. Ten detal architektoniczny do dziś pozwala rozpoznać pierwotną, sakralną funkcję budynku, mimo że przez dekady służył zupełnie innym celom.

Do kiedy odbywały się tu modlitwy?

Synagoga pełniła swoją religijną funkcję nieprzerwanie od 1870 roku aż do początku II wojny światowej. W 1940 roku budynek został zdewastowany przez nazistów, a od 1943 roku wykorzystywano go jako zaplecze zaopatrzeniowe niemieckiej armii — funkcja sakralna wygasła wraz z wybuchem wojny i eksterminacją lokalnej społeczności żydowskiej.

Co działo się z budynkiem po wojnie?

Po wojnie synagoga straciła swoje pierwotne przeznaczenie na dobre. Przez wiele lat służyła jako magazyn, a później mieściła się w niej azjatycka hala targowa z tanim towarem. Po restytucji majątku budynek był wynajmowany na cele komercyjne — kolejne dekady to historia adaptacji sakralnego wnętrza do funkcji handlowych i magazynowych, dalekich od jego pierwotnego przeznaczenia.

Co dzieje się z synagogą dzisiaj?

Od 2023 roku Nowa synagoga jest własnością miasta Velké Meziříčí, które stopniowo prowadzi jej renowację. Obecnie budynek pełni funkcję przestrzeni kulturalnej — miasto planuje dalsze wykorzystanie obiektu i jego otoczenia na potrzeby wydarzeń kulturalnych i społecznych. To symboliczny powrót budynku do roli miejsca spotkań społeczności, choć już w świeckim wymiarze.

Najczęstsze pytania

Czy synagoga jest dostępna dla zwiedzających? Budynek jest obecnie w trakcie stopniowej renowacji prowadzonej przez miasto, które wykorzystuje go jako przestrzeń kulturalną — warto sprawdzić aktualny harmonogram wydarzeń przed wizytą.

Czym różni się od Starej synagogi w Velké Meziříčí? Velké Meziříčí ma dwie synagogi — starszą i „nową", zbudowaną w latach 1868–1870. Ta druga jest właśnie opisywanym tu neogotyckim budynkiem z czerwonej cegły.

Jaki styl architektoniczny reprezentuje budynek? Synagoga została zaprojektowana w stylu pseudogotyckim (neogotyckim), popularnym w XIX-wiecznej architekturze sakralnej Europy Środkowej, z charakterystycznymi ostrołukowymi oknami i ceglaną elewacją.

Gdzie dokładnie znajduje się synagoga? Obiekt leży w Velké Meziříčí, mieście w kraju wysoczyńskim w Czechach, w pobliżu centrum historycznej zabudowy miasta.