Na Hradech

Na Hradech to niewielki, ale niezwykle gęsty przyrodniczo rezerwat położony tuż na wschód od wsi Žáravice, w powiecie pardubickim w Czechach. Ochroną objęto tu zaledwie 9,52 hektara, a jednak na tak małej przestrzeni zmieściło się kilka zupełnie różnych światów: wapienne zbocze, starodrzew grądowy, staw z bogatą roślinnością brzegową i pozostałości średniowiecznej warowni. To połączenie sprawia, że spacer po Na Hradech zajmuje niewiele czasu, ale zostawia wrażenie, jakby przeszło się przez kilka odrębnych krajobrazów naraz.

Co znajdziemy w rezerwacie?

Trzon obszaru chronionego stanowi grąd grabowo-dębowy z domieszką buka, rosnący na wapiennym eluwium. Taki typ podłoża, uboższy w wodę i bogatszy w minerały niż okoliczne gleby, sprzyja rzadszym gatunkom roślin, których nie spotka się w typowych czeskich lasach nizinnych. U podnóża zbocza leży staw Švihov – to właśnie na jego brzegu rośnie okazały gatunek pióropusznika, rzadkiej rośliny wymagającej wilgotnego i zacienionego siedliska. Obecność stawu, łąk i wapiennych stoków w bezpośrednim sąsiedztwie tłumaczy, dlaczego cały teren objęto ochroną – to właśnie ta mozaika siedlisk, a nie pojedynczy unikalny gatunek, stanowi o wartości przyrodniczej Na Hradech.

Historia sięgająca średniowiecza

Nazwa rezerwatu – dosłownie „Na grodziskach” – nie jest przypadkowa. Na wapiennym wzniesieniu nad stawem Švihov zachowały się relikty dawnej warowni znanej jako Kozákův hrádek, związanej z historią pobliskiej wsi Žáravice, sięgającej XV wieku. Dziś po obronnej budowli pozostały jedynie ślady w terenie – widoczne dla uważnego obserwatora wzniesienia i zagłębienia w ziemi – ale sama lokalizacja, na wysokim, trudno dostępnym cyplu nad wodą, dobrze tłumaczy, dlaczego akurat to miejsce wybrano pod obronną siedzibę.

Rezerwat ma też nowszą, kulturalną kartę w swojej historii. W 1954 roku, jeszcze przed formalnym objęciem terenu ochroną przyrodniczą (co nastąpiło 17 lutego 1956 roku), urządzono tu naturalny amfiteatr wykorzystujący ukształtowanie zbocza. Przez wiele lat odbywały się w nim przedstawienia teatralne, co czyni Na Hradech rzadkim przykładem miejsca łączącego funkcję rezerwatu przyrody z lokalną tradycją kulturalną.

Ptaki i inne życie rezerwatu

Zróżnicowanie siedlisk – las, staw, łąki i skaliste zbocza – sprawia, że Na Hradech jest chętnie odwiedzane przez ptaki. Obszar określany jest jako prawdziwy raj dla gatunków objętych ochroną, które znajdują tu zarówno miejsca lęgowe w starodrzewiu, jak i żerowiska na wodzie i łąkach. Dla obserwatorów ptaków to jedno z tych miejsc, gdzie na niewielkiej przestrzeni można spotkać przedstawicieli kilku różnych środowisk.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Na Hradech? Rezerwat leży bezpośrednio na wschód od wsi Žáravice, w powiecie pardubickim, w środkowych Czechach.

Kiedy powstał rezerwat? Formalnie ochroną objęto go 17 lutego 1956 roku.

Co jest głównym powodem ochrony tego terenu? Staw z otaczającymi go łąkami oraz wapienne zbocza porośnięte grądem grabowo-dębowym z domieszką buka.

Czy w rezerwacie są ślady dawnej zabudowy? Tak – na wzniesieniu nad stawem Švihov zachowały się pozostałości średniowiecznej warowni Kozákův hrádek.

Czy można tam znaleźć coś związanego z kulturą, a nie tylko przyrodą? Tak, w 1954 roku urządzono tam naturalny amfiteatr, wykorzystywany przez lata do przedstawień teatralnych.