Monument to the victims of the disaster at the Nelson mine

Pomnik ofiar katastrofy w kopalni Nelson stoi na skraju czeskiego miasteczka Osek w regionie usteckim, tuż przy drodze prowadzącej w stronę zamku Osek. To miejsce pamięci poświęcone górnikom, którzy zginęli w jednej z najtragiczniejszych katastrof górniczych w historii regionu, i dziś stanowi cichy, ale wymowny przystanek dla osób zwiedzających okolice Krušných hor (Gór Kruszcowych).

Co się wydarzyło w kopalni Nelson III?

3 stycznia 1934 roku w kopalni węgla brunatnego Nelson III doszło do potężnego wybuchu. Siła eksplozji zniszczyła zabudowania na powierzchni, a pod ziemią rozprzestrzenił się pożar, który udało się opanować dopiero po zamknięciu szybów wentylacyjnych — decyzja ta odcięła dopływ powietrza, ale jednocześnie przypieczętowała los górników wciąż znajdujących się pod ziemią. W katastrofie i podczas akcji ratowniczej zginęło łącznie 144 osoby: 140 górników w samej kopalni, dwie osoby przysypane gruzem na powierzchni oraz dwie kolejne podczas prac ratunkowych i ewakuacyjnych. Był to jeden z najbardziej śmiercionośnych wypadków górniczych na terenie dzisiejszych Czech.

Kto stworzył pomnik i kiedy powstał?

Pomnik postawiono rok po tragedii, w 1935 roku. Autorem rzeźby jest czeski rzeźbiarz Karel Pokorný, a całość zaprojektował architekt Josef Gruse. Powstało dzieło, które miało nie tylko upamiętnić zmarłych, ale też dać wyraz zbiorowej żałobie mieszkańców regionu górniczego, dla którego wypadki takie jak ten były realnym, powtarzającym się zagrożeniem.

Jak wygląda pomnik?

Centralnym elementem kompozycji jest para postaci wykutych w piaskowcu — przedstawiają one rodziców opłakujących zmarłego górnika. Taka forma, odwołująca się do uniwersalnego motywu rodzicielskiej żałoby, nadaje pomnikowi ponadczasowy, głęboko ludzki charakter — nie jest to abstrakcyjny obelisk, lecz scena, którą łatwo odczytać emocjonalnie niezależnie od znajomości historii miejsca. Przed rzeźbą umieszczono tablice pamiątkowe z nazwiskami ofiar katastrofy, dzięki czemu pomnik pełni też funkcję imiennego upamiętnienia, a nie tylko symbolicznego gestu.

Jaki status ochronny ma pomnik?

Ze względu na swoją wartość historyczną i artystyczną obiekt został wpisany do rejestru zabytków kultury w 1964 roku, a w 1978 roku podniesiono jego rangę do statusu narodowego zabytku kultury. To jedno z wyższych wyróżnień, jakie może otrzymać obiekt na terenie Czech, co potwierdza wagę, jaką nadano tej tragedii w zbiorowej pamięci regionu.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik?

Pomnik stoi na obrzeżach Oseka, przy trasie prowadzącej w kierunku wzgórza zamkowego (Hrad Osek), w powiecie Teplice, w kraju usteckim. Jego lokalizacja czyni go łatwym do połączenia ze zwiedzaniem samego miasteczka oraz ruin czy pozostałości zamku znajdującego się nieopodal.

Najczęstsze pytania

Ile osób zginęło w katastrofie w kopalni Nelson? Łącznie życie straciło 144 osoby — 140 górników pod ziemią oraz cztery kolejne osoby na powierzchni i podczas akcji ratunkowej.

Kiedy doszło do katastrofy? Wybuch i pożar miały miejsce 3 stycznia 1934 roku.

Kto zaprojektował pomnik? Rzeźbę wykonał Karel Pokorný według koncepcji architekta Josefa Gruse, a pomnik odsłonięto w 1935 roku.

Czy pomnik jest chroniony prawnie? Tak, od 1964 roku jest zabytkiem kultury, a od 1978 roku ma status narodowego zabytku kultury.

Czy warto połączyć wizytę z innymi atrakcjami Oseka? Tak — pomnik leży przy drodze w stronę zamku Osek, więc można go łatwo zobaczyć podczas spaceru po okolicy, np. przy okazji zwiedzania klasztoru cysterskiego w Oseku lub wycieczki w Góry Kruszcowe.