Moulin de Thévalles

Moulin de Thévalles to zabytkowy młyn wodny w Chémeré-le-Roi, w departamencie Mayenne, pracujący nad rzeką Erve u podnóża XVI-wiecznego zamku Thévalles. To jedyny młyn wodny w Mayenne, który można zwiedzić od wewnątrz i zobaczyć jego mechanizm w ruchu.

Gdzie leży młyn i kto go zbudował?

Młyn stoi na drodze z Chémeré-le-Roi do Saulges, w pobliżu znanych jaskiń w Saulges, tuż pod skarpą, na której wznosi się zamek Thévalles. Obecną budowlę wznieśli panowie na Thévalles poniżej swojej rezydencji, a jej korzenie sięgają dużo dalej — na tym samym miejscu istniały wcześniej dwa kolejne młyny wodne. Pierwszy z nich powstał prawdopodobnie już w X lub XI wieku, choć w dokumentach pojawia się dopiero pod rokiem 1260.

Jaką rolę odegrał młyn podczas wojny stuletniej?

W 1429 roku, w czasie angielskiej okupacji regionu Maine, młyn i sąsiadujący z nim zamek stały się celem oblężenia wojsk angielskich. Miejscowy pan, Jean de Thévalles, zdołał obronić posiadłość i zmusić najeźdźców do odstąpienia od oblężenia — epizod ten do dziś przywoływany jest jako jeden z ważniejszych momentów w historii tego miejsca.

Co sprawia, że mechanizm młyna jest wyjątkowy?

Obecna postać młyna pochodzi z 1850 roku, gdy budowlę przebudowano i wyposażono w mechanizm typu angielskiego o masie ponad 30 ton, rozłożony na czterech poziomach. Jego charakterystyczną cechą jest połączenie w przekładniach zębów drewnianych i żeliwnych — rozwiązanie rzadkie na zachodzie Francji. Koło wodne napędzające cały układ ma 5,60 m średnicy i 2 m szerokości.

Do czego jeszcze służył młyn poza mieleniem zboża?

Poza produkcją mąki młyn wykorzystywano do pompowania wody zasilającej zamek oraz — za pomocą dynama — do wytwarzania energii elektrycznej. Taka wielofunkcyjność była typowa dla dużych młynów wiejskich przełomu XIX i XX wieku, które stawały się lokalnym centrum techniki.

Co się dziś miele w Moulin de Thévalles?

Młyn kojarzony jest z produkcją mąki orkiszowej — dawnego zboża uprawianego niegdyś w regionie Maine. Uprawę orkiszu w dolinie Erve przywrócono w 1989 roku, a mąka sprzedawana na miejscu pochodzi z uprawy ekologicznej i jest mielona kamiennymi kamieniami młyńskimi.

Kiedy młyn przestał pracować i jak go uratowano?

Młyn działał produkcyjnie do 1958 roku. Później przeszedł prace restauracyjne, które pozwoliły zachować historyczny mechanizm w stanie sprawnym, a od 1995 roku obiekt jest otwarty dla odwiedzających w sezonie wiosenno-letnim. Moulin de Thévalles jest wpisany do rejestru zabytków (monument historique).

A co z samym zamkiem Thévalles?

Zamek, górujący nad doliną Erve i młynem, ma korzenie w budowli obronnej wzniesionej w XI wieku jako ochrona przed najazdami normańskimi. Obecna zabudowa łączy elementy z XVI i XVII wieku, a z okresu średniowiecza zachowały się dwie blankowane wieże z XV wieku. Przez wieki posiadłość zmieniała właścicieli — należała do rodów Thévalles, Maillé, Condé, La Rochelambert, La Poeze i Vitton de Peyruis. W styczniu 2023 roku całe domaine de Thévalles — zamek, kaplica, park i fortyfikacje — zostało wpisane do rejestru zabytków.

Najczęstsze pytania

Czy Moulin de Thévalles można zwiedzać? Tak, to jedyny młyn wodny w Mayenne otwarty do zwiedzania — mechanizm uruchamiany jest podczas wizyty, a obiekt przyjmuje turystów sezonowo, od maja do października.

Czy młyn nadal produkuje mąkę? Na miejscu sprzedawana jest mąka orkiszowa mielona kamiennymi kamieniami młyńskimi, pochodząca z uprawy ekologicznej prowadzonej w dolinie Erve.

Czym różni się mechanizm młyna od innych młynów w regionie? Wyjątkowość polega na przekładniach mieszających zęby drewniane i żeliwne w ramach mechanizmu typu angielskiego z 1850 roku — to rozwiązanie unikatowe na zachodzie Francji.

Czy zamek Thévalles jest częścią tej samej wizyty? Zamek góruje nad młynem i doliną Erve, a od 2023 roku cały jego zespół — wraz z kaplicą, parkiem i fortyfikacjami — figuruje w rejestrze zabytków, co potwierdza historyczne znaczenie całego domaine.

Jak młyn jest powiązany z historią regionu Maine? Młyn i zamek były świadkami oblężenia z 1429 roku podczas wojny stuletniej, gdy Jean de Thévalles obronił posiadłość przed wojskami angielskimi okupującymi wówczas Maine.